مرکز مطالعات الجزیره در گزارشی در این باره نوشت: بحرین، عربستان، امارات و مصر در روز 5 ژوئن 2017 از قطع روابط دیپلماتیک خود با قطر خبر دادند. ساعاتی بعد مشخص شد که این اقدام تنها منحصر به قطع مناسبات نیست، بلکه طرحی در راستای محاصره کامل قطر است که در روابط موجود میان این کشورها در دوره صلح بی سابقه بوده است.

در این باره عربستان، امارات و بحرین، پروازهای هوایی قطر از آسمان این کشورها را ممنوع اعلام کرده و مرزهای زمینی و دریایی خود را نیز به روی قطر بستند و شهروندان قطری ساکن در کشورهای خود را اخراج کرده و از شهروندان خود در قطر خواستند که این کشور را ترک کنند.

در همان روز دولت مالدیو و جزایر مارشال و دولت طبرق در لیبی ونیز دولت یمن مقیم ریاض نیز روابط خود را با قطر قطع کردند، چرا که قدرت مقاومت در برابر فشارهای عربستان را نداشتند.

در روز بعد اردن اعلام کرد که سطح و حضور دیپلماتیک خود در قطر را کاهش خواهد داد و مجوز فعالیت شبکه الجزیره در امان پایتخت اردن را لغو خواهد کرد. موریتانی نیز از قطع روابط دیپلماتیک خود با قطر خبر داد. در این باره اقدامات روز 5 ژوئن اوج حملات بی‌سابقه رسانه ای بر ضد قطر بود که رسانه‌های اماراتی، سعودی، بحرینی و مصری از روز 23 می آغاز نمودند و با اعلام محاصره قطر و قطع روابط جنبه رسمی به خود گرفت.

پیامدهای بی سابقه بحران خلیج فارس

عادل الجبیر وزیر خارجه عربستان در یک کنفرانس مطبوعاتی در پاریس در روز 6 ژوئن اعلام کرد، عربستان و متحدانش بر روی این موضوع حساب کردند که محاصره قطر باعث تسلیم شدن و تعامل مثبت آن با مطالبات عربستان و امارات می شود، اما قطر قطعاً می‌تواند در برابر این اقدامات ایستادگی کند؛ زیرا ذخایر نفتی گسترده و گزینه‌های زیادی برای واردات و گذرگاه‌های دریایی و هوایی متعدد و شرکای اقتصادی بزرگی دارد که می‌توانند با سرمایه‌گذاری‌های گسترده و قراردادهای حیاتی از جمله واردات گاز با آنها ارتباط برقرار کند. این در حالی است که دولت قطر اقداماتی شبیه سال ۲۰۱۴ را برای مقابله با شرایط محاصره اتخاذ نمود.

از سوی دیگر با وجود تفاوت زیاد میان بحران خروج سفرا در سال 2014 و بحران کنونی بعید نیست که میانجگری کویت با حمایت عمان و ترکیه ، طی ماه‌ها و هفته‌های آینده در مهار اوضاع و جلوگیری از تشدید تنش‌ها و ایجاد یک راه حل موفقیت‌آمیز باشد. اما باید گفت بدون شک شکستی واقعی در روابط قطر و عربستان به وجود آمده که چه بسا از شکست موجود در روابط امارات و قطر نیز فراتر رفته و سطح بالایی از بی اعتمادی در روابط و دیدگاه های ریاض و دوحه نسبت به یکدیگر به وجود آمده است.

در این باره قطر هیچ گاه هجمه رسانه ای به کارگرفته شده از سوی این کشورها علیه خود و محاصره تحمیلی از سوی عربستان برای گرسنه نگه داشتن ساکنان آن و قطع روابط مستحکم بین دو ملت را فراموش نخواهد کرد.

بر این اساس بازگشت روابط دوجانبه به حالت عادی دشوار به نظر می‌رسد، به ویژه آن که عربستان تمامی دستاوردهای محقق شده از سوی شورای همکاری خلیج فارس از زمان تأسیس آن تا کنون نظیر آزادی تردد افراد، مناسبات بانکی و دستاوردهای اندک دیگر را از بین برد.

در همین حال بن سلمان و بن زاید خواستار تسلیم شدن قطر و تسلط کامل بر تصمیم گیری های داخلی و خارجی این کشور هستند. این در حالی است که حتی در صورتی که قطر با امتیازدهی در جهت موفقیت‌ تلاش های های آشتی و کاهش تنش موجود میان کشورهای خلیج فارس موافقت کند، اما مقامات این کشور از تصمیم‌گیری‌های مستقل خود دست برنخواهند داشت، چرا که درغیراین ‌صورت امنیت و رفاه مردم آن به خطر خواهد افتاد.

باید یاد آوری نمود که اردوگاه ریاض و ابو ظبی موفق نخواهند شد قطر را ملزم به پذیرش شرایطی کنند که خود نیز به آن پایبند نیستند. آنها می خواهند بر روابط خارجی قطر قیمومیت داشته باشند و این در حالی است که امارات در مسائل داخلی لیبی و یمن دخالت می‌کند و از محمد دحلان که عنصری مخالف تشکیلات خودگردان است، حمایت می کند، و به خود اجازه می دهد در پرونده هایی نظیر پرونده یمن با عربستان مخالفت کند، اما هیچ گاه چنین حقوق و امتیازاتی را برای قطر قائل نیست.

در چهارچوب وسیعتر بحران به وجود آمده میان کشورهای خلیج فارس سایه سنگینی از تردید را بر آینده شورای همکاری خلیج فارس در کوتاه مدت و میان مدت انداخته است. این بحران و گسترش آن تنها در نادیده گرفتن ارزش های سنتی منطقه نیست، بلکه  نشان می‌دهد که دو عضو بزرگ و برجسته شورای همکاری یعنی ریاض و ابو ظبی مؤسسات شورای همکاری را نادیده می‌گیرند و هیچ نشست فوق العاده ای برای حل و فصل  بحران کنونی برگزار نمی شود و اتهامات مطرح شده از سوی عربستان و امارات علیه قطر در این میان بررسی نمی شود.

هنگامی که روابط میان اعضای شورای همکاری به این شکل  ناگهانی دستخوش تحول می شود و از روابط همکاری و توافق و ائتلاف به چیزی شبیه جنگ اعلام نشده تبدیل می شود، بعید نیست که دیگر اعضای شورا برای حفظ امنیت و ثبات خود به دنبال راهکارهایی در خارج از چهارچوب شورا باشند. این بحران حتی در سطح ملی تردیدهایی را در میان ساکنان خلیج فارس درباره سرمایه‌گذاری و فعالیت‌های آنها در دیگر کشورهای خلیج فارس و حتی ازدواج آنها با شهروندان کشورهای دیگر حاشیه خلیج فارس به وجود آورده است.

در مجموع باید گفت، این بحران پایانی برای دیدگاه رهبری عربستان بر تشکل های خلیجی – عربی پس از اوضاع نابسامان مصر، عراق و سوریه است. در  این جا مشکل تنها محدود به اختلافات عربستان با کشورهای حاشیه خلیج فارس ویا دیگر کشورهای عربی نیست، بلکه مربوط به واکنش مردمی کشورهای عربی خلیج فارس و منطقه درباره سطح هجمه به کارگرفته شده از سوی  رسانه‌های سعودی و ماهیت تصمیماتی است که عربستان و شرکای آن بر علیه یک کشور حاشیه خلیج فارس و یک کشور عربی برادر اتخاذ کردند.

 در این بحران، عربستان نشان داد که یک برادر بزرگتر نیست که دغدغه های کشورهای برادر دیگر را مورد توجه قرار می دهد و به استقلال آنها احترام می گذارد. بلکه ثابت کرد که کشوری  است که به دنبال تسلط و اعمال قیمویت خود بر آنها است و به دنبال ایجاد نگرانی و وحشت و نه  اعتماد و آرامش است.

هم چنین پیامدهای این بحران یک راستی آزمایی برای وجهه آمریکا در جهان قلمداد می شود. به شکلی که آمریکا توافق‌نامه‌های استراتژیکی با قطر دارد که بر اساس آن ها به این کشور اجازه ایجاد پایگاه هوایی العدید و پایگاه فرماندهی مرکزی را داده است. قطر از آغاز دهه ۹۰ قرن گذشته میلادی تاکنون با وجود تمامی خطرات احتمالی به ویژه واکنش های انتقام جویانه از سوی ایران و گروه های مسلح خشمگین از اقدامات نظامی آمریکا، همچنان به این توافق پایبند مانده است. در حال حاضر توجه کشورهای جهان معطوف مواضع آمریکا در برابر قطر است تا از میزان پایبندی آمریکا به تعهدات خود در قبال امنیت متحدانش آگاهی پیدا کنند.