تلاش آمریکا برای نافرجام گذاشتن توافق هسته ای چندان تازه نیست و «دونالد ترامپ» رئیس جمهوری این کشور تحت تاثیر و نفوذ دشمنان ایران به ویژه لابی قدرتمند صهیونیست ها حتی در شرایط عضویت در برجام هم بارها مفاد این توافق را نقض کرده بود.

در ادامه، ترامپ با خروج از توافق هسته ای تکلیف دیگر اعضا را مشخص ساخت تا نشان دهند آیا از اراده و توان لازم برای نجات برجام برخوردارند یا خیر. بنابراین، برجام را می توان آزمونی برای دیگر بازیگران جهانی و چگونگی پیشبرد توافقات مهم بین المللی بدون حضور آمریکا ارزیابی کرد. در این میان نقش تروئیکای اروپایی شامل آلمان، فرانسه و انگلیس به عنوان متحدان دیرینه ایالات متحده برجسته است.

برخلاف تصور گروهی از تحلیلگران که معتقد بودند خروج آمریکا از برجام همراهی رهبران اروپا و در نتیجه لغو توافق را به همراه دارد، گروه 1+4 پروژه نجات برجام را کلید زد تا پیش از اقدامات مخرب آمریکا، سازوکارهایی به منظور تداوم توافق تعیین کند؛ سازوکارهایی که بخشی از آن در روزهای اخیر در قالب بسته ای پیشنهادی از سوی اروپا ارائه شد تا قبل از موعد تحریم های ترامپ پشتوانه ای برای ادامه حضور ایران در برجام مهیا سازد.

بی تردید در صورتی می توان انتظار ماندن ایران در توافق را داشت که طرف مقابل هم به تعهدات خود پایبند بماند. ۱۱ گزارش یوکیا آمانو، مدیرکل آژانس بین المللی انرژی اتمی آشکارا از پایبندی کامل تهران به برجام حکایت دارد. در مقابل، اتحادیه اروپا همگام با حمایت های سیاسی باید راهکارهای ملموس و عینی ارائه دهد که متاسفانه کلی گویی رهبران اروپایی در این راستا تاکنون موجبات نوعی بی اعتمادی را فراهم ساخته است؛ موضوعی که چند روز پیش در بیانیه پایانی نشست وین نیز مشهود بود.

این روزها اما زمزمه هایی از پیشنهادات عینی اروپا در ارتباط با دو حوزه بانکی و فروش نفت به گوش می رسد. در حوزه بانکی مقامات اروپایی در پی ایجاد کانالی در جهت نقل و انتقالات پولی اند تا بتوانند بدون کارشکنی آمریکا، مبالغ حاصل از تجارت و خرید انرژی از ایران را به تهران بازگردانند.

موضوع مهم دیگر به خرید نفت از ایران مربوط می شود چرا که بخش قابل توجهی از بودجه کشورمان از راه صادرات نفت تامین می شود و بی توجهی اروپا به این مساله مهم نمی تواند با انتظار اجرای توافق از سوی تهران مطابقت داشته باشد. ضمن این که روسیه و عربستان بر حجم تولید نفت خود افزوده اند تا بلکه جای خالی نفت ایران پر شود. از طرفی شرکت های بزرگ اروپایی همچون «توتال» فرانسه و «انی» ایتالیا که در زمینه انرژی فعال اند تحت فشار تهدیدات آمریکا همکاری خود را با ایران متوقف کرده اند. در چنین شرایطی ضمانت عملی اروپا برای دریافت حداقل روزانه یک میلیون بشکه نفت ضروری به نظر می رسد.

همزمان با مزایایی که با نجات برجام عاید ایران می شود، اتحادیه اروپا نیز از تداوم این توافق منتفع خواهد شد. در نگاه نخست، منافع اقتصادی حاصل از توافق هسته ای است که اتحادیه اروپا را بیش از دیگر بازیگران جهانی بهره مند خواهد ساخت. عقد توافقات هنگفت در زمینه های انرژی، حمل ونقل زمینی، هوایی، دریایی و بازار 80 میلیونی ایران برای اتحادیه اروپا سودآور خواهد بود و رهبران قاره سبز نمی توانند از این واقعیت چشم پوشی کنند.

مهمتر از سود اقتصادی، بهره سیاسی و امنیتی است که با ادامه برجام متوجه اروپا خواهد شد. اروپا به خوبی می داند که نقض برجام به تشدید تنش ها در منطقه منجر خواهد شد و این اروپا است که ناگزیر باید بار مسئولیت و هزینه آن را به دوش بکشد. از سال 2011 و آغاز بحران های خاورمیانه، کشورهایی اروپایی با موج مهاجرت و افزایش تحرکات تروریستی در نقاط مختلف قاره سبز مواجه شدند، اما آمریکا به خاطر بعد مسافت از این مخاطرات دور ماند.

افزون بر آن، برجام آزمونی برای محک میزان استقلال اروپا از آمریکا است. از نگاه مقامات اتحادیه، اجرای برجام به منزله نزدیک شدن به اروپای واحد و مستقل قلمداد می شود. در مقابل، دنباله روی از ترامپ به عنوان رئیس جمهوری تندرو و تازه کار که نقشی در مذاکرات هسته ای نداشته، هر گونه اعتماد به اتحادیه را از بین خواهد برد و در این صورت کشورهای جهان حیثیت و هویت مستقلی برای اتحادیه قائل نخواهد شد. بنابراین، همان طور که از روز نخست از برجام به عنوان توافقی برد- برد یاد می شد، انتظار می رود در دوره تشدید فشارهای آمریکا نیز این ویژگی مهم از سوی دو طرف حفظ شود.