*  محسن پاک آیین

در مقطع کنونی، تقویت نگاه ایران به آسیا به عنوان یک سیاست ضروری و یک اولویت جدی است و می تواند جایگاه ما را در این قاره تقویت کرده و تهدیدهای کشورهای حامی نظام یک قطبی را تبدیل به فرصت کند.

بر مبنای سند چشم انداز به عنوان استراتژی کلان کشور، ایران باید در 20 سال آینده به جایگاه نخست علمی، اقتصادی و فن آوری در منطقه جنوب غرب آسیا برسد؛ بنابراین و با عنایت به وضعیت ویژه منطقه ای و بین المللی، ایران نیازمند آن است که به اشکال و روش های گوناگون با مجموعه های بزرگتر منطقه ای و بین المللی، همکاری و برخی از خواسته ها و منافع خود را در آن چارچوب تعریف کند؛ در این چرخه، آسیا دارای اولویت بالایی است.
در واقع، رسیدن به توسعه ای سریع و به دست آوردن شاخص های سند چشم انداز، نیاز به در پیش گرفتن سیاست های فرامنطقه ای و ادغام در اقتصادهای دیگر مناطق جهان دارد.
دلایل اولویت توجه به آسیا برای ایران عبارتند از:
1ـ توسعه در آسیا با تقاضای شدید انرژی همراه است و عملا بیشترین رشد تقاضای انرژی در جهان، متعلق به آسیاست؛ بنابراین، پیش بینی می شود، با روندهای جاری، تقاضای نفت خام در جهان در سال 2025 به بیش از 110 میلیون بشکه در روز خواهد رسید که تقاضای جدیدی در حد 25 تا 30 میلیون بشکه در روز را نشان می دهد. 
متقابلا ایران یکی از معدود کشورهایی است که به خاطر شرایط خاص سیاسی، تعهدات تغییرناپذیری با بازارهای سنتی انرژی در آمریکا و اروپا ندارد و می تواند به عرضه انرژی به آسیا توجه ویژه ای داشته باشد، به ویژه که بازار انرژی آسیا در قیاس با اروپا و آمریکا برای تولید کنندگان انرژی در خاورمیانه سود آورتراست.
این وضعیت باعث شده که به ویژه پس از فروپاشی اتحاد شوروی و تیره تر شدن روابط ایران و آمریکا، سهم صادرات نفت ایران به آسیا در تجارت نفت خام ایران، افزایش جدی پیدا کرده و در دو دهه از حدود 30 درصد به نزدیک 70 درصد افزایش پیدا کند.
در این مدت، صادرات نفت خام به ژاپن دو برابر و صادرات به دیگر کشورهای آسیایی 5/2 برابر شده است.
همچنین در این باره باید گفت که مزیـت های اقتصادی و مالی صدور نفت خام ایران به آسیا به همراه ملاحظات سیاسی ـ که ایران را از بازار نفت آمریکا بیرون کرده ـ باعث شده که رابطه تنگاتنگی در زمینه تولید نفت ایران و مشتریان آسیایی پدید آید.
2ـ ایران در راه توسعه به فناوری مدرن نیاز دارد و با توجه به بی اعتمادی متقابلی که بین ایران و غرب هست، نمی تواند در این راه به غرب اتکا کند؛ بنابراین، با توجه به روابط دوستانه و رو به توسعه ایران و آسیا، کشورهای این قاره، می توانند انتخاب های مناسبی برای ایران باشند.
امروزه بسیاری از نیازهای تکنولوژیک ایران، می تواند از سوی کشورهایی چون، کره جنوبی، چین و هند یعنی همان کشورهایی که به نفت ما نیاز دارند، می تواند حتی با هزینه ای کمتر تأمین شود.
3ـ هم اکنون ایران به عنوان پلی بین آسیا با اروپا و آفریقا شناخته شده و نقش ویژه ایران در حمل و نقل شرق و غرب و در ارتباط میان کشورهای شمالی ایران و خلیج فارس بسیار مهم است. ضمنا علاوه بر شرایط جغرافیایی، ایران به عنوان بزرگترین بازار غرب آسیا برای تولید کنندگان آسیایی دارای جاذبه است و می تواند به عنوان یک شریک استراتژیک تجاری برای آسیا مطرح باشد.
4ـ در نگاه کلان، نگاه ایران به قاره آسیا، می تواند این فرصت را برای کشورمان فراهم آورد تا قادر به ایجاد تعادل در روابط خارجی خود با غرب شده و نیز قدرت مانور کشور را در برخورد با پدیده های سیاسی افزایش دهد. در واقع، یکی از اهداف مهم در این اولویت بندی، ایجاد نوعی تعادل در روابط خارجی و متنوع سازی حوزه های فعالیت است و روشن است که سیاست نگاه به آسیا در عین اهمیت آن، به معنی بی توجهی به بقیه نقاط جهان نیست، چرا که به طور قطع، روابط اقتصادی با آسیا، نمی تواند ایران را از روابط علمی و تکنولوژیک با حوزه های اروپا و آمریکا بی نیاز کند.
به عبارت دیگر، در روابط خارجی، اولویت دادن به برخی مناطق، به معنای حذف یا بی اعتنایی نسبت به مناطق دیگر نیست، بلکه به دلیل بهره از فرصت در حوزه هایی است که پیشتر کمتر مورد توجه بود.

منبع: ایرنا

* سفیر سابق ایران در جمهوری آذربایجان

بازنشر یادداشت به معنای رد یا تایید نظرات نویسنده از سوی پایگاه اینترنتی شورای راهبردی روابط خارجی نیست.