وبگاه اندیشکده بروکینگز آمریکا در مقاله‌ای به قلم « شبلی طلحامی» نوشت : به دنبال حمله اخیرِ جنگنده های ایران به مواضع داعش در عراق، یکی از عناوین منتشر شده در روزنامه نیویورک تایمز به خوبی، راه دشوار پیش روی دولت باراک اوباما را ترسیم کرد.

عنوان خبر این بود: «آمریکا و ایران هر دو به داعش حمله می‌کنند، اما می‌کوشند خود را هم پیمان نشان ندهند». بخشی از معضل دولت اوباما جنبه راهبردی دارد و مستقیماً به مذاکرات هسته ای ایران مربوط می شود.

یکی از نگرانی های دولت آمریکا این بوده است که ایران تصور کند آمریکا، بیشتر به علت تغییر فضای راهبردی که به تشدید خطر داعش و مداخله نظامی تازه این کشور در منطقه منجر شده است، چاره ای به جز پذیرفتن شروط ایران در توافق هسته ای ندارد؛ زیرا آمریکا حتماً باید نبرد بر ضد داعش پیروز شود.

نقاط اشتراک ایران و آمریکا به مراتب بیشتر از آن است که به منافع ضد و نقیض آنها در خصوص داعش محدود شود؛ دو کشور نیز این واقعیت را می دانند.

با وجود این، اگر به نظر برسد که دولت آمریکا در زمینه ای به تهران نزدیک شده است، این مسئله قطعاً برای دولت آمریکا نگرانی های سیاسی را در داخل کشور به همراه خواهد داشت و همین مسئله به تضعیف موقعیت واشنگتن در مذاکرات منجر شده است.

مسئله هسته ای ایران یکی از اولویت های مهم برای کنگره آمریکا است و احتمالاً با مسلط شدن جمهوری خواهان بر اکثر کرسی های سنا از آغاز ماه ژانویه سال آینده میلادی، اهمیت آن دو چندان خواهد شد.

با وجود این، دولت اوباما ظاهراً تصمیم گرفته است خطرِ استقبال از ایفای نقش ایران در نبرد علیه داعش را بپذیرد، زیرا واشنگتن بدون تردید به دولت عراق اجازه داد تا هماهنگی های لازم را برای ایفای این نقش از سوی ایران به عمل آورد.

جان کری وزیر امور خارجه آمریکا نیز این اقدام ایران را تحول مثبتی دانست. نظرسنجی های اخیر نشان می دهد این اقدام دولت آمریکا تا جایی که به افکار عمومی آمریکا مربوط می شود، چندان غیرِ هوشمندانه نبوده است.

اوباما معتقد است هیچ یک از اقداماتِ‌ احتمالی او در روند مذاکرات هسته ای با ایران برای نمایندگان جمهوری خواه کنگره خوشایند نخواهد بود؛ بنابراین بهترین شانس اوباما این است که افکار عمومی، هوادار او باشد. شواهد نشان می دهد افکار عمومی آمریکا نیز احتمالاً به همین سو حرکت می‌کند.

البته نقطه شروع بیش از اینکه به ایران مرتبط باشد، به تغییر اولویت های عموم مردم آمریکا ارتباط دارد.

نظرسنجی من که در فاصله روزهای چهاردهم تا نوزدهم نوامبر امسال از هزار و هشت نفر شهروند آمریکایی صورت گرفت، نشان می داد هراس عموم مردم آمریکا از داعش باعث شده است که آنها دیگر آنقدرها از ایران واهمه نداشته باشند.

جامعه آماری که نظرسنجی در آن صورت گرفت، نمونه کوچک و مشابه کل جامعه آمریکا بود. در مجموع، 70 درصد از آمریکایی هایی که در این نظرسنجی شرکت کرده بودند داعش را بزرگترین تهدید پیش روی آمریکا در خاورمیانه دانستند، 13 درصد نیز خشونت ها در مناقشه بین اسرائیل و فلسطینیان را بزرگترین تهدید می دانستند و فقط 12 درصد، رفتار ایران را بزرگترین تهدید برای آمریکا در خاورمیانه عنوان کردند.

اگر دیدگاه مردم آمریکا را درباره مسائلی مانند مناقشه اعراب با اسرائیل بررسی کنید، اختلافات فاحشی در نظر هواداران احزاب مختلف سیاسی دیده می شود؛ با وجود این، در نظرسنجی صورت گرفته درباره بزرگترین تهدید برای آمریکا در خاورمیانه، اختلاف نظر چندانی بین افراد با گرایش های سیاسی مختلف دیده نمی شد.

برخی شواهد نشان می دهد آمریکایی ها مسائل را به یکدیگر ربط می دهند و ترس آنها از داعش احتمالاً بر طرز فکر آنها درباره سایر مسائل اثر می‌گذارد.

جان کری وزیر امور خارجه آمریکا به علت اظهارات اخیر خود مبنی بر اینکه خشونت ها بین اسرائیل و فلسطینیان بر میزان حمایت ها از داعش اثر می گذارد، هدف انتقاد قرار گرفت؛ با وجود این، نظرسنجی من نشان می دهد اکثر آمریکایی ها و اغلب جمهوری خواهان با نظر جان کری موافق هستند.

ظهور تهدید داعش قطعاً مهم‌ترین عامل برای کاهش خطر ایران نزد افکار مردم آمریکا بوده است، اما این تنها دلیل نیست. زمانیکه از شرکت کنندگان در نظرسنجی پرسیده شد تهدید ایران بیش از همه متوجه چه گروهی است، فقط 22 درصد از مردم آمریکا گفتند ایران مستقیماً آمریکا را تهدید می‌کند؛ در حالیکه 43 درصد آنها معتقدند تهدید ایران بیشتر متوجه اسرائیل است و 21 درصد نیز هم پیمانان عرب آمریکا را در خطر می بینند.

همین رویه را می توان در بین جمعیت ها و گروه های مختلف، البته با تفاوت های قابل توجهی مشاهده کرد. فرضاً ، پیش بینی جمهوری خواهان درباره میزان تهدید ایران برای آمریکا تقریباً با دیگر گروه ها برابر می کند، اما اکثر جمهوری خواهان یعنی 54 درصد آنها اصولاً معتقدند اسرائیل در خطر است. جمهوری خواهان همچنین بیش از دیگر گروه های جامعه آمریکا به (حمایت) از اسرائیل گرایش دارند.

خلاصه اینکه تلاش های دولت آمریکا برای مرتبط کردن ایران و داعش نزد افکار عمومی آمریکا برای واشنگتن منفعت سیاسی دارد؛ زیرا هراس آمریکایی ها از داعش، باعث می شوند آنها به خلاف چند ماه پیش، آماده پذیرفتن ایران باشند.

البته این مسئله به سیاست های کنگره آمریکا یا سیاست های اسرائیل که به نوبه خود بر تصمیم گیری های کنگره اثر دارد، چندان ارتباطی ندارد. نمایندگان جمهوری خواه کنگره احتمالاً در چند ماه آینده بر انتقادهایشان از سیاست های دولت آمریکا در قبال ایران خواهند افزود و هیچ تفاوتی نمی کندکه نتیجه مذاکرات بر سر برنامه هسته ای ایران چه باشد.

کاخ سفید از این نگران است که همکاری ایران و آمریکا در نبرد با داعش، توان آمریکا را برای دستیابی به توافق مقبول در بحث هسته ای کاهش دهد؛ اما این پیش فرض که ایران درست به اندازه آمریکا اگر نگوییم بیشتر، خواستار مغلوب کردن داعش است و لذا این مسئله هیچ امتیازی برای ایران در مذاکرات هسته ای نخواهد داشت، می‌تواند از این نگرانی بکاهد.

دولت باراک اوباما نیز با حمایت افکار عمومی احتمالاً به این نتیجه رسیده است مرتبط دانستن ایران با نبرد بر ضد داعش، به لحاظ رواشناختی می تواند ذهن عموم مردم آمریکا را برای دستیابی به توافق با تهران آماده کند. دیدگاه عموم مردم آمریکا نیز به نوبه خود می تواند سدی در برابر بدبینی نمایندگان کنگره باشد.