اندیشکده استراتفور نوشت: دولت ریاض از دیرباز خود را نماینده طیف وسیعی از اعراب و سنی ها در خاورمیانه قلمداد کرده است. اخیرا، شاهزاده محمد بن سلمان تلاش می کند تا نفوذ منطقه ای ایران را به چالش کشیده و امیدوار است که کنترل عربستان را بار دیگر بر مناطقی حکمفرما سازد که حوزه قانونی عربستان تلقی می کند. این راهبرد عربستان در قالب صحنه های جنگ نیابتی در عراق، سوریه، یمن و اخیرا در لبنان، نمود یافته است. علیرغم این تلاش ها، احتمال اینکه پادشاهی عربستان در لبنان شکست بخورد، بسیار بیشتر از آن است که بتواند نفوذ ایران را به طور موفقیت آمیز مهار کند.

از مدت ها پیش، ریاض نگران روابط ایران با حزب الله، گروه شبه نظامی و حزب سیاسی شیعه در لبنان، بوده و آن را وسیله ای برای قدرت نمایی ایران در این منطقه قلمداد می کند. از سال 1990، عربستان سعودی به دنبال راهی برای مهار نفوذ حزب الله (و به تبع آن، ایران) در لبنان بوده است و این نگرانی حتی از زمان میانجیگری عربستان سعودی در توافق طائف که به جنگ داخلی لبنان پایان داد، هرچند ناچیز، اما همواره وجود داشته است. همین اواخر، نقش فزاینده ایران در جنگ سوریه (چنان نزدیک که خواب از چشم ریاض برباید) و بویژه توانایی حزب الله به عنوان سازمان نظامی تحت حمایت ایران در آموزش و حمایت از حوثی ها در یمن، باعث نگرانی عربستان سعودی شده است. به نظر می رسد که حمله موشکی حوثی ها به ریاض در پنجم نوامبر به عربستان نشان داد که حزب الله در یمن به دشمنان ریاض کمک می کند و از آنجایی که عربستان سعودی فاقد نیروی زمینی در یمن بوده، از توانایی لازم برای واکنش مستقیم علیه سایت های پرتاب موشک برخوردار نیست. بنابراین پادشاهی عربستان این تهدید را با حملات هوایی و تحریم پاسخ داده است – و همچنین فشار را بر لبنان تشدید می کند.

اشتباهات مداخله سیاسی

سعید حریری، نخست وزیر لبنان، در یک برنامه پخش تلویزیونی از ریاض در اوایل نوامبر به طور غیر منتظره ای استعفای خود را اعلام کرد که نشان می داد پادشاهی عربستان به دنبال هماهنگی و ایجاد تغییرات در دولت لبنان است تا بهتر بتواند آن را کنترل کند. به رغم همه این ها، هنگامی که حریری در دسامبر 2016 پست نخست وزیری خود را بازپس گرفت، وی تمایل داشت تا با متحدان حزب الله مصالحه کند. با توجه به اینکه بسیاری از شهروندان لبنانی خواهان عملکرد بهینه دولت بودند، موضع سعد حریری از حمایت گسترده ای برخوردار بود – موضعی که عربستان سعودی با آن مخالف است. به نظر می رسد که عربستان تحرکات سعد حریری را کنترل کرده و همزمان به دنبال جایگزینی مناسب برای این پست است. بسیاری معتقدند که بهاء، برادر سعد حریری، در حال حاضر اولین گزینه به شمار می رود و به اعتقاد ریاض، وی مطیع تر بوده و خواهان اتخاذ جبهه ای تندتر و مد نظر عربستان در قبال حزب الله است.

با این حال، معلوم نیست که بهاء بتواند تغییرات سیاسی واقعی را دنبال کند یا اینکه حتی مورد پذیرش جوامع  چند – دسته سنی و مسیحی لبنان واقع شود. به لحاظ سیاسی، جایگاه حزب الله عمیقا در لبنان تثبیت شده است؛ در حالی که وضعیت ائتلاف 14مارس مورد حمایت عربستان، با گذشت زمان به تحلیل رفته است. این ائتلاف به خاطر اختلافات بین اعضای مسیحی، سنی، و دروزیان آن، منشعب شده و با خروج حزب سوسیالیست پیشرو در سال 2011 و در پی آن، حزب ملی لیبرال در سال 2016، بیش از پیش تضعیف شده است. از سوی دیگر، حزب الله تنها به حزب خود در پارلمان متکی نبوده و بلکه به وفاداری به محور مقاومت متکی است. همچنین، حزب الله طیف گسترده ای از متحدان از جمله جنبش مستقل میهنی، جنبش امل و جنبش المرده را با خود همراه کرده است.

به نظر می رسد که عربستان سعودی با مداخله در سیاست لبنان، سنگ اندازی می کند تا هر گونه پیشروی حزب الله و متحدان آن را متوقف سازد. این راهبرد در نهایت به متحدان خود ریاض در لبنان آسیب می‌زند و توانایی آنها را در پیشبرد طرح های سیاسی یا اقتصادی در زمینه قرار دادهای نفت و گاز و انجام اصلاحات ضروری در بازار کار، مالیات و یارانه، به تحلیل خواهد برد.

فقدان نیروی نیابتی

عربستان سعودی برای مقابله نظامی با حزب الله، هیچ متحدی ندارد تا به عنوان نایب نظامی این کشور در برابر حزب الله قدعلم کرده و این سازمان را به چالش بکشد. حزب الله از یک شبکه شبه نظامی قابل توجهی برخوردار است و به قابلیت های بین المللی خود افتخار می کند. عربستان سعودی در گذشته نیروهای مورد حمایت ایران در لبنان را به طور نه چندان موثر، به چالش کشیده است. در پی انقلاب سدر در سال 2005 و جنگ لبنان در سال 2008 ، شبه نظامیان جنبش آینده تحت حمایت عربستان را رودر روی حزب الله و شبه نظامیان متحد قرار داد. سرانجام جنبش آینده برخی از مناطق راهبردی اطراف بیروت را به شبه نظامیان حزب الله واگذار کرد و از سال 2008، حزب الله حضور امنیتی خود را در لبنان تحکیم بخشید. در چند سال اخیر، نظامیان حزب الله نقش برجسته ای در سوریه ایفا کرده و به توانایی خود در به چالش کشیدن نایبان نظامی احتمالی عربستان افزوده اند در حالی که عربستان سعودی فاقد متحدی است که تهدیدی جدی تلقی شود.

وقتی پول کافی نیست

شاید عربستان سعودی، که در لبنان از اهرم اقتصادی برخوردار است، حزب الله را در حوزه اقتصادی تحت فشار بگذارد. حدود 200 تا 500 هزار لبنانی در عربستان کار می کنند که چیزی بیش از 8 میلیارد دلار وجه نقد برای بخش بانکی لبنان فراهم می سازند. اگر عربستان جلوی این وجوه را بگیرد، ضربه سنگینی بر اقتصاد لبنان وارد می شود. بر همین منوال، عربستان سعودی قادر است به صنعت گردشگری حیاتی لبنان، که به شدت به گردشگران عرب ثروتمند از کشورهای شورای همکاری خلیج فارس وابسته است، آسیب وارد سازد. قبلا، عربستان سعودی، بحرین، امارات متحده عربی و کویت به شهروندان خود هشدار داده بودند تا به لبنان سفر نکنند. با این وجود، این تلاش عربستان تاثیر چندانی نخواهد داشت، زیرا لبنان که جنگ داخلی 25 ساله آن در سال 1990 به پایان رسید، در گذشته آسیب های مالی شدیدتری را تجربه کرده و حل و فصل نموده است. علاوه بر این، جنگ داخلی لبنان باعث شد که لبنانی ها دیگر از جنگ داخلی، بویژه جنگی که توسط بیگانگان هدایت می شود، خسته شده و از آن بیزاری جویند. و در نهایت اینکه، ایران از تجهیزات کافی برخوردار است تا همچنان از متحد لبنانی خود حمایت کرده و از تاثیر اقدامات عربستان بکاهد.

پس از شکست سیاست خارجی عمیقا چالش برانگیز و غیر واقع گرایانه عربستان سعودی در قطر و یمن، به نظر نمی رسد که سیاست خارجی این کشور در لبنان موفقیت آمیز باشد. ریاض برای اینکه جبهه مخالف تازه ای علیه حزب الله به راه بیندازد، باید به جای ایجاد آشوب، تغییرات موثری ایجاد کند.