مانپریت اس آناند در یادداشتی که نشریه فارن پالیسی آن را منتشر کرد، نوشت: رکس تیلرسون، وزیر امور خارجه آمریکا، در یک سفر دوره ای عازم عربستان سعودی، قطر، افغانستان، عراق، پاکستان، هند و سوئیس می شود. هم‌زمان با برگزاری جشنواره دیوالی [هند]، سخنرانی رکس تیلرسون درباره روابط واشنگتن – دهلی در چهارشنبه گذشته و قبل از سفر وی به هند در هفته جاری، احتمالا مهمترین خط مشی سیاست خارجی آمریکا در دولت فعلی محسوب می شود.

شاید تیلرسون در آستانه جشنواره دیوالی هند، که نماد پیروزی نور بر تاریکی است، تصمیم گرفته که نوری بر سیاست خارجی تاریک و مبهم آمریکا بتابد. در حالی که تصمیم گیری سیاسی، ظاهرا از طریق توئیت های ریاست جمهوری انجام می شود، سخنرانی تیلرسون به خاطر انسجام و تداوم آن، می تواند دستاوردی قابل توجه باشد. این سخنرانی، دیدگاهی کلی در مورد منطقه جنوب آسیا ارائه داده است که در نطق راهبردی رئیس جمهور دونالد ترامپ درباره این منطقه، وجود نداشت. از همه مهم تر، این سخنرانی باعث امنیت خاطر بسیاری از کشورهایی شد که نگران غفلت دولت فعلی آمریکا از نظم جهانی بودند که این کشور از زمان جنگ جهانی دوم، مدافع و راهبر آن بوده است. البته امیدواریم که این سخنرانی تیلرسون، خیلی زود توسط ترامپ بی اعتبار نشود.

تاکید و تمرکز تیلرسون بر روابط دوجانبه با هند به عنوان اساس صلح و رفاه منطقه هند – اقیانوسیه، حائز اهمیت است. تیلرسون در راهبردی کلی، نقش هند را در پیشبرد «حاکمیت قانون، آزادی حمل و نقل، ارزش های جهانی، و تجارت آزاد» به رسمیت شناخته و به ارائه چیزی پرداخت که دولت ترامپ تا به حال در ارائه آن عاجز بوده است – یعنی، دیدگاهی منسجم در مورد ارزش هایی که شالوده سیاست خارجی این دولت محسوب می شود. این دیدگاه، آمریکا را به مشارکت راهبردی با کشورهای دوست و شریک، مانند هند، دعوت می کند تا به پیشبرد نظم جهانی بر اساس هنجارها و قوانین بین المللی بپردازد. تیلرسون چشم اندازی مثبت از اهمیت مشارکت آمریکا با هند، ترسیم کرد – مشارکتی که بسی فراتر از مقابله با چین می باشد. در این چشم انداز، به طور رسمی در دورنمای راهبرد مشترک منطقه آسیا – اقیانوسیه و اقیانوس هند که در ژانویه 2015 ترسیم شد، آمریکا و هند در دفاع از نظم قانون – محور بین المللی، سهمی اساسی و به سزایی ایفا می کنند که برخاسته از ارزش های مشترک آنهاست.

تیلرسون تاکید کرد که منافع اقتصادی و راهبردی آمریکا در منطقه هند – اقیانوسیه همواره با دهلی نو پیوند خورده است. هند کشوری است که آزادسازی اقتصاد را منطبق با شرایط خود، آغاز کرده است، البته شاید کمی زیاده روی باشد اگر بخواهیم این کشور به قهرمان تجارت آزاد تبدیل شده و مرزهای خود را به روی دیگران بگشاید. در همین حال، هند در حال گذار برخی تحولات اقتصادی – اجتماعی مشابه آمریکا از جمله، افزایش ملی گرایی و هراس از اقلیت های مذهبی است که عمدتا از تشدید دغدغه های اقتصادی این کشور ناشی می شود. شاید سخنان تیلرسون درباره اهمیت سیستم باز اقتصادی و مالی به عنوان مولفه اصلی رشد پایدار، بیشتر برای مخاطبان داخلی بوده است تا مخاطبان سراسر جهان. اما با این حال، شکی نیست که نطق تیلرسون بیانگر دیدگاه حزبی قدرتمند در آمریکاست که می خواهد هند ریشه های غیرمتعهد خود را رها کرده، از ارزش های دموکراتیک پاسداری نموده و در دفاع از هنجارهای بین المللی و مقابله با عوامل استبدادی، به لنگرگاه هند و اقیانوسیه تبدیل شود.

با توجه به اینکه دولت ترامپ ظاهرا خود را مخالف همه مواضع اتخاذ شده توسط دولت اوباما نشان داده است، نطق تیلرسون با راهبردهای سیاسی آمریکا در دولت گذشته، هماهنگی چشمگیری دارد. گویی که این نطق توسط جان کری، وزیر امور خارجه پیشین، ارائه شده است، چنانکه بسیاری از موضوعاتی که جان کری سال گذشته در دهلی نو ارائه کرد، در سخنرانی تیلرسون بازتاب یافته است. در حالی که کری در مورد «همکاری عمیق» آمریکا و هند برای مقابله با چالش های جهانی، صحبت کرده بود، تیلرسون نیز به توصیف «همگرایی راهبردی» بین این دو کشور پرداخته است. هم کری و هم تیلرسون به تعهد دولت خود بر نظم قانون – محور بین المللی تاکید کرده اند؛ در حالی که این واژه ها تا به حال در سیاست دولت ترامپ عمدتا مفقود بوده (و بعضی مواقع هم مورد استهزا قرار گرفته) اند.

اکنون پرسش این است که آیا این دیدگاه، طلایه دار سیاست خارجی آینده آمریکا است یا اینکه صرفا خواسته های مطلوب تیلرسون می باشد. متاسفانه، تیلرسون اظهارات سیاسی دیگری نیز ارائه کرده بود (همین اخیرا در مورد کره شمالی) که با توئیت های ریاست جمهوری بی اعتبار شدند. در روزهای آتی سفر تیلرسون به چند کشور در آسیا آغاز خواهد شد که سرنخ های بیشتری در اختیار خواهد گذاشت. درست همانطور که دیوالی بر تاریکی غلبه می کند، آمریکا نیز برای روشنی بخشی به گوشه های تاریک جهان، از استعداد و توانایی برخوردار است. در این کار، هند شریکی ضروری (اگر نه ناگزیر) است. حال این پرسش باقی می ماند که: آیا دولت ترامپ برای پیروی از خط و مشی تیلرسون، از اراده و رهبری لازم برخودار است یا خیر؟