مرکز مطالعات راهبردی و بین‌الملل آمریکا در یادداشتی نوشت: کاهش قیمت‌ها در آمریکای شمالی، اروپا و آسیا بارها رکورد زده است. تجهیزات ذخیره‌سازی در پایان فصل تابستان تقریباً تکمیل بودند. این همان لحظه‌ای است که تولیدکنندگان بزرگ جهانی را برای هماهنگی در کاهش تولید به همدیگر سوق می‌دهد. هیچ بازاری بدون نظارت تعدیل نمی‌یابد اما این فرایندی دشوار و از برخی جهات، غیرعادی است. برخی تولیدکنندگان تولید خود را بسیار کاهش می‌دهند و برخی دیگر اصلاً کاهش نمی‌دهند؛ بنابراین، قیمت‌ها سقوط کرده و پایین مانده است. این تجربه نشان می‌دهد که موانع ایجاد اوپک گازی همچنان پابرجاست، به‌ویژه اینکه قطر نمی‌خواهد سهمی از این بازار را به رقبای خود واگذار کند.

چگونگی تعدیل بازارهای گاز با کووید-19

از اواخر 2018، قیمت گاز سیر نزولی داشته و کووید-19 صرفاً باعث کاهش هرچه بیشتر آن در تابستان امسال شده است. در آمریکا، افت قیمت گاز از اواسط دهه 1990 بی‌سابقه بوده است. در هلند، قیمت‌ها 60 درصد کمتر از پایین‌ترین حد قبلی بوده و در بازار کره و ژاپن نیز امسال تقریباً نصف قیمت قبل از 2020 بوده است. در مواقع عادی، قیمت‌های پایین باعث افزایش مصرف گاز در نیروگاه‌ها و کارخانه‌ها می‌شود؛ اما رکود اقتصادی این فرایند را محدود کرده است. بنابراین، تعادل در بازار به عرضه وابسته است نه به تقاضا.

آمریکا و روسیه به کاهش صادرات روی آورده‌اند به‌طوری‌که صادرات گاز طبیعی مایع در آمریکا در ماه ژوئیه 67 درصد کمتر از ماه ژانویه بوده و صادرات روسیه از طریق خط لوله نیز طی نیمه اول سال 17 درصد کاهش داشته است. سایر صادرکنندگان نیز عرضه خود را تا حد کمتری کاهش دادند.

درس‌های تعدیل بازار گاز

فرایند تعدیل بازار اجرا شد، اما قیمت‌ها ماه‌ها پایین ماند تا اینکه تولیدکنندگان صادرات را کاهش دادند. بااین‌حال، ذخیره‌سازی نیز تا حدی کمک کرد و شرکت‌ها گاز را برای ذخیره‌سازی به اروپا وارد کردند تا بعدها با فروش آن سود کنند. بدون ذخیره‌سازی در اروپا، فرایند تعدیل حتی دشوارتر بود.

روسیه نیز در واکنش به این بازار، صادرات گاز به اروپا را کاهش داد. اگرچه روسیه ظاهراً بازار اروپا را در «انحصار» خویش دارد اما نتوانست قیمت‌ها را چندان افزایش دهد. روسیه سهم بازار را به گاز طبیعی مایع واگذار کرد اما با کاهش صادرات گاز طبیعی مایع آمریکا، موضع روسیه به‌طور نسبی بهبود یافت. با نگاهی به سال 2020، نمی‌توان گفت که روسیه از قدرت لازم برای افزایش مصنوعی قیمت‌ها در اروپا برخوردار است.

قطر حجم تولید خود را اصلاً افزایش یا کاهش نداده است. این کشور ترجیح می‌دهد تا با نهایت ظرفیت خود تولید کند و بیشترین پول را کسب کند. رویکرد تجاری قطر در سال 2020 از این فلسفه پیروی می‌کرد. بااین‌حال، نکته اینجاست که بازار گاز در حالی تعدیل شد که بزرگ‌ترین صادرکننده گاز طبیعی مایع جهان تولید خود را کاهش نداد – همانند تعدیل بازار نفت بدون اینکه عربستان تولید خود را کاهش دهد. پیام واضح بود: قطر می‌تواند هر رقیبی را شکست دهد و برای افزایش قیمت حاضر به کاهش حجم تولید نیست.

درس‌هایی برای آینده

بازارهای گاز هرگز در راستای ایجاد یک اتحادیه حرکت نکرده است به‌طوری‌که قراردادهای بلندمدت انگیزه‌ای برای تولید یکنواخت ایجاد می‌کنند؛ قیمت گاز به‌طور تاریخی به قیمت نفت پیوند خورده که باعث تضعیف ارتباط بین تولید و قیمت شده است و نوسان تقاضا باعث می‌شود که در صورت افزایش قیمت گاز مصرف‌کنندگان به سوخت دیگری روی بیاورند. همچنین، ماهیت پراکنده بازار گاز و سلطه اقتصادهای بازاری به‌عنوان تولیدکنندگان عمده، مزید بر علت عدم ایجاد اتحادیه گازی شده و عوامل موجد همکاری و هماهنگی هرگز همگرایی نداشته‌اند. کووید-19 زمینه مساعدی برای تولیدکنندگان فراهم کرده بود تا گردهم بیایند اما در طول این بحران هیچ تلاش جدی برای هماهنگی بین تولیدکنندگان وجود نداشت.

عدم تمایل قطر به همراهی با دیگر تولیدکنندگان نیز تأثیر مهمی داشته است. رفتار این کشور شاید ناشی از ترس از تغییر و اجتناب از کاری باشد که درگذشته انجام نداده است. بااین‌حال، کاهش قیمت می‌تواند یک اقدام راهبردی هم باشد که هدف آن آسیب زدن به رقبا نیست بلکه ترساندن و پراکنده ساختن آن‌هاست. تولیدکنندگان جهانی به دنبال ساخت بخش بعدی (و احتمالاً آخری) اتحادیه گاز و گاز طبیعی مایع هستند. برای این کار، آن‌ها باید سرمایه‌گذاران و تأمین‌کنندگان مالی را متقاعد سازند که طرح آن‌ها سودمند خواهد بود. چنین کاری با توجه به اینکه حداقل قیمت معقول گاز معلوم نیست و هیچ‌کس برای جلوگیری از افت قیمت پیش‌قدم نخواهد شد، بیش‌ازپیش دشوار است. پیام قطر برای جهان این است که در این بازار، تنها چند تولیدکننده دوام می‌آورند که قطر در صدر آن‌هاست.