مصطفی نجفی در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی با اشاره به اظهارات رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه که احتمال دیدار با بشار اسد، همتای سوری خود را غیرممکن ندانسته است، تصریح کرد: در یک سال گذشته، چندین دیدار میان مقامات دستگاه سیاست خارجی و همچنین دیدارهای متعددی میان مقامات امنیتی و اطلاعاتی ترکیه و سوریه برگزار شد تا از حجم زیاد اختلافات موجود میان دو کشور کاسته شود و آنچه اردوغان درخصوص احتمال دیدار با اسد مطرح کرد، گامی رو به جلو و در راستای عادی سازی روابط میان این دو کشور تلقی می‌شود.

وی با بیان اینکه اردوغان پس از نشست سوچی و خصوصا بعد از نشست تهران و دیدار سه جانبه میان روسای جمهور روسیه، ترکیه و ایران به این نتیجه رسید که از بعد نظامی نمی‌تواند ترجیحات خود در سوریه را تحمیل کند، افزود: با تشویق و تاکید ایران و روسیه، ترکیه به این سمت حرکت کرد که روابط میان دمشق و آنکارا عادی و اختلافات میان آن‌ها به صورت سیاسی حل شود، بنابراین با وجود لفاظی‌های زیادی که مقامات ترکیه و خصوصا شخص اردوغان داشتند، نتوانستند عملیاتی را در شمال سوریه پیش ببرند.

این تحلیلگر مسائل سوریه با اشاره به ایجاد برخی تغییرات در سیاست خارجی ترکیه در حدود دو سال گذشته، از جمله کاهش تنش در روابط با عربستان، مصر، اردن و نیز رژیم صهیونیستی ادامه داد: این تغییر رویکرد در رابطه با سوریه را نیز می‌توان در قالب رویکرد کلان این کشور ارزیابی کرد. ضمن اینکه انتخابات سال آینده در ترکیه، برای اردوغان اهمیت بالایی دارد؛ به ویژه در نظر داشته باشیم مخالفان او در ترکیه بسیار تلاش می‌کنند او را از قدرت کنار بگذارند و علاوه بر آن کشورهای غربی، به ویژه آمریکا، به شدت از او ناراضی هستند و سعی می‌کنند با استفاده از فرصت کنونی و بهره‌گیری از نارضایتی‌های اقتصادی و تورم بی‌سابقه در ترکیه، اردوغان را تضعیف کنند و یا به زیربکشند.

نجفی مسائل اقتصادی و روابط تجاری میان ترکیه و سوریه را برای دو کشور بسیار مهم دانست و گفت: ترکیه بزرگترین شریک تجاری سوریه است و بیش از یک سوم حجم تجارت خارجی سوریه سهم ترکیه است. در واقع بیش از 30درصد واردات سوریه از ترکیه انجام می‌شود و حدود 30درصد صادرات سوریه نیز به ترکیه انجام می‌شود. این درحالی است که ایران تنها سه درصد سهم اقتصاد سوریه را در اختیار دارد. بنابراین عادی سازی روابط، منافع اقتصادی زیادی برای ترکیه و سوریه دارد و خواسته‌ای دو طرفه است.

وی اضافه کرد: سوریه اکنون تحت تحریم‌های «سزار» آمریکا قرار دارد و این تحریم‌ها موانع زیادی برای دولت در مراودات تجاری بین‌المللی ایجاد کرده است. ترکیه نشان داده‌ است که همواره از فرصت‌های مربوط به تحریم استفاده و سعی می‌کند خود را به عنوان دروازه دور زدن تحریم برای کشورها نشان دهند. این رویکرد منافع زیادی برای آن‌ها ایجاد کرده است.

این تحلیلگر مسائل سوریه با بیان اینکه بشار اسد به دنبال بازیابی اقتصادی و بازسازی کشورش است، یادآور شد: دمشق غیر از همسایگانش، برای روابط تجاری با محدودیت‌های زیادی مواجه است. به همین دلیل ترکیه گزینه مناسبی برای تجارت خارجی سوریه است و می‌تواند ظرفیت‌هایی در اختیار سوریه قرار دهد.

به گفته نجفی، البته فراهم شدن مقدمات دیدار اسد و اردوغان نیز پیچیدگی‌های زیادی دارد و به سادگی اتفاق نمی‌افتد. موانع زیادی در خصوص عادی سازی روابط دو کشور وجود دارد. مسئله ادلب همچنان حل نشده باقی مانده و گروه‌های تروریستی و معارضانی که مورد حمایت ترکیه هستند، همچنان در ادلب حضور دارند. ترکیه نیز تاکنون نرمشی در این رابطه نشان نداده است. ضمن اینکه بخشی از نظامیان ترکیه نیز در شمال سوریه حضور دارند. تا زمانی که این مسائل حل نشود، رابط دو کشور به شرایط عادی برنمی‌گردد.

این کارشناس مسائل سوریه ادامه داد: حتی اگر این مسائل حل شوند، فرایند طولانی مدتی باید طی شود که این دو کشور بتوانند روابط خود را به قبل از سال 2011 برگردانند. با این حال، نشانه‌ها حاکی از این است که دو طرف تلاش می‌کنند با حفظ سیاست‌های اصولی خود و در عین حال، نرمشی که در برخی خطوط قرمز خود داشته‌اند به این سمت حرکت کنند، چرا که هر دو کشور به این روابط نیاز دارند.

وی نقش ایران و روسیه را در عادی‌سازی روابط میان دمشق و آنکارا مهم عنوان کرد و گفت: با اینکه در مسیری قرار داریم که می‌توان خوش بینی‌‌هایی داشت، اما نباید فراموش کرد در شرایط فعلی، سیاست خارجی ترکیه، بسیار سیال و بیشتر تاکتیکی است تا یک سیاست خارجی اصولی، تعریف شده و پایدار؛ بنابراین همچنان موانعی وجود دارد که باید حل شود.

نجفی درخصوص امکان تغییر سیاست ترکیه در قبال سوریه، توقف بمباران‌ها و ایجاد منطقه حائل با سوریه، در ازای عادی‌سازی روابط، تاکید کرد: آنکارا با وجود رقابت‌های پیدا و پنهان و اختلافاتی که با برخی بازیگران از جمله امارات، مصر، اردن و عربستان وجود داشت، به دلیل مسائل اقتصادی و فشارهای بین‌المللی، به سمتی رفته که تنش‌ها کاهش یابد. با این حال ترکیه قطعا درخصوص ماجرای «کُردها» به راحتی عقب نشینی نخواهد کرد و این مسئله عادی سازی روابط را پیچیده‌تر کرده است و حل آن نیاز به مکانیسم‌هایی دارد.

وی با بیان اینکه روند آستانه می‌تواند به لحاظ سیاسی، مسائل میان ترکیه و سوریه را نیز حل کند، افزود: اردوغان تلاش می‌کند تا پیش از انتخابات پیش رو، مسئله سوریه را به سرانجامی برساند و روس‌ها نیز به دلایل مختلف، از جمله جنگ اوکراین و نیازی که به ترکیه دارند، علاقه‌مندند این موضوع را زودتر حل کنند. به هر حال مسائل سوریه، یکی از چالش‌های روابط ترکیه و روسیه است.

نجفی با بیان اینکه آنکارا به این نتیجه رسیده است که باید مسئله کُردها را به صورت سیاسی حل کند، گفت: اگر ترکیه بخواهد در شمال سوریه اقدام نظامی کند، با چالش‌های زیادی در آستانه انتخابات مواجه خواهد شد. اردوغان در این شرایط، مذاکرات سیاسی را بهترین راه حل می‌داند تا به واسطه آن، مهاجران و آوارگان سوری مقیم ترکیه نیز به کشور خود بازگردند.