آنا الکساندرو در یادداشتی که اندیشکده چتم هاوس منتشر کرد، نوشت: با وجودی که در دوران شیوع کرونا نشست‌های دیپلماتیک رودررو به‌ندرت برگزار می‌شود، اما کووید-19 درنهایت باعث بازتعریف اولویت‌های امنیت و دفاع ملی خواهد شد و این می‌تواند فضای سیاسی بهبودیافته‌ای را در اجلاس بازنگری ان.پی.تی در سال 2021 فراهم کند.

با انتخابات ریاست جمهوری آمریکا که قرار است در ماه نوامبر برگزار شود و نیز با تعامل تدریجی میان اتحادیه اروپا و ایران، ممکن است تا سال 2021 زمینه جدیدی برای همکاری بیشتر میان دولت‌ها فراهم شود.

در حال حاضر خیلی زود است که پیامدهای میان‌مدت و بلند‌مدت کووید-9 برای وزارت‌های دفاع روشن شود، اما احتمال دارد تمرکز بیشتر بر رفاه اجتماعی و تقویت بازدهی اقتصادی، منطق مدرنیزه‌سازی هسته‌ای را زیر سؤال ببرد.

بنابراین، تمدید پیمان استارت جدید بهترین گزینه عملی برای آن است که به روسیه و آمریکا فرصت داده شود، اقدامات چندجانبه جاه‌طلبانه‌تری را برای کنترل تسلیحات بررسی کنند و درعین‌حال همچنان بر این بیماری همه‌گیر و رفاه اقتصادی متمرکز بمانند.

تداوم بی‌اعتمادی

با توجه به اینکه پیمان کنونی در فوریه 2021 ملغی خواهد شد، تداوم بی‌اعتمادی میان آمریکا و روسیه باعث می‌شود تمدید این پیمان دشوار و حتی احتمال رسیدن به پیمانی جایگزین آن نیز کمتر شود.

چشم‌انداز مذاکرات دوجانبه آینده با این نگرش دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا که ابتکار کنترل تسلیحاتی باید هم چین و هم روسیه را شامل شود، تضعیف شده است، اما چین با این بهانه که زرادخانه هسته‌ای این کشور بسیار کوچک‌تر از آمریکا و روسیه است، با چنین اقدامی مخالفت می‌کند.

اگرچه به نظر می‌رسد این توافق وجود دارد که زرادخانه‌های چین، فرانسه و انگلیس (دولت‌های هسته‌ای عضو ان.پی.تی) و تسلیحات دولت‌هایی که عضو این پیمان نیستند (هند، پاکستان، کره شمالی و اسرائیل) نیز باید در نظر گرفته شود، اما رسیدن به یک سازوکار خاص برای چنین کاری دشوار به نظر می‌رسد.

اگر جو بایدن در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا پیروز شود، احتمالاً تمدید پیمان استارت جدید را مدنظر خواهد داشت و همچنین ممکن است مانع از خروج از معاهده آسمان‌های آزاد باشد.

به‌علاوه احتمالاً در دولت جو بایدن، آمریکا دوباره به برجام خواهد پیوست؛ مشروط بر آن که تهران به پایبندی دقیق به این توافق برگردد. حتی ممکن است بایدن برای پیشبرد هدف عاری‌سازی شبه‌جزیره کره از تسلیحات هسته‌ای نیز از گروهی استفاده کند که در توافق ایران مذاکره کرده بودند.

برای رژیم ان.پی.تی که همین حالا هم با مجموعه‌ای از اختلافات بلندمدت روبرو بوده است، و درحالی‌که تنش‌ها میان ایران و آمریکا اخیراً تشدید شده (با ترور سردار سلیمانی و اعلام پرتاب موفق و قرار گرفتن اولین ماهواره نظامی ایران در مدار)، ضروری است که ایران همچنان عضو این معاهده باقی بماند.

درهرصورت در حال حاضر ایران نیز مانند بسیاری از دیگر کشورها با بحران کرونا دست‌وپنجه نرم می‌کند و تخصص علمی و بودجه خود را در این راه و نه دیگر کارها -ازجمله برنامه هسته‌ای- صرف می‌کند.

آن کشورهای اروپایی که حامی سازوکار اینستکس برای ارسال کالاهای بشردوستانه به ایران هستند، ممکن است از این بحران برای ترغیب ایران به پایبند ماندن به برجام و الزاماتش تحت ان.پی.تی استفاده کنند.

فرانسه، آلمان و انگلیس با موفقیت اولین تبادل را که تسهیل صادرات کالاهای پزشکی به ایران از اروپا بود، انجام دادند.

درحالی‌که روابط تیره آمریکا و ایران مانع از مذاکرات دیپلماتیک می‌شود، ممکن است تعامل سازنده سه کشور اروپایی و ایران در احیا و اطمینان از متعهد ماندن ایران به برجام و منع اشاعه سودمند باشد.

قابل درک است که وقتی اقدامات کشورها بر رفع پاندمی ویروس کرونا متمرکز باشد، ممکن است منابع برای پرداختن به دیگر چالش‌های جهان مانند افزایش خطر استفاده از تسلیحات هسته‌ای در مناطق مختلف محدود باشد.

بااین‌حال، پیامد بالقوه بحران کرونا برای رژیم ان.پی.تی جدی است. نباید وقتی جهان بر موضوع دیگری متمرکز است، تنش‌های جاری میان دولت‌های مسلح به سلاح هسته‌ای نادیده گرفته شود. جامعه هسته‌ای باید به همکاری با هم برای پیشرفت در منع اشاعه و خلع سلاح هسته‌ای و ایجاد پل‌های همکاری و اعتمادی که عمرشان طولانی‌تر از این پاندمی باشد، ادامه دهد.