وب‌سایت مؤسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک در یادداشتی نوشت: علاوه بر حملات کنگو، ژوئن 2019 داعش حملات در موزامبیک را نیز به ولایت آفریقا نسبت داد. این جبهه رسانه‌ای در خصوص ولایت آفریقای مرکزی شدیداً فعال بوده است، به‌طوری‌که در فوریه 2020 گرافیکی منتشر شد که تعداد حملات انجام شده در هر ولایت داعش را مقایسه کرده و ولایت آفریقای مرکزی در صدر این تعداد قرار داشت.

بااین‌وجود، وضعیت میدانی با تصور داعش بسیار متفاوت است. این ولایت درواقع متشکل از دو گروه مسلح است که در کشورهای مختلف عملیات می‌کند و دارای ارتباطات ضعیفی هستند. هر دو گروه انگیزه‌های متفاوتی دارند که اساساً بر شرایط محلی استوار است.

در کنگو، شورشیان عامل این خشونت و موردادعای داعش، «نیروهای ائتلاف دموکراتیک» هستند که یک گروه افراطی مذهبی باسابقه شوم حملات علیه غیرنظامیان است.

بااین‌حال، معلوم نیست که نیروهای ائتلاف دموکراتیک به‌طورکلی تحت عنوان ولایت آفریقای مرکزی عملیات می‌کنند یا اینکه این ولایت بخشی از این نیروهای آن ائتلاف محسوب می‌شود. ارتش کنگو 30 اکتبر 2019 باهدف نابودی همیشگی نیروهای ائتلاف دموکراتیک و تصرف بزرگ‌ترین اردوگاه آن‌ها، عملیات تهاجمی بزرگی آغاز کرد. نیروهای ائتلاف دموکراتیک پس از، از دست دادن اردوگاه اصلی خود، دوباره جمع شده و ظاهراً مقاومت و تحرک زیادی دارد.

تحولات در موزامبیک

تحولات در موزامبیک بسیار نگران‌کننده است. درعین‌حال که جنگ در «کابودلگادو»، استان شمالی موزامبیک، در اواخر 2017 آغاز شده است، اما تعداد حملات شورشیان موسوم به الشباب در نیمه دوم سال 2019 شدیداً افزایش یافته است. الشباب با وابسته القاعده در سومالی با همین نام، ارتباطی ندارد.

به نظر می‌رسد که این گروه در سال 2020 قدرت گرفته و شهرهای کوچک، اما راهبردی این منطقه را به‌طور موقت در اختیار گرفته است که در مهم‌ترین آن‌ها، شبه‌نظامیان در ماه مارس شهر «موسیمبو دی پرایا» را تصرف کرده و پرچم داعش را به اهتزاز درآوردند. تصرف این شهر نه‌تنها ضعف ارتش موزامبیک را آشکار ساخت، بلکه شانس ارتباط شبه‌نظامیان با شهروندان را نیز فراهم ساخت. توانایی این گروه برای تصرف شهرها در حال افزایش بوده و تعدادشان نیز احتمالاً در حال افزایش است.

داعش دو گروه خود در غرب آفریقا را ادغام می‌کند

تهدید فزاینده داعش توسط «داعش صحرای بزرگ آفریقا» در منطقه ساحل مرکزی متقارن با تصمیم این گروه در مارس 2019 برای ادغام داعش صحرای آفریقا با داعش ولایت غرب آفریقا (ایسواپ) بود. این شاخه از داعش، موسوم به ایسواپ (ISWAP)، در منطقه دریاچه چاد فعالیت می‌کند. ایسواپ در ابتدا مدعی حملات مختلف در مقیاس کوچک بود که چندان موردتوجه نبود تا اینکه مسئولیت حمله مه ‌2019 تونگو-تونگو در غرب نیجر را به عهده گرفت که 28 سرباز نیجری در آن کشته شدند. از آن زمان، ایسواپ موردتوجه داعش قرار گرفت به‌طوری‌که در پایان سال 2019، داعش ایسواپ را به‌عنوان «موفقیت‌آمیزترین» شاخه خود معرفی کرد.

بااین‌وجود، این ادعا بیانگر ادغام واقعی این دو گروه نیست، چراکه ماهیت و قابلیت آن‌ها امکان ساختار فرماندهی مرکزی و اقدام واحد را فراهم نمی‌کند، اما نباید تصمیم داعش به ادغام این دو گروه را نادیده گرفت.

ظهور داعش در صحرای آفریقا

علاوه بر تحولات محلی و قومی که به‌طور طبیعی توسعه و موفقیت داعش صحرای آفریقا را شکل می‌دهد، سایر عوامل (ازجمله روابط نزدیک با مرکز داعش از مارس 2019 به بعد) نیز بر رفتار این گروه تأثیرگذار است. افزایش قابل‌توجه تجهیزات داعش صحرای آفریقا و پیچیدگی فزاینده حملات آن مسلماً نتیجه ارتباطات روزافزون داعش با داعش صحرای آفریقاست. این امر با هماهنگ‌سازی حملات در مقیاس بزرگ علیه مواضع نظامی در «مالی» در اواخر 2019 و اوایل 2020 به اوج رسید. سپس، حملات از طریق مرز به نیجر راه باز کرد که حداقل 400 نظامی در آن‌ها کشته شده‌اند.

برای قطع چرخه این خشونت، کشورهای شرکت‌کننده در دیدار جی 5 در ژانویه 2020 در «ساحل»، راهبردهای جدیدی اتخاذ کردند که چارچوب جدید همکاری برای «ائتلاف بین‌المللی برای ساحل» ازجمله آن‌هاست. از همه مهم‌تر، مبارزه با داعش صحرای آفریقا در منطقه «لیپتیکو-گورما» (در راستای مرزهای بورکینافاسو، مالی و نیجر) یک «اولویت» قلمداد شده است. این امر تحولی مهم برای منطقه‌ای است که تابه‌حال تحت سلطه وابسته‌های القاعده و داعش بوده است.

افزایش تنش‌ها و رویارویی بین داعش صحرای آفریقا و وابسته‌های القاعده در این منطقه (موسوم به گروه حامی اسلام و مسلمین) و همچنین، تهدید اتحاد ایسواپ و داعش صحرای آفریقا در شمال غرب نیجریه، یا گسترش آن‌ها به جنوب به سمت خلیج گینه، در صدر تهدیدهاست.