نایجل گلد دیویس در یادداشتی که وب سایت موسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک آن را منتشر کرد؛ نوشت: البته این رأی‌گیری ملی لزوما یک همه‌پرسی نبود، زیرا این اصلاحات مستلزم رأی‌گیری نبوده و در ماه مارس در پارلمان روسیه به تصویب رسیده بودند. بااین‌حال، این همه‌پرسی بر آن بود تا این تغییرات را تایید کند. پوتین نیز در برگزاری این رأی‌گیری اصرار ویژه ای داشت، چراکه وی معتقد بود رأی 76.7 درصدی وی در انتخابات 2018 (بیشترین میزان در پیروزی‌های انتخاباتی پوتین) برای مشروعیت بخشیدن به این اصلاحات مورد نظر وی کافی نیست. درواقع، پس از 20 سال، اگرچه پوتین از همه اتهامات مبرا گشته و دست قانون به وی نمی‌رسد، اما او احساس می‌کند که تایید عمومی اگرچه ضروری نیست، اما به لحاظ سیاسی کارگشا بوده و به مصلحت وی است.

این همه‌پرسی بی سابقه است

این همه‌پرسی از سه لحاظ بی سابقه بود. نخست آنکه، این اصلاحات بزرگ‌ترین تغییرات در قانون اساسی فعلی روسیه به شمار می‌رود. دوم آنکه، طبق قانون اساسی جدید اولین بار بود که چنین همه‌پرسی برگزار شد. اگرچه چندین همه‌پرسی در طی آشوب تغییر نظام در سال‌های 93-1991 برگزار شد، اما آخرین مورد آن در دسامبر 1993 برای تصویب قانون اساسی فعلی انجام شد؛ و سوم آنکه، شرایط برگزاری این همه‌پرسی نیز بی سابقه بود. در مواقع عادی، یک رژیم در موقع انتخاب بین دو گزینه به همه‌پرسی روی می‌آورد تا گزینه‌ای با حداکثر احتمال را تصویب کند؛ اما کووید-19 این محاسبات را دگرگون کرد. درحالی‌که رأی‌گیری برای 22 آوریل در نظر گرفته‌شده بود اما با اکراه به تعویق افتاد. پس‌ازآن نیز، تاریخ برگزاری آن زودتر از حد انتظار همه تعیین شد و در حالی مردم از 25 ژوئن به مدت یک هفته به‌پای صندوق‌های رأی رفتند که همه‌گیری کرونا روزانه حدود 7000 مورد افزایش داشت. در جنین شرایطی، چرا باید پوتین این همه‌پرسی غیر ضروری را در اسرع وقت برگزار می‌کرد؟ برخی معتقدند محبوبیت 59 درصدی کنونی وی کمترین میزان محبوبیت او در دوران ریاست جمهوری محسوب می‌شود و از همین رو پوتین سعی داشته تا توجهات را به سمت خود جلب کند.

مخالفان برگزاری همه‌پرسی

از نگاه مخالفان، پویایی رأی‌گیری ملی طوری است که پیروزی را برای صاحبان قدرت دشوار می‌سازد. چراکه اپوزیسیون به جای چنددستگی بین نامزدهای رقیب، می‌تواند حول گزینه‌ای واحد («نه») متحد شود. گزینه «نه» نیز یک اعتقاد است نه یک کاندید. ضمن آنکه جذابیت آن می‌تواند از هر نامزدی بیشتر باشد. رأی‌دهندگان نیز نیازی به ارزیابی اعتبار، وعده‌ها و شخصیت آن ندارند. «نه» صرفا فقدان وضع موجود بوده و گزینه‌ای است که دیدگاه مطلوب رأی‌دهندگان نسبت به آینده را نشان می‌دهد. به همین خاطر پیروزی در همه‌پرسی نسبت به انتخابات سخت‌تر است. این پویایی در روسیه به حدی جاری‌شده بود که الکسی ناوالنی، شاخص‌ترین چهره اپوزیسیون روسیه، خواستار تحریم این همه‌پرسی شده بود. حزب کمونیست (که هنوز دومین حزب پرطرفدار در روسیه است) نیز با این تغییرات قانون اساسی مخالفت کرده بود.

گام آخر

در چنین شرایطی مقامات روسیه برای تضمین یک تحول بزرگ و رأی گسترده «آری» همه موانع را (علیرغم کووید-19) برطرف کرده بودند. ضمن آنکه آن‌ها برای تضمین تایید عمومی (هرچند کمتر از میزان مطلوب آن‌ها) از منابع لازم برخوردار بودند. در نهایت نیز بیش از 70 درصد مردم روسیه به اصلاحات قانون اساسی این کشور رأی آری دادند تا پوتین یک قدم دیگر به اهداف مدنظر خود نزدیک‌تر شود.