وب سایت شورای امور بین‌الملل روسیه در یادداشتی نوشت: انقضای تحریم پنج‌ساله فروش تسلیحات متعارف به ایران دلیل اصلی حملات جدید آمریکا به برجام بوده است. با انقضای این تحریم‌ها، ایران از فرصت ورود کامل به بازار جهانی سلاح برخوردار خواهد شد. علیرغم مشکلات اقتصادی جدی ناشی از تحریم‌های آمریکا، ایران احتمالاً برای تأمین منابع لازم برای جبران کمبودهای تجهیزات نیروهای مسلح خویش آمادگی خواهد داشت که در درجه اول شامل خرید سامانه‌های دفاع هوایی پیشرفته و نوسازی ناوگان قدیمی نیروی هوایی خواهد بود. دست‌یابی به این تسلیحات پیشرفته، احتمال فشار نظامی یا سیاسی علیه ایران را کاهش می‌دهد و هزینه عملیات نظامی احتمالی علیه این کشور را بالا می‌برد. این امر در تضاد مستقیم باسیاست آمریکاست که به دنبال کاهش تهدید ایران علیه آمریکا و متحدان آن در منطقه تا جای ممکن است.

برای جلوگیری از عملیاتی شدن برجام، دیپلمات‌های آمریکا تلاش کرده‌اند تا پاراگراف 11-12 قطعنامه 2231 را به‌کارگیرند که بر طبق آن، هر یک از اعضا می‌تواند موارد نقض مؤثر تعهدات مقرر را مطرح کند. در این خصوص، شورای امنیت سازمان ملل باید قطعنامه پیشنهادی در خصوص تداوم رژیم تحریم‌ها را به رأی بگذارد. اگر شورای امنیت طی 30 روز نتواند قطعنامه‌ای اتخاذ کند، تحریم‌ها تجدید خواهند شد. به لحاظ فنی، آمریکا می‌توانست چنین طرحی را مطرح کرده و به قطعنامه تمدید تحریم‌های برجام رأی بدهد. درخواست مربوطه آمریکا 20 اوت امسال به شورای امنیت ارسال شد. در نبود قطعنامه جدید، همه تحریم‌های مقرر در قطعنامه‌های قبلی ازنظر آمریکا باید بازگردانده شوند. این به معنای مشروعیت تمدید تحریم‌های تسلیحاتی نیز خواهد بود. بازگشت کامل تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران به‌طور مکرر توسط وزارت امور خارجه آمریکا اعلام‌شده و رئیس‌جمهور این کشور نیز سریعاً به صدور فرمان اجرایی 13949 مبادرت کرده است که حاوی تحریم‌هایی علیه معاملات تجاری تسلیحاتی با ایران است.

از سوی دیگر، هیچ‌کدام از طرفین برجام، نقض این توافق را به رسمیت نشناخته و برای آن دلایل قانونی دارند. سال 2018، ترامپ تصمیم به خروج از برجام گرفته و تحریم‌های یکجانبه علیه ایران را تجدید کرد. درست است که آمریکا عضو دائمی شورای امنیت سازمان ملل است اما بند 11 قطعنامه 2231 سازمان ملل بیان می‌کند که طرفین برجام می‌توانند موارد نقض این توافق را مطرح کنند. از آنجائی که آمریکا از برجام خارج‌شده است، این کشور نمی‌تواند مسئله نقض این توافق را ادعا کند؛ بنابراین، درخواست 20 اوت آمریکا و بیانیه متعاقب آن در خصوص بازگشت تحریم‌های سازمان ملل وجاهت قانونی ندارد. ازنظر فنی، موارد نقض برجام بایستی توسط یکی دیگر از اعضای این توافق مطرح شود و آمریکا می‌تواند به قطعنامه مربوطه رأی دهد؛ اما چنین اتفاقی نیفتاده است زیرا هیچ‌کدام از اعضای دائمی شورای امنیت از اقدامات یکجانبه آمریکا حمایت نکرده‌اند.

شرایط فعلی به بلاتکلیفی در خصوص اقدامات بعدی، ازجمله فروش تسلیحات به ایران، دامن زده است. در عمل، بسیاری از افراد یا شرکت‌ها به خاطر ترس از تحریم‌های ثانویه آمریکا تمایلی به فروش سلاح به ایران ندارند؛ اما چین و روسیه احتمالاً استثنا خواهند بود. با توجه به فشار فزاینده واشنگتن بر پکن، چین احتمالاً به اجرای مواقفت نامه‌های نظامی با ایران مبادرت خواهد کرد. طرح این موضوع که از دیدگاه قوانین بین‌المللی کاملاً قانونی است، اهرمی در دست‌چین برای مهار فشار آمریکاست. بااین‌حال، چین بیش‌ازپیش محتاط خواهد بود، زیرا آمریکا قبلاً نیز شرکت‌های چینی را به دلیل نقض تحریم‌های ایران هدف تحریم قرار داده است.

روسیه می‌تواند سیاست فعال‌تری ارائه کند. مدت مدیدی است که روابط بین مسکو و واشنگتن به بن‌بست خورده است. روسیه، چین و ایران در دکترین آمریکا جایگاه مشابهی داشته و کشورهای اقتدارگرا و متخاصم محسوب می‌شوند. آمریکا در مسائل اوکراین و سوریه، تحریم‌های وسیعی علیه روسیه اعمال کرده است به‌طوری‌که فرمان اجرایی 13949 تهدید چندانی برای روسیه محسوب نمی‌شود؛ اما آمریکا می‌تواند فروش سلاح به ایران را با اقدامات جداگانه‌ای پاسخ داده و طیف وسیعی از تولیدکنندگان تسلیحات در داخل و خارج روسیه را هدف تحریم قرار دهد. بااین‌حال، بدترین سناریو برای آمریکا این است که مسکو و پکن در اقدامی هماهنگ به همکاری نظامی فنی خود با ایران طبق قطعنامه 2231 قوت بخشند.

علاوه بر این، چین و روسیه نیز ممکن است موضوع تحریم یکجانبه علیه آمریکا را به خاطر نقض قوانین بین‌المللی مطرح کنند. نقض برجام هم نقض قوانین بین‌المللی محسوب شده و قوانین موجود چنین قدرتی را در اختیار روسیه قرار می‌دهد. تحریم‌های روسیه علیه آمریکا ازنظر سیاسی نشان خواهد داد که مسکو مخالف نقض توافق‌های بین‌المللی است که به تائید شورای امنیت سازمان ملل رسیده است.