وب‌سایت اندیشکده انگلیسی راسی در یادداشتی نوشت: جو بایدن، رئیس‌جمهور منتخب، برای حل‌وفصل مسئله هسته‌ای ایران، قبلاً اهداف کوتاه‌مدت خود را بیان کرده بود، اما باید مسیر اجرایی آن فوراً ارائه و هم‌زمان ساختار دولت و کارکنان وی تعیین شود. شورای امنیت ملی در مسیر رئیس‌جمهور آمریکا فعالیت می‌کند، اما هنوز معلوم نیست رویکرد بایدن و جیک سالیوان، مشاور امنیتی ملی وی چگونه خواهد بود.

ساختار تصمیم‌گیری

از دو زاویه می‌توان به چالش هسته‌ای ایران پرداخت که تقریباً از ساختار تصمیم‌گیری در داخل قوه مجریه آمریکا پیروی می‌کند. واضح است که موضوعات آمریکا با ایران به مسائل هسته‌ای محدود نمی‌شود. چگونگی مدیریت، اولویت‌بندی و هماهنگی همه این‌ها احتمالاً بسته به اینکه چه شخصی مسئول سیاست‌های بین سازمانی باشد، تغییر می‌کند.

صرف‌نظر از اینکه کدام حزب کنترل سنا را در اختیار داشته باشد، شکی نیست که کنگره ازنظر سیاسی و حقوقی نقش کلیدی ایفا خواهد کرد. عموماً هر دو حزب، برجام و تعامل با ایران را زیر سؤال برده‌اند. دولت باید اطلاعات کافی در اختیار کنگره قرار دهد و با پیشبرد فرایند توسعه سیاسی، با اعضای کلیدی کنگره مشورت نماید. در غیر این صورت، اجرای دستور کار رئیس‌جمهور آمریکا دشوار خواهد بود.

اگرچه اقدام خاص دولت مستلزم نظر کنگره نیست، اما تأمین مالی اقدامات دولت و توانایی کنگره در تصویب «تاکتیک‌های دفاعی» برای کنترل اقدامات قوه مجریه بدین معناست که کنگره در واشنگتن طرف گفتگو خواهد بود. اگر از اقدامات اولیه نظیر بازگشت به برجام یا اختیارات ریاست جمهوری در لغو یا تصویب برخی تحریم‌ها بگذریم، سیاست‌گذاری‌های فراتر از آن مستلزم اقدام کنگره است؛ بنابراین تعامل زودهنگام با کمیته‌های پارلمانی سودمند خواهد بود. این کمیته‌ها و انجمن‌های حزبی محلی دارای اعضایی هستند که پیشاپیش علاقه خود را به مسائل هسته‌ای یا منطقه‌ای نشان داده‌اند. کنگره دارای 535 عضو است و هیچ‌کدام از آن‌ها از ظرفیت لازم برای پرداختن عمیق به همه مسائل برخوردار نیستند. تعداد «صاحب‌نظران» کمتر است و در بحث‌های آتی محوریت خواهند داشت.

گروه‌های ذینفع و کمیته‌های پارلمانی

واضح است که جامعه امنیتی و دفاعی اسرائیل به‌اندازه سال 2015 در مورد سودمندی برجام برای امنیت منطقه اتفاق‌نظر ندارند. در آن زمان اگرچه رهبران اسرائیل از این توافق حمایت نمی‌کردند، اما برخی از اعضای ارشد جامعه امنیتی و دفاعی آشکارا از برجام طرفداری می‌کردند. علاوه براین، گروه‌های نزدیک به عربستان سعودی نیز تدوین سیاست‌ها در قبال ایران را با دقت زیر نظر دارند و تعامل مستقیم خواهند داشت.

جامعه غیردولتی آمریکا احتمالاً نقش مهمی در شکل‌دهی تصور عمومی و دولتی از گزینه‌های مقابله با ایران ایفا خواهد کرد. این جامعه شامل کسانی است که از منع تکثیر تسلیحات هسته‌ای در این منطقه حمایت می‌کنند. هنگامی‌که گام اول برای بازگشت همه طرف‌ها به برجام برداشته شود، هنوز اختلاف‌نظرها در مورد رویکرد «درست» در قبال ایران باقی خواهد ماند. حتی قبل از آن نیز پرسش‌ها در مورد مدیریت بهینه این بازگشت وجود خواهد داشت. جامعه سازمان‌های غیردولتی در آمریکا یکدست نیست.

درنهایت، رسانه‌ها همچنان مهم‌ترین عامل تأثیرگذار در سیاست و برداشت از سیاست یا اجرای موفقیت‌آمیز آن محسوب می‌شود. ما قبلاً تأثیر منفی گزارش مخدوش یا تحریف‌شده را مشاهده کرده‌ایم. این امر کنگره را به‌طور چشمگیری تحت تأثیر قرار می‌دهد، به‌ویژه زمانی که اعضا یا کارکنان آن باید به مسائل مطرح‌شده در مطبوعات بپردازند؛ بنابراین، تنوع منابع خبری روزنامه‌نگاران مثل همیشه حائز اهمیت است و باید در برابر فعالیت‌های مضر بر این سیاست هشیار باشند.

شکیبایی در برابر ذینفعان ماجراجو

به‌طورکلی، دولت بایدن احتمالاً به این نتیجه خواهد رسید که گزینه‌های موجود کمتر از حد انتظار است و باید شکیبایی داشته باشند. حوزه‌های منافع متباین و متناقض زیادی وجود دارد که می‌توان آن‌ها را مسیری سریع و موفقیت‌آمیز برای حل‌وفصل همه مسائل با ایران تعریف کرد به‌طوری‌که برای همه قابل‌قبول باشد. همچنین، دیدگاه فراگیر حاکی از آن است که آمریکا برای توافق صرف بر مسئله هسته‌ای سر میز نخواهد نشست هرچند که بازگشت به برجام احتمالاً پیش‌شرط حل سایر مسائل محسوب می‌شود.

احتمالاً از انگلیس، فرانسه و کلا اتحادیه اروپا برای ایفای نقش فعال در مسائل غیر از مسئله هسته‌ای ایران دعوت خواهد شد. نقش اتحادیه اروپا به کنگره آمریکا و کشورهای منطقه‌ای اطمینان می‌دهد که اروپا از اقدامات بایدن در قبال ایران حمایت خواهد کرد.

همچنین، تشکیل یک هیئت سیاسی در آمریکا و اروپا برای بازگشت به برجام و فراهم کردن مقدمات ضروری است.