وب سایت اندیشکده بریتانیایی چتم هاوس در یادداشتی نوشت: در اوایل ماه مارس، نیروهای جمهوری آذربایجان، از ساکنان روستاهای ارمنی‌نشین خواستند تا محل را تخلیه کنند، ضمن آنکه گزارش‌هایی مبنی بر افزایش نقض آتش‌بس نیز منتشر شد. در 8 مارس نیز، یک خط لوله مهم تامین گاز جمعیت ارمنی قره باغ که در قلمرو تحت کنترل آذربایجان قرار دارد، قطع شد تا ساکنان آنجا از تامین گاز لازم برای گرمای منازل خود محروم شوند.

علاوه براین، نیروهای نظامی جمهوری آذربایجان به سمت منطقه‌ای که ظاهراً تحت کنترل نیروهای حفظ صلح روسیه قرار دارد پیشروی و یک روستای ارمنی‌نشین را تخلیه کردند. طبق گزارش‌ها جمهوری آذربایجان از حملات پهپادی نیز برای کشتن سه نظامی ارمنی محلی و زخمی کردن 15 نفر دیگر استفاده کرده است.

اگرچه وزارت دفاع روسیه اعلام کرد نیروهای جمهوری آذربایجان عقب نشینی کردند، اما منابع آذری و ارمنی این موضوع را تکذیب کردند. فرانسه، روسیه و ایالات متحده – روسای مشترک گروه مینسک سازمان امنیت و همکاری اروپا که مأموریت میانجیگری در مناقشه ارمنستان و جمهوری آذربایجان را برعهده دارند – در اقدامی نادر، جمهوری آذربایجان را ناقض رژیم آتش بس نامیدند.

جمهوری آذربایجان برای توجیه اقدامات خود از ماده 4 بیانیه آتش بس 9 نوامبر 2020 که بر خروج نیروهای ارمنستان تاکید می‌کند، استفاده کرده است. اگرچه گزارش‌ها نشان می‌دهد 3000 سرباز ارمنستان پس از توافق آتش بس منطقه را ترک کرده‌اند، اما حضور ارتش خودخوانده قره باغ کوهستانی، وضعیت را مبهم کرده است.

باکو آنها را به عنوان یک گروه مسلح غیرقانونی در قلمرو خود معرفی می‌کند، اما مقامات محلی و مردم وجود آن‌ها را برای دفاع از خود ضروری می‌دانند.

حمله روسیه به اوکراین، فرصتی برای جمهوری آذربایجان

اگرچه وضعیت زیرساخت‌های میدانی پس از جنگ اخیر قره باغ ناپایدار بود، اما تنش جدید ناشی از حمله روسیه به اوکراین بود که دریچه‌ای از فرصت را برای جمهوری آذربایجان باز کرد.

اول، تمرکز روسیه بر جنگ اوکراین، باعث تضعیف ماموریت حفظ صلح روسیه در قره باغ شده است که شامل 1960 سرباز و تقریباً 2000 کارمند غیرنظامی است. این وضعیت برای باکو که مایل است بر ماهیت موقتی بودن حضور روسیه در قره باغ تأکید کند، فرصتی مناسب است. همزمان باکو حملات لفظی با هدف بی‌اعتبار سازی نیروهای صلح بان روسی در قره باغ نیز را آغاز کرده است. از آنجایی که طبق گزارش‌ها، واحدهای نظامی روسیه از سایر مناطق مورد مناقشه، از جمله اوستیای جنوبی، به اوکراین منتقل شده‌اند، رسانه‌های آذری گمانه‌زنی‌هایی مطرح می‌کنند درباره اینکه یگان‌های روسی قره باغ نیز ممکن است عازم اوکراین شوند.

دوم، واکنش بین‌المللی به تهاجم روسیه، فرصت بی‌نظیری را برای جمهوری آذربایجان فراهم می‌کند تا درگیری‌های مختلف در فضای پس از شوروی را در یک سطح قرار دهد و شباهت‌هایی بین جمهوری‌های خودخوانده قره باغ و دنباس ایجاد کند. درواقع، جنگ جاری در اوکراین فرصتی را فراهم می‌کند تا جمهوری آذربایجان، قره‌باغ را شبیه لوهانسک و دونتسک معرفی کند.

از سوی دیگر، بسیج غرب برای حفظ تمامیت ارضی اوکراین به باکو یادآور می‌شود که جامعه جهانی هرگز چنین اقدامات مشترکی برای بازگرداندن تمامیت ارضی جمهوری آذربایجان انجام نداده است. با تاکید بر همین نگاه نیز، هر چه حمله روسیه به اوکراین بیشتر طول بکشد، احتمال تشدید اقدامات جمهوری آذربایجان در قره باغ بیشتر می‌شود که از سوی باکو به عنوان یک عملیات ضد تروریستی برای پاکسازی قلمرو خود از وجود گروه‌های مسلح ارمنی معرفی می‌شود، اما این در حالی است که بسیاری از گزارش‌ها نشان می‌دهند هیچ ارمنی در سرزمین‌هایی که در سال 2020 توسط جمهوری آذربایجان بازپس گرفته شده است، باقی نمانده‌ است.

نکته پایانی

وضعیت در قره باغ کوهستانی با حمله روسیه به اوکراین تغییر یافته است. هرچقدر روسیه در اوکراین بیشتر درگیر شود به احتمال زیاد عملیات جمهوری آذربایجان در قره باغ کوهستانی نیز که به بهانه از بین بردن شبه نظامیان ارمنی دنبال می‌شود تشدید خواهد شد. این فشار بر غیرنظامیان ارمنی قره باغ زمینه را برای پاکسازی قومی فراهم خواهد کرد. هر چه این روند با شدت بیشتری گسترش یابد، این احتمال بیشتر است که صلح در قفقاز جنوبی بیش از پیش آسیب ببیند.