اندیشکده انگلیسی چتم هاوس در گزارشی با عنوان جنگ‌افزار سایبری و اطلاعاتی روسیه در عمل، به بررسی آرایش و عملیات سایبری و اطلاعاتی روسیه علیه اوکراین پرداخته، اثربخشی واکنش‌های اوکراینی را ارزیابی کرده و درس‌های بالقوه را برای سایر کشورها بیان کرده است.

بر اساس این گزارش، عوامل بسیاری در شکست عملیات سایبری و اطلاعاتی روسیه در دستیابی به اهداف مورد نظر خود نقش داشته است. طی هشت سال سپری شده از پس از تصرف کریمه و بخش‌هایی از شرق اوکراین توسط روسیه، اوکراین مدت‌ها بود که با روش‌های حریف خود آشنا شده بود. روسیه نیز در مقابل قضاوت درستی از انعطاف پذیری اوکراین نداشت و تدبیر دشمن و رویکرد کل جامعه برای بسیج مقاومت رسمی و غیررسمی را پیش‌بینی نکرده بود. علاوه بر این، اوکراین حمایت قابل توجهی از شرکت‌های فناوری در غرب دریافت کرد و این کمک‌ها همچنان ادامه دارد.

دیگر کشورهایی که در پی آموختن از تجربه اوکراین هستند، باید نیاز به پیشگیرانه بودن تمهیدات در جهت شناسایی و نظارت بر تهدیدها را درک و اطمینان حاصل کنند که راهبردهای دفاع ملی، وابستگی متقابل بین انواع مختلف عملیات سایبری و اطلاعاتی را به طور کامل لحاظ کنند. همچنین نیاز است بررسی دقیقی در خصوص پیامدهای قانونی فعالیت‌های غیرنظامیان و شرکت‌های بخش خصوصی در زمان جنگ در این حوزه‌ها، صورت گیرد، زیرا چنین فعالیت‌هایی ممکن است تمایز بین رزمندگان و غیرجنگجویان را ناممکن سازد.

در مقدمه این گزارش آمده است: استفاده روسیه از جنگ سایبری و اطلاعاتی علیه اوکراین، برخی ارزیابی‌های پیشین درباره دکترین و قابلیت‌های روسیه را تأیید و برخی دیگر را رد کرده است. در هر دو مورد، مشاهده عملیات‌ها در جنگ تا به امروز، بینش‌های ارزشمندی را برای سایر دولت‌ها و ائتلاف‌هایی که در پی دفاع مؤثر از خود در برابر روسیه در آینده هستند، ارائه می‌دهد.

عملیات روسیه در اوکراین یک نمایش عملی و آشکار از ماهیت جامع و یکپارچه رویکرد روسیه برای استفاده از اطلاعات برای اثرگذاری در شرایط زمان جنگ ارائه داده است. این نشان می‌دهد که اهداف احتمالی آتی حمله روسیه باید وابستگی‌های متقابل مهمی را که این رویکرد از آن بهره‌برداری می‌کند – یعنی نه تنها بین فعالیت‌های سایبری و اطلاعاتی، بلکه بین آنها و محیط فیزیکی و حوزه شناختی – بشناسند و راهبردهای دفاعی را بر این اساس تنظیم کنند.

به‌ویژه نیاز است اطلاعات و دارایی‌هایی که معمولاً هدف عملیات‌های رزمی نیستند، محافظت شوند. روسیه از اطلاعات شخصی و خصوصی که قبل و در طول عملیات نظامی به دست آمده است، استفاده کرده است و این اطلاعات می‌تواند عواقب مرگباری برای افراد داشته باشد.

مقاومت موفقیت‌آمیز اوکراین در برابر کمپین‌های سایبری روسیه به‌طور قابل‌توجهی با پشتیبانی شرکای بین‌المللی و همچنین بخش خصوصی امکان‌پذیر شده است.

دخالت بخش خصوصی در خصومت‌ها، مسائل جدیدی را به ویژه در حوزه مسئولیت‌پذیری و وضعیت حقوقی در جنگ برای غیرنظامیان مطرح می‌کند. این مسائل باید به‌عنوان یک موضوع فوری مورد بررسی قرار گیرند تا در موارد آتی، خط‌مشی‌های صحیحی ایجاد شده باشد.

مشارکت شهروندان غیرنظامی در فعالیت‌های اطلاعاتی به‌عنوان بخشی از دفاع از اوکراین، به‌طور بالقوه محافظت متصور بر مبنای حقوق بین‌الملل بشردوستانه از آن‌ها را به‌عنوان غیرنظامی و نه طرف‌های نظامی تضعیف می‌کند. در چنین حالتی این احتمال وجود دارد که پیگرد قانونی احتمالی نقض حقوق بین‌الملل بشردوستانه در جنگ پیچیده شود.

این مقاله تحقیقاتی همچنین توصیه‌های سیاستی را برای افزایش انعطاف‌پذیری دولت‌های غربی در برابر عملیات سایبری و اطلاعاتی توسط روسیه ارائه می‌دهد. این توصیه‌ها، طبیعتاً، برای محافظت در برابر هر عامل تهدید دولتی یا غیردولتی دیگری که در پی استفاده از آسیب‌پذیری‌های مشابه هستند، قابل بهره برداری خواهد بود.