از هفتم اکتبر 2023 تاکنون رژیم اسرائیل جنایاتی را در غزه مرتکب شده، که در نتیجه آن، ده‌ها هزار نفر بر اثر اقدامات خشونت‌آمیز شهید شده‌اند و بسیاری دیگر هم ممکن است به‌دلایلی همچون قحطی، فروپاشی نظام سلامت و … جان خود را از دست بدهند. ازهمین‌رو، آفریقای جنوبی دعوایی حقوقی را علیه رژیم صهیونیستی با هدف پاسخگو کردن آن به دلیل ارتکاب نسل‌کشی در غزه در دیوان بین‌المللی دادگستری طرح کرده است. اوون جونز، ستون‌نویس روزنامه گاردین در گفتگو با دانیل ماکوور، وکیل و حقوقدان بین‌المللی، به ابعاد مختلف این موضوع پرداخته است.

آنچه در ادامه میخوانید خلاصه‌ای از این گفتگوست:

 اوون جونز: مبنای قانونی شکایت آفریقای جنوبی از اسرائیل به دیوان بین‌المللی دادگستری چیست؟

دانیل ماکوور: در لحظه‌ای که یک دولت از خطر نسل‌کشی آگاه شود، باید وارد عمل شود و گام‌های مثبت بردارد. آفریقای جنوبی با بیانیه‌های مختلفی که از همان اوایل صادر کرد که شامل ارجاع به دیوان بین‌المللی دادگستری بود، در پی انجام چنین اقدامی بود. آفریقای جنوبی مدعی است، آنچه در اکتبر آغاز شد یک سری اتهام ارتکاب جنایات جنگی بسیار مهم علیه بشریت و نسل‌کشی بوده است. آنها دیوان بین‌المللی دادگستری را در این خصوص، مورد پرسش قرار داده‌اند.

درواقع، بعد از آن که آفریقای جنوبی و چهار کشور دیگر پرونده‌ای را به دیوان کیفری بین‌المللی ارسال کردند، اتفاقی در این دیوان نیفتاد. تلاش‌های مکرری هم از طریق قطعنامه‌های مجمع عمومی یا دستیابی به قطعنامه های قوی در شورای امنیت صورت گرفت که بی‌نتیجه بودند. ازهمین‌رو، از چند هفته پیش، آفریقای جنوبی دست به کار شد. شواهد روشنی هم از هر دو تخلف شاخص مرتبط با نسل‌کشی یعنی اقدام و نیت ضروری برای از بین بردن بخشی از یک ملت یا مذهب یا گروه قومی وجود دارد. در شرایط کنونی،  افرادی که در غزه زندگی می‌کنند جزو همان گروه‌های مورد اشاره هستند. در حال حاضر، بیش از یک درصد از آنها در طول این مدت جان باخته‌اند. بنابراین وضعیتی که تا پایان دسامبر به آن رسیدیم، بسیار جدی است. به نظر من، آفریقای جنوبی پس از هشدار دادن به جهان و اسرائیل مجبور به انجام این کار شد. این کار منطقی بود و این واقعا شرم‌آور است که سایر دولت‌ها به آن نپیوسته‌اند. تنها کاری که می‌توانند انجام دهند، این است که به‌طور علنی از آن حمایت کنند، همانطور که مالزی و ترکیه چنین کرده‌اند. در حالی که این کنوانسیون 153 عضو دارد، این دولت‌ها باید پا پیش بگذارند و از کاری که آفریقای جنوبی انجام می‌دهد، حمایت کنند. من می‌خواهم از منظر حقوقی به آنچه شما گفتید، پاسخ بدهم. پیشگیری از نسل‌کشی به عنوان قاعده آمره، یک وظیفه بنیادین حقوقی بین‌المللی اساسی است و بنابراین نوعی پلتفرم بسیار غیرعادی است، زیرا الزامی بین‌المللی را ایجاد کرده است، به‌خصوص در جایی که نقض می‌شود. نقطه نقض آن قاعده آمره، وظیفه اقدامی مثبت را بر دوش دولت‌ها می‌گذارد. هنجارهای قواعد آمره هنجارهایی هستند که نباید نقض شوند و نسل‌کشی یکی از آن‌هاست. تحریک نسل‌کشی و هر چیزی در مورد نسل‌کشی، ممنوع است و این قاعده‌ای آمره است. این اصل به محض اینکه نقض شود یا خطر نقض وجود داشته باشد، یک وظیفه جهانی برای اقدام به وجود می‌آورد و این همان مبنایی است که موجب اقدام آفریقای جنوبی شده است.

اوون جونز: درخصوص پرونده طرح شده توسط آفریقای جنوبی باید بگویم، پرونده‌ای جدی مطرح کرده‌اند. سند حقوقی مفصلی با صدها مرجع که به‌طور باور نکردنی اثبات شده است. این شکایت یکی از تکان‌دهنده‌ترین اسنادی است که در تمام عمرم خوانده‌ام. می خواهم در مورد قصد و نیت به‌عنوان اجزای تشکیل دهنده جرم نسل‌کشی با شما صحبت کنم. لیستی از اظهارات دال بر نسل‌کشی توسط شخصیت‌های دولت اسرائیل از رئیس‌جمهور و نخست وزیر، گرفته تا اعضای کابینه و سربازان و اعضای کنست و رسانه‌ها وجود دارد. آیا آنچه آن‌ها می‌گویند، فارغ از اقدامات عملی، در واقع حاکی از قصد ارتکاب نسل‌کشی نیست؟

دانیل ماکوور: بله، این اقدام و اظهارات خلاف است. هر کسی مرتکب آن جرم می‌شود، چه در اسرائیل باشد یا نباشد، خلاف کرده است. هر کشوری که عضو کنوانسیون نسل‌کشی باشد، بدیهی است که باید طبق قوانین داخلی، تحریک به نسل‌کشی را جرم‌انگاری نماید و از آن جلوگیری کند. اما صادقانه بگویم که من فقط شاهد سکوت دولت‌های غربی بوده‌ام. درحالی‌که شما این اقدامات تحریک به نسل‌کشی را ملاحظه می‌کنید، شما از آستانه‌ای عبور کرده‌اید که موظف هستید بر اساس قواعد آمره، پا پیش بگذارید و کارهایی بیش از هشدار دادن انجام دهید. هشدار دادن اولین و مهمترین گام اولیه است و در چندین مورد دیوان هم به آن استناد کرده است، چنانکه تاکیده کرده‌اند باید اعلام می‌شد که چنین اظهاراتی متوقف شود و از طریق قوانین کیفری داخلی، الزام به سرکوب می‌شد. در برخی موارد، این صرفا برای انجام وظیفه شما کفایت می‌کند. اما متاسفانه ما از این آستانه عبور کرده‌ایم. این اولین گام کاملاً ضروری است و من فقط نمی فهمم که چرا سیاستمداران ما از روز اول این را مطرح نکرده و چرا دولت ها مکرراً این را نگفته‌اند.

دیدن چنین وضعیتی دشوار است که صرفا می‌گویند، نگران هستند. حتما نیاز است که پس از درک وضعیت، اقدام کنید. باید کارهای بیشتری انجام دهید. اما آنها به دلایلی یا نمی‌توانند یا نمی‌خواهند کاری انجام دهند.

اوون جونز: چرا تا این حد مهم است که جامعه مدنی این کار را انجام دهد؟ اشخاص بسیاری در اسرائیل تحریک به نسل‌کشی می‌کنند.

دانیل ماکوور: اظهارات ضد بشری و غیرانسان توصیف کردن مردم غزه توسط سیاستمداران برجسته اسرائیلی، با وجود آنکه در دیوان بین‌المللی دادگستری هم طرح دعوا شده، متوقف نشده است. همانطور که این سند هم در پاراگراف 136 تا 143 به آن اشاره داشته است، آنچه آفریقای جنوبی توجه همگان را بدان جلب کرده است و از دادگاه خواسته آن را بررسی کند، این است که زندگی فلسطینی‌ها با چه خطری مواجه خواهد بود، اگر به اسرائیل دستور ندهید که اقدامات کنونی خود را در نوار غزه متوقف کند. اگر فقط نگاهی اجمالی به آینده داشته باشید، ما با قحطی مواجه هستیم، بسیاری از نوزادان را شاهدیم که قادر به زنده ماندن در روزهای اول زندگی خود نیستند. مادارانی را می‌بینیم که کودکان‌شان سقط می‌شوند. ما شاهد مرگ تعداد بیشتر و بیشتری از کودکان هستیم، ما به فشارهای فزاینده بر تعداد زیادی از فلسطینی‌ها نگاه می‌کنیم که به اجبار به فضاهای کوچکتر رانده می‌شوند. ما شاهد تخریب بیشتر زیرساخت‌های شمال غزه هستیم. منظورم میزان تخریبی است که تاکنون شاهد بوده‌ایم و ظاهرا اسرائیل قصد توقف هم ندارد. آن‌ها علناً اعلام کرده‌اند که این اقدامات را متوقف نمی‌کنند. اگر به تصاویر ماهواره‌ای از شمال غزه نگاه کنید، می‌بینید شمال غزه نابود شده است و آنها به این کار ادامه می‌دهند. به نظر نمی‌رسد که بخواهند متوقف شوند و دیروز یا روز قبل از آن، اعلامیه واضحی از یک رهبر نظامی دیدم. شاید وزیر دفاع بود که می‌گفت ما اکنون مطمئن هستیم که در شمال غزه فرصتی برای حماس یا شبه نظامیان جهاد اسلامی فلسطین وجود ندارد که پیش بیایند و به ما حمله کنند. ما این خطر را از بین برده‌ایم. پس چرا آنها به تخریب زیرساخت‌های اولیه ادامه می‌دهند؟چرا خانه‌های مردم را به‌طور مداوم تخریب می‌کنند؟ ما ویدئوهایی از سربازان اسرائیلی می‌بینیم که این کار را انجام می‌دهند. پس این کار متوقف نخواهد شد.

اوون جونز: در واقع، در سند آمده است که حدود 70 درصد از تمام خانه‌های موجود در غزه با این حملات بی‌سابقه از بین رفته است. شما می‌دانید که یک پرونده حقوقی در دیوان بین‌المللی دادگستری ممکن است سال‌ها طول بکشد. البته آنها می توانند دستور موقت صادر کنند. می‌توانید توضیح دهید که این واقعاً به چه معناست؟

دانیل ماکوور: بله. آنها این کار را در موارد دیگر انجام داده‌اند. در پرونده دیگری که گامبیا علیه میانمار مطرح کرده است، این کار را انجام داده‌اند. در میانمار اقداماتی علیه روهینگاها صورت می‌گرفت. آن‌ها به دیوان بین‌المللی دادگستری مراجعه و درخواست صدور دستور موقت کردند. آفریقای جنوبی هم همین کار را کرده است. دیوان هم به نحو مقتضی پاسخ داده و برای 11 ژانویه قرار است به این درخواست رسیدگی کند. بر مبنای عملکرد گذشته، اگر بخواهیم قضاوت کنیم، واقعا امیدوارم که آنها در ژانویه رای خود را صادر کنند و کار به فوریه نکشد. آنچه آفریقای جنوبی ادعا کرده، این است که ببینید در این مرحله نیازی نیست ثابت کنیم که نسل‌کشی رخ داده است، فقط کافی است یک استدلال قانونی قابل قبول ارائه شود که نسل‌کشی در حال وقوع است و در این راستا، اگر دیوان دستور موقت صادر نکند که اسرائیل دست از کاری که انجام می‌دهد، بردارد، خطری واقعی برای زندگی فلسطینی‌ها وجود دارد. بنابراین یک آزمون سه مرحله‌ای پیش روست. اول از همه آنها باید نشان دهند که چنین درخواستی قانونی است. من معتقدم آنها می‌توانند این را ثابت کنند. سپس باید نشان دهند که استدلال قابل قبولی در رابطه با وقوع نسل‌کشی دارند، نه بیشتر از آن. همانطور که شما گفتید دعوای ماهوی سال‌ها ادامه خواهد داشت و به این زودی دیوان به رای نخواهد رسید. به نظر من، برای تصمیم‌گیری در مورد این آزمون که آیا قابل قبول بودن استدلال را به رسمیت خواهد شناخت یا نه، باید گفت این آزمون را نیز از نظر من با موفقیت از سر خواهند گذراند که آن هم به دلیل وجود این شواهد قوی است.

اوون جونز: اخیرا با یک فعال برجسته فلسطینی صحبت می‌کردم. می‌گفت این وضعیت اولین پخش زنده نسل‌کشی در جهان است. آنچه من را تحت تاثیر قرار داده است، احساس بی‌کیفر ماندن اسرائیل است. من دوست دارم بدانم که آیا امکان دارد روزی بنیامین نتانیاهو یا وزرا یا ژنرال‌های ارشد اسرائیل یا سربازانی را که در میدان، جنایات جنگی خود را در تیک تاک پست می‌کنند، ببینیم که به‌دلیل ارتکاب جنایات جنگی مجازات می‌شوند؟

دانیل ماکوور: بله. به نظر من، در جایی که شواهد، حکایت از جنایات جنگی داشته باشد، اتهامات علیه بشریت و اتهامات نسل‌کشی وارد است. من معتقدم این وضعیت موجب می‌شود که بالاخره برخی از این مظنونان در برابر دادگاه قرار گیرند و دلایل متعددی وجود دارد که باعث می‌شود من این امید را داشته باشم که حاکمیت قانون اجرا خواهد شد. من در پرونده‌هایی دخیل بوده‌ام که منجر به صدور حکم بازداشت می‌شده است. اگر دستگاه قضایی با شواهدی مواجه شود که پس از بررسی، آن را به نتیجه قطعی برساند، اقدام خواهد کرد. آنچه ما باید انجام دهیم این است که این‌ها را در مقابل دادگاه قرار دهیم تا دوران بی‌کیفر ماندن مجرمان به پایان برسد. ما این را به بشریت مدیون هستیم. زیرا اگر اشخاص با مسئولیت جرائم خود مواجه نشوند، دنیا به محل وحشتناکی تبدیل خواهد شد. به نظرم این اتفاق باید بیفتد و خواهد افتاد. دیر یا زود دارد، اما سوخت و سوز نه.

متن کامل این گفتگو را می توانید با کلیک روی این لینک دریافت و مطالعه کنید.