خوزه پلایو در تحلیلی که در وب‌سایت اندیشکده «شورای آتلانتیک» منتشر شد، نوشت: خلیج‌ (فارس) با برخورداری از ثروت ملی عظیم و نظامی تمرکزگرا برای تصمیم‌گیری‌های سریع، به یکی از جذاب‌ترین شرکای خارجی برای رئیس جمهور آمریکا تبدیل شده است.

سفر اخیر ترامپ در مقایسه با سفری که در دوره اول ریاست جمهوری خود به این منطقه داشت، از گستره وسیع‌تری برخوردار بود. برخلاف سفر اول که بر قراردادهای دفاعی متمرکز بود، در این سفر بر همکاری‌های فناوری‌محور و منافع اقتصادی تأکید شد.

سفر ترامپ همچنین نشان‌دهنده چرخش آمریکا به سمت خلیج (فارس) است، به ویژه با توجه به نقشی کلیدی که این منطقه می‌تواند در جهان فناوری ایفا کند. جهان فناوری میدان نبرد بعدی آمریکا و چین است. این تغییر جهت به جای تکیه بر اتحادهای سنتی مانند انگلیس یا اسرائیل، نشان دهنده همسویی جدید با شرکایی ثروتمند است که می‌توانند ثبات معاملاتی در حکمرانی و بازده قابل توجه در سرمایه‌گذاری ارائه کنند.

رویکرد ترامپ همراه با حذف نمادین اسرائیل از برنامه این سفر، می‌تواند نشان‌دهنده یک موضع منطقه‌ای عمل‌گرایانه‌تر باشد که دیگر اسرائیل را وقتی در خدمت منافع آمریکا نباشد، در مرکز روابط منطقه‌ای واشنگتن قرار نمی‌دهد. پایتخت‌های خلیج (فارس) به عنوان لنگرهای راهبردی در اهداف سیاست خارجی واشنگتن عمل می‌کنند.

تجارت فناوری محور در خط مقدم رقابت آمریکا و چین

تمرکز این سفر بر معاملات مرتبط با فن‌آوری، نشان دهنده پویایی در حال تحول در روابط آمریکا و خلیج (فارس) و تلاش فزاینده واشنگتن برای مقابله با پیشروی اقتصادی و تجاری پکن در منطقه است.

آمریکا به سرعت در حال سازگار کردن خود با جهان پسا-تک قطبی است که در آن چین نفوذ بیشتری به دست آورده و رقابت برای بازارها و اتحادهای راهبردی با سرعت کامل در جریان است. چین در سال‌های اخیر از یک واردکننده فناوری به یک قدرت دیجیتال در عرصه جهانی تبدیل شده است. غول‌های فناوری چین مانند «هواوی»، «زد.تی.ای» و «علی بابا کلود» که تحت حمایت دولت هستند، به سرعت در حال گسترش حضور دیجیتالی خود در سراسر خلیج (فارس) هستند. پکن با  ابتکار «راه ابریشم دیجیتال»، راهکارهای فناورانه‌ای را در اختیار کشورهای خلیج (فارس) قرار داده که از نظر مقیاس، سرعت و شرایط آسان تأمین مالی، منطبق با نیازهای آنهاست.

پیشروی سریع چین در این منطقه نشان‌دهنده بلندپروازی‌های گسترده‌تر این کشور برای شکل دادن به هنجارهای فناوری و چارچوب‌های حکمرانی دیجیتال در منطقه است. ادغام پلتفرم‌ها و سیستم‌های چینی در زیرساخت‌های دیجیتال خلیج (فارس)، چالش‌های امنیتی بلندمدتی برای همکاری آنها با آمریکا ایجاد می‌کند.

اگر واشنگتن بخواهد در فناوری‌های نوظهور با پکن رقابت کند، باید راهبرد خود را در قبال خلیج(فارس) تغییر دهد. این منطقه با برنامه‌های توسعه‌ای پسا-نفتی خود، به طور ویژه بر روی اهداف هوش مصنوعی تمرکز کرده است و از جمله اولین مناطقی خواهد بود که دیپلماسی فناورانه رو به رشد واشنگتن و رقابت آن با پکن را تجربه می‌کند.

رهبران خلیج‌(فارس) باید تصمیم بگیرند چگونه این همکاری گسترده‌تر با آمریکا را در برابر چین مدیریت کنند. به احتمال زیاد، آنها به موازنه‌گری بین دو طرف ادامه خواهند داد تا بیشترین امتیاز را از هر دو کشور بگیرند.

تغییر جایگاه قطر از متحد اصلی غیر عضو در ناتو به یک شریک راهبردی؟

توقف ترامپ در قطرکه اولین سفر رسمی یک رئیس جمهور آمریکا به دوحه محسوب می‌شد، نوعی تاکید بر جایگاه راهبردی این کشور کوچک به عنوان پلی میان شکاف‌های ایدئولوژیک منطقه‌ای مثلاً در تعامل با طالبان بود.

این سفر همچنین بر تلاش‌های قطر برای ارتقای جایگاه خود تأکید داشت، از جمله اهدای یک هواپیمای بوئینگ ۷۴۷ به رئیس جمهور آمریکا در اقدامی عمداً جنجالی که هدف از آن ایجاد موج خبری و جلب توجهات بود. توقف ترامپ در دوحه در واقع امضای قراردادهایی مهم مانند خرید 210 فروند جت پهن پیکر بوئینگ و توافقنامه‌های دفاعی را تسهیل کرد. این خرید بوئینگ را از یک بحران بزرگ نجات داد. همچنین، تصمیم قطر برای سرمایه‌گذاری ۱۰ میلیارد دلاری اضافی در پایگاه «العُدید» که در این سفر اعلام شد، هم بر ارزش راهبردی این پایگاه برای قطر تاکید کرد و هم این کشور را به عنوان متحدی نشان داد که بار امنیت منطقه را به دوش می‌کشد.

آیا «عصر طلایی آمریکا» با خلیج (فارس) همسو است؟

کشورهای منطقه با توجه به جغرافیای راهبردی، منابع مالی قابل توجه، محیط‌های نظارتی نسبتاً آزاد و مازاد عظیم انرژی،  احتمالاً به حرکت خود برای تبدیل شدن به کانون‌های هوش مصنوعی و فناوری‌های نوظهور ادامه خواهند داد.

توانایی خلیج (فارس) در سرمایه‌گذاری می‌تواند نقشی کلیدی در تقویت زیرساخت‌های هوش مصنوعی آمریکا داشته باشد. اولویت قائل شدن دولت ترامپ برای مشارکت با کشورهای خلیج (فارس) قابل توجه است.

دولت ترامپ به وضوح نشان داده که به اتحادهای سنتی محدود نیست. در این نظم جدید جهانی، کشورهای خلیج (فارس) که به دنبال تبدیل شدن به بازیگران کلیدی در عرصه اقتصادی و سیاسی در منطقه و در صحنه بین‌المللی هستند، هم برای توسعه فناوری و هم در رقابت آمریکا و چین از اهمیت حیاتی برخوردارند. با توجه به چنین شرایطی، به نظر می‌رسد واشنگتن خود را در جایگاهی مهم قرار داده است.