ریکاردو سنس و والنتینا سیدر در یادداشتی که در وب‌سایت اندیشکده «شورای آتلانتیک» منتشر شد، نوشتند: دلیل این اقدام عمدتاً سیاسی است. رئیس‌جمهور آمریکا در نامه اعلام تعرفه‌های برنامه‌ریزی شده به رئیس‌جمهور برزیل به رابطه نزدیک خود با ژایر بولسونارو، رئیس‌جمهور سابق این کشور اشاره کرد که به اتهام تلاش برای کودتا تحت محاکمه است. ترامپ همچنین به مقررات برزیل در مورد شبکه‌های اجتماعی به عنوان عاملی برای این تصمیم‌گیری اشاره کرد. ترامپ رابطه تجاری آمریکا و برزیل را از جنبه اقتصادی ناعادلانه توصیف کرد. این توصیف به‌ویژه با توجه به اینکه آمریکا با برزیل مازاد تجاری دارد تا حدی تعجب‌برانگیز بود. اکنون سوال این است که آیا دولت لولا پاسخی خواهد داد و اگر بله، چگونه؟

رابطه اقتصادی دوجانبه

آمریکا در پانزده سال گذشته با برزیل مازاد تجاری داشته است و دومین شریک تجاری برزیل و یکی از سرمایه‌گذاران خارجی مهم در این کشور محسوب می‌شود. بر اساس گزارش دفتر نمایندگی تجاری آمریکا، این کشور در سال ۲۰۲۴، مازاد تجاری کالایی به ارزش ۷.۴ میلیارد دلار در تجارت با برزیل داشت که نسبت به داده‌های ۲۰۲۳ افزایشی ۳۱.۹ درصدی را نشان می‌دهد. داده‌های آوریل ۲۰۲۵ نیز حاکی از تداوم این مازاد در سال جاری است. برزیل یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان محصولات چوبی، قهوه، آهن، فولاد و شکر به آمریکاست. در بخش خدمات نیز داده‌های ۲۰۲۵،  مازاد تجاری بزرگ‌تری را برای آمریکا نشان می‌دهد که برابر ۷.۲ میلیارد دلار تنها در سه ماهه اول سال است.

برزیل در سال ۲۰۲۲ بزرگ‌ترین منبع سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی از آمریکای جنوبی در ايالات متحده بود و بر اساس برآوردهای آمریکا، حجم سرمایه‌گذاری‌های اشتغال‌زای برزیل در آمریکا به ۳۰.۶ میلیارد دلار می‌رسید. تعرفه‌های پیشنهادی ترامپ ممکن است تا حد زیادی متأثر از ملاحظات ژئوپلیتیک باشد. اگرچه آمریکا دومین شریک تجاری برزیل است، اما چین در رتبه اول قرار دارد. زمان اعلام این تعرفه‌ها نیز امری قابل توجه است. این اعلام تنها چند روز پس از میزبانی برزیل برای اجلاس سالانه گروه بریکس صورت گرفت که ترامپ بارها از آن انتقاد کرده است. او چند روز قبل نیز تهدید کرد که علیه کشورهای دیگری که از به قول او «سیاست‌های ضدآمریکایی» این بلوک حمایت می‌کنند، تعرفه اعمال خواهد کرد. به نظر می‌رسد ترامپ قصد دارد برزیل را به عنوان یک مثال نشان بدهد.

سیاست و پیامدهای احتمالی

بخش بزرگی از نامه ترامپ به لوئیز ایناسیو لولا داسیلوا، نه به رابطه تجاری آمریکا و برزیل، بلکه به محاکمه بولسونارو اختصاص داشت. ترامپ به دادگاه مربوط به حملات ضددمکراتیک 2023 برزیل اشاره کرد. بولسونارو در این پرونده متهم است و میزان نقش او به عنوان رهبر یک اقدام کودتایی در حال بررسی است. پس از شورش ۸ ژانویه، بولسونارو به سوءاستفاده از اختیارات ریاست‌جمهوری محکوم و تا سال ۲۰۳۰ از حق نامزدی در انتخابات محروم شد.

پیامد احتمالاً ناخواسته این تعرفه‌ها برای سیاست داخلی برزیل چیست؟ احتمالا ترامپ دقیقاً همان چیزی را به لولا داده باشد که او پیش از انتخابات ریاست‌جمهوری سال آینده برزیل به آن نیاز دارد؛ یعنی حمایت سیاسی بیشتر.

لولا در انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۲ با اختلاف تنها ۰.۹ درصد آرا بر بولسونارو پیروز شد. اختلافات سیاسی کشور در میزان محبوبیت او منعکس شده است. همانطور که انتظار می‌رود، حامیان و مخالفان لولا از تهدیدهای تعرفه‌ای آمریکا برای منافع سیاسی خود استفاده می‌کنند. بولسونارو و طرفدارانش لولا را مقصر عدم جلوگیری از این تعرفه‌ها می‌دانند. در مقابل، لولا و طرفدارانش، بولسونارو و پسرش، ادواردو را که از فوریه ۲۰۲۵ در آمریکا زندگی می‌کند، به اقدام علیه منافع برزیلی‌ها متهم می‌کنند.

آیا لولا تلافی خواهد کرد؟

پاسخ کوتاه این است: احتمالاً بله.

از نظر تاریخی، برزیلی‌ها دخالت خارجی در سیاست داخلی خود را نمی‌پذیرند، و ممکن است تعرفه‌های مرتبط با محاکمه بولسونارو و مقررات برزیل در مورد پلتفرم‌های رسانه‌های اجتماعی دقیقاً به همین صورت تلقی شود. نتیجه این امر می‌تواند افزایش حمایت عمومی از لولا برای تلافی به نام دفاع از حاکمیت و منافع ملی برزیل باشد.

اما سیاست خارجی برزیل همواره بر گفت‌وگوی مسالمت‌آمیز و مذاکرات دیپلماتیک مبتنی بوده است. برزیل و آمریکا در سال ۲۰۲۴ دویست سال روابط دیپلماتیک دوستانه و راهبردی را جشن گرفتند. لولا و وزارت خارجه برزیل این رابطه را به خطر نخواهند انداخت. معاون رئیس‌جمهور و وزیر تجارت و توسعه برزیل، پیش‌تر به مسیر دیپلماتیک به عنوان اولین گام اشاره کرد. اما لولا اهرم‌هایی برای افزایش تنش و فشار در مذاکرات دارد.

به احتمال زیاد، تعرفه‌ها مسیر محاکمات جاری در برزیل را تغییر نخواهند داد. همچنین بعید است که تأثیر قابل‌توجهی بر مقررات برزیل در مورد پلتفرم‌های رسانه‌های اجتماعی داشته باشند، زیرا این سیاست‌ها از حمایت عمومی قابل‌توجهی برخوردار است. با این اوصاف، برزیل چگونه می‌تواند تعرفه‌ها را قبل از اجرایی شدن در اول اوت، کاهش دهد؟ اول، از طریق گفت‌وگو و اقدامات دیپلماتیک.

لولا اشاره کرده است که می‌تواند از قانون جدیدی به نام “Lei da Reciprocidade Econômica”  (قانون تلافی اقتصادی) برای مقابله استفاده کند که به قوه مجریه اختیار قانونی می‌دهد به تعرفه‌ها به عنوان ابزار تلافی متوسل شود. رئیس‌جمهور می‌تواند تعرفه‌هایی بر کالاها و خدمات کشورهای خاص اعمال، توافق‌ها و تعهدات تجاری را معلق و در موارد استثنایی، حقوق مالکیت فکری را تعلیق کند.

اقدام برزیل برای اعمال تعرفه علیه آمریکا، احتمالاً اقدام متقابل نخواهد بود. بیشتر احتمال دارد لولا محصولات و خدمات خاصی مانند اتانول آمریکا را هدف قرار دهد. همچنین می‌تواند مالکیت فکری و صنعت داروسازی را هدف بگیرد یا سود شرکت‌های آمریکایی که قصد انتقال آن از برزیل را دارند، مشمول مالیات کند.

لولا تا اول اوت فرصت دارد با دولت ترامپ مذاکره کند. لولا و ترامپ تجربه رهبری دو اقتصاد مهم نیمکره غربی را دارند. دو کشور از سابقه طولانی روابط دیپلماتیک برخوردارند و شرکای اقتصادی و ژئوپلیتیک هستند. برزیل بر استقلال حاکمیت خود پافشاری خواهد کرد اما آماده مذاکره و یافتن زمینه‌های مشترک برای دستیابی به رابطه اقتصادی متقابلاً سودمند با آمریکا است. سوال اینجاست که آیا مذاکرات اقتصادی برای واشنگتن کافی خواهد بود؟