ایران و روسیه به عنوان حامیان دولت سوریه از همان ابتدا و هم‌صدا با دولت دمشق، آمریکا را نيرويي اشغالگر در شمال سوريه معرفي و تاکيد کردند باید به عنوان نیروی اشغالگر و حامی تروریسم از شمال شرق و شرق سوریه خارج شود.

نگاهي به اشتباهات ترکيه در سوريه

سابقه مداخله ترکيه در بحران سوريه، به همان آغاز بحران در سال 2011 برمي‌گردد، زماني که اردوغان، نخست وزیر وقت ترکیه و رئیس حزب عدالت و توسعه، بعد از آغاز ناآرامی‌ در سوریه، در ماه ژوئن همان سال، به اصطلاح ارتش آزاد سوریه را سازماندهی و موجودیت آن را اعلام کرد.

دولت ترکیه با حمایت آمریکا و برخي رژیم‌های عربي در مارس 2012 «فرماندهی مشترک انقلاب سوریه» را با هدف ساماندهی جدید به اين به اصطلاح ارتش آزاد سوریه و گسترش همکاری این نیرو با گروه هایي که سابقه اقدامات تروریستی در سوريه داشتند، تاسیس کرد.

سلسله محاسبات اشتباه ترکيه در سوريه ادامه پيدا کرد، به طوري که اردوغان بر اساس اخبار منتشره بعد از آنکه هواپیمای شناسایی و جاسوسی RF-4 نیروی هوایی این کشور در 22 ژوئن 2012 در حریم هوایی و آب‌های سرزمینی سوریه سرنگون شد، اعلام کرد قواعد نظامی جنگی را در عمق 10 کیلومتري در خاک سوریه پياده مي‌کند و ارتش آزاد سوریه و برخي گروه های تروریستی از جمله جبهه النصره را که در سوريه مرتکب اقدامات تروريستي شده بودند، تحت حمایت خود قرار داد.

دولت آنکارا در 24 نوامبر 2015 میلادی هم با توسل به همين اصول اعلامي يکجانبه، هواپیمای SU-24 روسیه را سرنگون و از ناتو درخواست کرد که با اقدامات روسیه در سوریه مقابله شود؛ اما مسکو تاکید کرد عملیات هوایی روسیه بر اساس پروتکل «پیشگیری از درگیری هوایی روسیه و آمریکا در حریم هوایی سوریه» انجام شده و به همين خاطر، بر خلاف انتظار ترکيه و به دليل اشتباهات محاسباتي‌اش، ناتو پشت ترکیه را خالي کرد.

تکرار اشتباهات يا درس گرفتن از تاريخ؟

حالا دوباره ترکيه بدون توجه به پيامد مداخلات پيشين خود، با ادعاي اينکه چشم‌داشتي به خاک سوريه ندارد، تصميم گرفته اهداف اعلامي زير را در شمال شرق سوريه پيگيري کند:

– پیشگیری از کریدور تروریسم که نام ديگري براي منطقه خودمختار کردی در این منطقه تصور مي‌شود؛

– آماده کردن 140 روستا و 40 شهرک در منطقه و بازگرداندن یک تا سه میلیون نفر سوری آواره از ترکیه به این منطقه، تحت حفاظت ارتش و اطلاعات ترکیه و به اصطلاح جیش الوطنی با تاکید بر اينکه سازمان ملل متحد، اتحادیه اروپا و جامعه بین المللی باید بودجه اين شهرک سازی‌ها را در شمال شرق سوریه بر عهده بگیرند.

– بر مبناي طرح اعلامی ترکيه، ایجاد منطقه به اصطلاح امن به معنی گسترش منطقه اشغال‌شده سوریه در شرق فرات است. عقب‌نشینی گروه مسلح یگانهای مدافع خلق و نیروهای دموکراتیک سوری به پایین خط فرضی 30 کیلومتر عمق خاک سوریه هم به معنی ایجاد دولت کوچک کردی در شرق فرات سوریه و هم مرز غرب عراق است. به اين ترتيب مي‌توان نتيجه گرفت که اصرار اردوغان بر ایجاد چنين منطقه‌اي، ورود به باتلاق بحران سوریه و تجزیه عملی این کشور همسایه است.

اين در حالي است که اجرای توافقنامه آدنا بین آنکارا و دمشق (مصوب ۱۹۹۸) ظرفيت خوبي به عنوان طرح جايگزين ایجاد منطقه امن در شمال شرق سوریه محسوب مي‌شود. اين توافق در آن سال، دو کشور را از جنگی حتمی دور ساخت. آنکارا در آن زمان نیروهای خود را در مرزهای سوریه مستقر و تهدید به جنگ کرده بود. بر اساس ضمیمه شماره چهار توافقنامه آدنا، به آنکارا این حق داده شده بود که اعضای حزب کارگران کردستان را تا عمق پنج کیلومتری شمال سوریه تحت تعقیب قرار دهد. در مقابل، اجرای توافقنامه به معنای به رسمیت شناخته شدن مشروعیت دولت سوریه از سوی آنکاراست.

نگراني بين‌المللي از تصميم ترکيه

رجب طیب اردوغان روز دوشنبه در سخنرانی تلویزیونی از استقرار نیروهای ترکیه در مناطق مرزی خبر داد و گفت عملیات این کشور ممکن است هر زمانی آغاز شود.

سازمان ملل با ابراز نگرانی از به راه افتادن فصل دیگری از خونریزی و آوارگی جمعی در سوریه، اعلام کرد برای بدترین شرایط آماده می شود. اتحادیه اروپا نیز هشدار داده است که غیرنظامیان بار دیگر قربانی حمله نظامی خواهند شد.

در حالي که روسیه از ترکیه خواسته است به تمامیت ارضی سوریه احترام بگذارد؛ و جمهوری اسلامی ایران  نیز مخالفت خود را با اقدام نظامی احتمالی ترکیه در داخل سوریه اعلام کرده، فرانسه هم درباره هرگونه اقدام نظامی ترکیه در شمال شرقی سوریه که به اعتقاد پاریس ممکن است پیامدهای انسانی مهمی داشته باشد، به ترکیه هشدار داد. وزارت امور خارجه فرانسه اعلام کرد: « هرگونه اقدام یک جانبه می تواند پیامدهای انسانی مهمی داشته باشد و از فراهم شدن شرایط لازم برای بازگشت امن و داوطلبانه آوارگان به محل زندگی اصلی خود جلوگیری کند.»

اين در حالي است که کاخ سفید در بیانیه‌ای به طور شفاف اعلام کرد در برابر اقدام متحدش در ناتو کنار خواهد ایستاد.

تکرار اشتباه اعتماد به آمريکا

نيروهايي که در سوريه در اين سال‌ها به آمريکا اعتماد کرده بودند هم از اين رويداد جديد جا خورده‌اند. مصطفی بالی، سخنگوی به اصطلاح نیروهای سوریه دموکراتیک گفت: تصمیم آمریکا منجر به نابودی اعتماد و همکاری میان دو طرف می شود.

این نیروها همچنین طی بیانیه ای وعده داده‌اند در برابر حمله ترکیه بایستند.

در همين حال، کردهاي سوريه می‌گویند هدف ترکیه تضعیف حضور آن‌ها در اين منطقه، از طریق تغییر ترکیب جمعیتی منطقه با بازگرداندن پناهجویان عمدتا عرب است.