طبق توافق هسته‌ای برجام و قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل متحد، تحریم‌های تسلیحاتی ایران بعد از ۵ سال در تاریخ ۱۸ اکتبر ۲۰۲۰ مصادف با ۲۷ مهرماه ۱۳۹۹ به پایان رسید. این مسئله به‌رغم تلاش‌های بی‌سابقه آمریکا باهدف جلوگیری از لغو تحریم‌های تسلیحاتی ایران صورت گرفت و همین امر یکی از بزرگ‌ترین ناکامی‌های دولت دونالد ترامپ محسوب می‌شود. اکنون‌که این تحریم‌ها لغو شده این پرسش مطرح است که این امر چه تأثیری بر توانمندی نظامی و همچنین بنیه اقتصادی کشور خواهد داشت؟ این بحث در دو بخش قابل تفسیر است؛ در بخش واردات تسلیحات، همان‌گونه که امیر حاتمی، وزیر دفاع کشورمان اعلام کرده ایران با توجه به کمبودها و نقایصی که در زمینه برخی اقلام به‌ویژه هواپیماهای جنگنده باهدف نوسازی نیروی هوایی خود دارد به دنبال خرید این‌گونه اقلام از کشورهایی چون روسیه و چین خواهد رفت.

جدای از آن به‌هرحال جمهوری اسلامی ایران تلاش خواهد کرد با توجه به رفع این تحریم‌ها در راستای تقویت نیروهای مسلح خود و پر کردن خلأهای احتمالی فعالیت گسترده‌ای را انجام دهد. البته به نظر می‌آید که رایزنی‌ها در این زمینه قبلاً در جریان سفر مقامات ارشد نظامی ایران به کشورهایی مانند روسیه و چین انجام‌شده و فقط منتظر این بودند که موعد لغو تحریم‌های تسلیحاتی فرابرسد؛ اما در بعد دیگر این مسئله قابل‌توجه است که جمهوری اسلامی ایران در چند دهه گذشته با توجه به تحریم‌های تسلیحاتی، تلاش‌های بسیار گسترده‌ای را برای توسعه توانمندی داخلی درزمینهٔ طراحی، ساخت و توسعه انواع تسلیحات زمین‌پایه، هواپایه و دریاپایه و همچنین انواع حسگرها، رادارها، سامانه‌های موشکی، موشک‌ها، خودروها، هواپیماهای جنگنده، زیردریایی‌ها، شناورهای رزمی، ادوات زرهی و توپخانه‌ای و بسیاری اقلام دیگر انجام داده که در نوع خود در جهان منحصربه‌فرد است. زیرا اساساً ایران تحت بایکوت شدید جهانی ازلحاظ تدارک تسلیحات، تجهیزات، مواد، قطعات یا دستگاه‌های مربوط به ساخت تجهیزات نظامی قرار داشته و لذا این مسئله که ایران توانسته به این حد از پیشرفت برسد در نوع خود فوق‌العاده است.

درعین‌حال با توجه به توسعه توانمندی‌های بومی در زمینه ساخت تسلیحات و همچنین عملیاتی شدن بسیاری از آن‌ها و آزمونشان در میدان‌های نبرد در صحنه عمل، ما شاهد آن هستیم که بسیاری از کشورها تمایل به خرید تسلیحات ساخت ایران دارند. یکی از مهم‌ترین شاخه‌های این تسلیحات، انواع پهپادهایی است که ایران از زمان جنگ تحمیلی شروع به توسعه آن‌ها کرد و طی سه دهه گذشته جهشی برق‌آسا در این زمینه داشته است.

به‌نحوی‌که اکنون ایران از کوچک‌ترین تا بزرگ‌ترین پهپادها را با موتورهای ملخی یا جت ساخته و عملیاتی کرده و عملکرد آن‌ها نیز در جریان نبردهای مختلف آزموده شده است. درنتیجه مطمئناً یکی از مهم‌ترین اقلامی که کشورهای دیگر خواهان خرید آن از ایران خواهند بود انواع پهپادها است.

همچنین جمهوری اسلامی ایران در زمینه ساخت تسلیحات سبک، نیمه سنگین و سنگین نیز پیشرفت‌های فراوانی داشته و به‌عنوان نمونه می‌توان به خودروهای رزمی ارس، انواع سامانه‌ها و موشک‌های ضدتانک و تجهیزات و تسلیحات سبک و نیمه‌سنگین اشاره کرد که می‌توانند بازار خوبی در کشورهای دیگر داشته باشند و درآمد ارزی حاصل از آن می‌تواند تا حد قابل‌اعتنایی به رفع نیازهای ارزی کشور بیانجامد. ضمن اینکه این مسئله از نظر جایگاه و سیاست منطقه‌ای و بین‌المللی ایران حائز اهمیت است؛ بنابراین علاوه بر اینکه آمریکایی‌ها به دلیل خرید تسلیحات مدرن از جانب ایران بعد از لغو تحریم‌های تسلیحاتی نگرانی‌هایی دارند اما نگرانی جدی‌تر آن‌ها که البته کمتر به زبان آورده‌اند این است که ایران بعد از لغو تحریم تسلیحاتی قادر است به‌صورت قانونی و آشکار اقدام به صادرات تسلیحاتی کند که این امر برای واشنگتن و متحدان منطقه‌ای آن‌ها یک ضربه سخت و حساس محسوب می‌شود.