با آغاز فصل گرما، ورود پناهجویان از كشورهای مختلف به خاك تركیه و سپس یونان افزایش می‌یابد. مرز زمینی و دریایی این دو كشور گذرگاه اصلی برای پناهجویان خاورمیانه، آسیا و آفریقاست كه در پی جنگ‌های داخلی و بحران اقتصادی تلاش می‌كنند خود را به یونان و سپس سایر كشورهای اروپایی برسانند. اكثر پناهجویانی كه قصد ورود به مرزهای اتحادیه اروپا را دارند بعد از گذشتن از مرز چندین كشور و با تحمل سختی‌های فراوان به ناچار خود را به مرزهای یونان می‌رسانند. در هفته‌های اخیر این منطقه شاهد حوادث دردناكی بوده كه منجر به‌ كشته شدن تعدادی از پناهجویان شده است. طبق آمار آژانس پناهندگان سازمان ملل، بیش از 2500 نفر از ژانویه تا نوامبر سال 2021 در دریای مدیترانه و هنگام تلاش برای ورود به خاک اتحادیه اروپا جان خود را از دست دادند.

یونان در سال‌های اخیر ابزارهای نظارتی خود را برای جلوگیری از ورود پناهجویان با دوربین‌ها و رادارها تقویت كرده و یك مانع فولادی به ارتفاع 5 متر در بیش از 40 كیلومتر نصب كرده است. سازمآن‌های غیردولتی بین‌المللی، یونان را متهم می‌كنند كه این كشور یك منطقه بی‌طرف نظامی ایجاد كرده كه هیچ‌كس نمی‌تواند به معدود مهاجرانی كه موفق به ‌عبور از آن می‌شوند، كمك كند. سازمآن‌های بین‌المللی مدافع حقوق ‌بشر، بارها نسبت به‌ وضعیت اسفبار پناهجویان و سرنوشت نامشخص آن‌ها از دولت محافظه‌كار یونان انتقاد كرده‌اند. بر اساس آمار نهادهای حمایت از پناهجویان، در حال حاضر هزاران پناهجوی افغان كه از مسیر تركیه وارد یونان شده‌اند در نقاط مختلف این كشور روزهای دشواری را تجربه می‌كنند.

سیاست‌های ضد مهاجرتی تركیه و یونان بارها از سوی نهادهای بین‌المللی مورد انتقاد قرار گرفته است. دید‌بان حقوق‌ بشر در گزارش خود درباره وضعیت مهاجران تاكید دارد پلیس یونان پناهجویان را در مرز زمینی یونان و تركیه بازداشت كرده و در بسیاری از موارد لباس‌های آن‌ها را درآورده و پول، تلفن و سایر دارایی‌های‌شان را سرقت كرده و آن‌ها را با بدترین شرایط ممكن به تركیه برمی‌گرداند.

پناهجویانی كه از سوی یونان و تركیه بازگردانده شده‌اند، در مناطق مرزی سرگردان هستند.  پلیس یونان پناهجویان را در مرز زمینی یونان و تركیه در رودخانه «اوروس» بازداشت كرده، آن‌ها را مجبور به سوار شدن به قایق‌های كوچك می‌كنند، به وسط رودخانه اوروس برده، به داخل آب سرد كشانده و وادار می‌كنند به ‌سمت تركیه حركت كنند.  طبق اعلام دیدبان حقوق‌ بشر، در حالی كه یونان از اوكراینی‌ها به‌عنوان «پناهندگان واقعی» استقبال می‌كند، افغآن‌هایی را كه از خشونت‌های مشابه فرار می‌كنند به ‌عقب می‌راند.

شواهد نشان می‌دهد پس از بحران اوكراین و موج پناهجویان اوكراینی، فشارها بر پناهجویان افغان در یونان، تركیه و اروپای شرقی افزایش یافته است. تركیه كه خود نیز بارها مورد انتقاد مراكز حقوق ‌بشری قرار گرفته مدعی است یونان رفتار غیرانسانی با پناهجویان افغان داشته و پناهجویان توسط واحدهای مرزی این کشور رانده می‌شوند.

یونان و تركیه مدت‌هاست در زمینه پناهجویانی كه به‌‌دنبال پناهندگی در اتحادیه اروپا در مرزهای یونان از طریق تركیه هستند، به‌‌رغم توافق اتحادیه اروپا و تركیه در سال 2016 برای جلوگیری از مهاجرت‌ها، اختلافات اساسی دارند. طبق قرارداد بین تركیه و اتحادیه اروپا، آنكارا در ازای دریافت 6 میلیارد یورو برای حمایت از خدمات مرتبط با پناهجویان و وعده سفر بدون ویزا به اتحادیه اروپا، جریان مهاجران و پناهجویان به اتحادیه اروپا را محدود می‌كند.

استعفای اخیر «فابریس لگری» رئیس آژانس مرزی اتحادیه اروپا (فرونتکس) که از سال 2015 تاکنون مدیر عامل فرونتکس بود، اما در سال‌های اخیر متهم به بی توجهی به نقض حقوق‌بشر و بدرفتاری با پناهجویان در مرزهای اتحادیه اروپا شده و این که کشتی‌های گشت فرونتکس به تلاش برای «پس زدن و به‌عقب‌راندن پناهجویان» از مرزهای اتحادیه اروپا متهم شد، نشان داد مسئولین فرونتکس همچنین با اتهام آزار و اذیت و سوء رفتار مواجه هستند. فرونتکس که مسئولیت حفظ جان پناهجویان را بر عهده دارد نه‌تنها در انجام وظایفش کوتاهی کرده بلکه خود در آزار پناهجویان و ایجاد مانع در رسیدن پناهجویان به اروپا نقش داشته است. این نهاد نه تنها وظیفه خود را انجام نداده بلکه در راستای عقب‌راندن پناهجویان که باعث مرگ و میر آنان شده، گام برداشته است.

یکی از کشورهایی که متهم است فرونتکس اقدامی علیه اقدامات غیرانسانی و خشونت آمیز آن‌ها در خصوص پناهجویان نداشته، یونان است. این کشور حتی اوایل سال جاری در میان حیرت اروپائیان، به لگری (رئیس آژانس مرزی اتحادیه اروپا) جایزه‌ای اعطا کرد! که با انتقاداتی روبه‌رو بود. این اقدام آتن در حالی بود که از اکتبر 2020 اتهامات جدی علیه او بابت به عقب‌راندن قایق‌های حامل مهاجرین وجود داشت. حزب ائتلاف چپ یونان (حزب مخالف دولت محافظه‌کار) تاکید دارد استعفای رئیس فرانسوی فرونتکس موجب تحقیر یونان شده و دولت محافظه‌کار موظف به ارائه توضیحات فوری در مورد اتهامات وارده که با حقوق دریاها و احترام به جان و کرامت انسانی مغایرت دارد، می‌باشد.

در سال 2021 پارلمان اروپا گزارشی منتشر کرده بود که بر اساس آن فرونتکس تعهدات خود را در قبال پناهجویان در مناطقی از جمله در دریای اژه و بین ترکیه و یونان رعایت نکرده است. در حالی که پیشتر سازمان‌های حقوق‌بشری زنگ خطر را در خصوص برخورد با پناهجویان به صدا در آورده بودند، یوهانسون، کمیسر اتحادیه اروپا بر لزوم تقویت نظارت بر حقوق افراد و پناهجویان از سوی فرونتکس تاکید کرده بود. کشورهای اتحادیه اروپا از زمانی که بیش از یک میلیون پناهجوی سوری در سال 2015 به اروپا رسیدند پول و اختیارات بیشتری را در اختیار فرونتکس قرار دادند که در مجموع باعث تقویت احساسات راست افراطی در اتحادیه اروپا شد. اتحادیه اروپا از آن پس پناهندگی و حقوق مهاجران را محدود کرد، مرزهای خود را مستحکم کرد و قراردادی را با کشورها از جمله ترکیه برای نگه‌داشتن پناهجویان در خاک خود منعقد کرد.

شواهد نشان می‌دهد تا زمانی که روابط پرتنش دو کشور یونان و ترکیه در دریای مدیترانه ادامه دارد و هریک دیگری را به اتخاذ سیاست‌های نادرست و ابزار سازی از مهاجرین متهم می‌کنند هیچ چشم‌انداز روشنی برای بهبود وضعیت مهاجران غیرقانونی و حل مشکلات آن‌ها در مدیترانه وجود ندارد.