بازتنظیم و تقویت روابط دوجانبه و گسترش و ارتقای سطح همکاری‌های اقتصادی و تجاری، ازجمله اهداف اصلی این سفر بود که درباره آنها، مذاکرات مهمی بین رؤسای جمهور و مقامات دو کشور انجام شد.

اهمیت سفر

سفر رئیس جمهور ایران به سوریه از ابعاد گوناگون سیاسی، اقتصادی، منطقه‌ای و در رابطه با تحولات سرزمین‌های اشغالی دارای اهمیت راهبردی است.

تقارن این سفر با تحولات سیاسی و دیپلماتیک که در منطقه شاهد آن هستیم از جمله بهبود روابط ایران و عربستان، بهبود روابط کشورهای عربی با سوریه، تلاش تهران و مسکو برای عادی‌سازی روابط سوریه و ترکیه و گشایش‌های مهم در برخی پرونده‌های امنیتی و نظامی از جمله جنگ یمن، بیش‌ازپیش بر اهمیت این سفر افزوده است که در ادامه به اهم آن پرداخته می‌شود:

ابعاد سیاسی

سفر آقای رئیسی در سوریه را نباید در چهارچوب سفرهای عادی و دوره‌ای مسئولان دو کشور به یکدیگر بررسی کرد. با اینکه بشار اسد در 13 سال گذشته دو بار یعنی در سال‌های 1397 و 1401 به ایران سفر کرده بود، اما در این مدت از سوی جمهوری اسلامی ایران سفری در این سطح کیفی و کمی به سوریه انجام نشده بود.

از این نظرگاه، سفر رئیس جمهوری اسلامی ایران به دمشق نشان می‌دهد که نه تنها از «وزن راهبردی» و «جایگاه سیاسی» سوریه در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران کاسته نشده، بلکه تهران در دوره جدید که در چهارچوب «آسیاگرایی» عمل می‌کند، به‌دنبال «تحول قابل توجه» در روابط موجود با سوریه از طریق تحکیم و تقویت مناسبات دوجانبه در عرصه‌های گوناگون است.

نکته مهم اینکه در ماه‌های اخیر یک گزاره، بیشتر در رسانه‌های مخالف خارجی درخصوص ایران و سوریه شنیده و دیده می‌شد مبنی‌براینکه مناسبات جمهوری اسلامی ایران با سوریه در حال رنگ باختن است و با ورود کشورهای عربی به دمشق، تهران دیگر آن نفوذ و اهمیت راهبردی سابق در سوریه را ندارد. کیفیت حضور رئیس جمهور اسلامی ایران در سوریه که با استقبال مردمی نیز همراه بود، خط بطلانی بر تمام این تبلیغات و فرافکنی‌ها بود.

ابعاد منطقه‌ای

درشرایطی‌که سرزمین‌های اشغالی شاهد تحولات راهبردی مهمی است و مسأله فلسطین به‌شدت برجسته شده و در کانون توجه قرار دارد؛ همچنین در مقطعی که رژیم‌صهیونیستی برای نخستین بار در 75 سال گذشته و به‌طرز بی‌سابقه‌ای با بحران‌های عمیق موجودیتی از درون و بیرون مواجه شده است، دیدار رؤسای جمهوری دو کشور که از ارکان اصلی و دولتی جبهه مقاومت اسلامی به‌شمار می‌روند، دارای «پیام مهم مقاومت» است.

واکنش گسترده رسانه‌ها و کارشناسان رژیم‌صهیونیستی به این سفر به‌طوری که گزارش‌های مربوط به حضور آقای رئیسی در سوریه در صدر اخبار رسانه‌های عبری‌زبان قرار داشت، به این مسأله بازمی‌گردد که دوره جدید مناسبات تهران – دمشق، روند تحولات موجود در سرزمین‌های اشغالی را هم تحت تأثیر قرار خواهد داد.

رسانه‌های عبری‌زبان اعلام کرده‌اند «سفر رئیس جمهور ایران به سوریه بسیار استثنائی است و باید اسرائیل را نگران کند». شبکه 13 رژیم‌صهیونیستی هم با ارائه تحلیلی در این رابطه اعلام کرد؛ «جمهوری اسلامی ایران خواهان یکپارچه و متحد کردن محور ایران – حزب‌الله – حماس- جهاد اسلامی است و این امر باعث می‌شود که برنامه جدیدی در خصوص سیاست خاورمیانه پیاده کند».

درهمین‌حال، سخنانی که رئیس جمهوری اسلامی ایران در دیدار با بشار اسد و همچنین در حرم حضرت زینب (س) و نیز در مصاحبه با شبکه المیادین داشتند که حاوی مضامین مهم ضدصهیونیستی و حمایت از جبهه مقاومت بود، مؤید این موضوع است.

لازم است به این نکته مهم اشاره شود که این سفر و تلاش تهران برای تقویت مناسبات راهبردی با سوریه، درعین‌حال‌که مکمل بهبود مناسبات کشورهای عربی با سوریه است، باعث تقویت عناصر قدرت ملی دمشق در عرصه‌های نظامی، اقتصادی و … برای غلبه نهایی بر بحران امنیتی موجود خواهد شد.

ابعاد اقتصادی

همان‌طور که در ابتدای نوشتار حاضر اشاره شد، موضوعات اقتصادی و تجاری یکی از دستورکارهای مهم سفر آقای رئیسی به سوریه بود.

درشرایطی‌که سوریه در وضعیت نامناسب اقتصادی قرار دارد و برای احیای اقتصادی و بازسازی نیازمند سرمایه‌گذاری‌های خارجی است، جمهوری اسلامی ایران با توجه به مناسبات دوستانه‌ای که با این کشور دارد و به‌ویژه در 12 سال اخیر، تهران یکی از اولویت‌های سیاست خارجی سوریه بوده است، از ظرفیت‌های خوبی برخوردار است تا در دوره جدید و پسابحران سوریه که روابط خارجی این کشور با کشورهای عربی هم رو به بهبود است، از کشورهای پیشگام باشد.

طی این سفر، رؤسای جمهور دو کشور توافقنامه همکاری راهبردی بلندمدت و نیز یادداشت تفاهم همکاری در صنعت نفت و انرژی را امضا کردند.

نکته پایانی

سفر آقای رئیسی به سوریه، مانور قدرت دو کشور در یک مقطع مهم تاریخی در منطقه بود که از یک طرف شاهد مناسبات و ائتلاف‌های جدید درون منطقه‌ای و از طرف دیگر تشدید بحران‌های موجودیتی رژیم‌صهیونیستی هستیم که منشأ بخش عمده‌ای از بحران‌های امنیتی و جنگ داخلی سوریه بود.

جمهوری اسلامی ایران «متحد راهبردی» و صادق برای سوریه است که هزینه این اتحاد و همراهی را به اشکال مختلف پرداخت کرده است. همان‌طورکه فحوای سخنان سال گذشته رهبر معظم انقلاب اسلامی و در دیدار با بشار اسد هم قابل توجه بود، هیچ‌ کشوری نمی‌تواند جای ایران و خدمات صادقانه تهران را برای سوریه بگیرد. رهبر معظم انقلاب اسلامی در آن دیدار با اشاره به «اظهار دوستی و محبت برخی کشورهایی که در سال‌های گذشته در جبهه مقابل سوریه قرار داشتند»، تأکید کرده بودند که «باید از تجربه‌های گذشته، خط آینده را روشن کرد».

درمجموع، سفر رئیس جمهوری اسلامی ایران به دمشق به باز شدن فصل جدیدی از روابط راهبردی میان جمهوری اسلامی ایران و سوریه کمک شایانی خواهد کرد.