شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر دونالد ترامپ به چین نمایشی بزرگ بود که چیز زیادی برای نشان دادن نداشت. ترامپ که در سفری دو روزه به پکن در دیدارها و مراسمات مختلفی شرکت کرد، گفت که او و شی جین پینگ «بسیاری از مشکلات مختلف را رفع کردهاند» اما به نظر نمیرسد آنها در خصوص مسایلی که با دقت دنبال میشود، از تجارت و فناوری تا جنگ ایران، به توافقاتی مهم دست یافته باشند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: گفتمان رایج در حوزه امنیت انرژی اروپا طی دو دهه گذشته بر محور تنوعبخشی به منابع تأمین و کاهش تدریجی وابستگی به انرژیهای فسیلی شکل گرفته است. این روایت، که بهویژه پس از بحران گاز اوکراین در سال ۲۰۰۶ و تشدید آن در ۲۰۱۴ و ۲۰۲۲ قوت گرفت، بر این فرض استوار بود که اروپا میتواند از طریق سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، واردات گاز طبیعی مایع از منابع متنوع و ایجاد زیرساختهای جدید، خود را از آسیبپذیریهای ژئوپلیتیک ناشی از وابستگی به تأمینکنندگان خاص رها سازد. با این حال، تحلیل دقیقتر دادههای تجاری انرژی و بررسی ساختار زنجیره تأمین جهانی نفت و گاز، تصویری متفاوت ارائه میدهد. اروپا نهتنها نتوانسته است وابستگی خود به خلیج فارس را بهطور معنادار کاهش دهد، بلکه در برخی بخشها، بهویژه در واردات گاز طبیعی مایع، این وابستگی عمیقتر شده است. این واقعیت، که اغلب در گفتمان عمومی نادیده گرفته میشود، پرسشهای بنیادینی درباره پایداری استراتژیهای امنیت انرژی اروپا و تأثیر آن بر معادلات قدرت منطقهای مطرح میکند.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: در جنگهای مدرن، همیشه تصور بر این بوده است که هرچه سلاح گرانتر و پیشرفتهتر و متعلق به شرکتهای معروف و نامدار باشد، پیروزی قطعیتر خواهد بود. اما تحولات جبهه شمالی فلسطین اشغالی در ماههای اخیر، این باور قدیمی را به چالش کشیده است. جایی که ارتش رژیم صهیونیستی با داشتن پیشرفتهترین سامانههای پدافندی همچون گنبد آهنین، داوود و فلاخن و نیز جنگندههای نسل پنجم اف-۳۵ و تانکهای مرکاوا و سایر تجهیزات مدرن که در کمتر کشوری در جهان وجود دارند، در مقابل پهپادهای چندصد دلاری حزبالله لبنان عملاً درمانده شده است. اعتراف تلخ بنیامین نتانیاهو درباره ناتوانی در مقابله با این تهدید و دستور او برای تخصیص بودجهای نامحدود به منظور یافتن راهحل، نمایانگر این واقعیت است که دوران برتری محض فناوریهای گرانقیمت به پایان رسیده است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: سفر اخیر رئیسجمهور آمریکا به چین از جنبههای مختلف حائز اهمیت است؛ چرا که چین به عنوان دومین قدرت اقتصادی جهان و یک اقتصاد رو به رشد شناخته میشود. همچنین چینیها در زمینههای مختلف، از جمله بخشهای فضایی، هوش مصنوعی و صنایع نظامی در حال پیشرفت هستند؛ به گونهای که در بخش نظامی، در حالی که پیشتر فاقد ناو هواپیمابر بودند، اکنون سومین ناو هواپیمابر خود را در اختیار دارند. از سوی دیگر، آمریکا به عنوان یک ابرقدرت، چین را همواره به عنوان رقیب خود نگریسته است و اکنون نیز به عنوان رقیب خود میبیند.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر دونالد ترامپ به چین نمایشی بزرگ بود که چیز زیادی برای نشان دادن نداشت. ترامپ که در سفری دو روزه به پکن در دیدارها و مراسمات مختلفی شرکت کرد، گفت که او و شی جین پینگ «بسیاری از مشکلات مختلف را رفع کردهاند» اما به نظر نمیرسد آنها در خصوص مسایلی که با دقت دنبال میشود، از تجارت و فناوری تا جنگ ایران، به توافقاتی مهم دست یافته باشند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: گفتمان رایج در حوزه امنیت انرژی اروپا طی دو دهه گذشته بر محور تنوعبخشی به منابع تأمین و کاهش تدریجی وابستگی به انرژیهای فسیلی شکل گرفته است. این روایت، که بهویژه پس از بحران گاز اوکراین در سال ۲۰۰۶ و تشدید آن در ۲۰۱۴ و ۲۰۲۲ قوت گرفت، بر این فرض استوار بود که اروپا میتواند از طریق سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، واردات گاز طبیعی مایع از منابع متنوع و ایجاد زیرساختهای جدید، خود را از آسیبپذیریهای ژئوپلیتیک ناشی از وابستگی به تأمینکنندگان خاص رها سازد. با این حال، تحلیل دقیقتر دادههای تجاری انرژی و بررسی ساختار زنجیره تأمین جهانی نفت و گاز، تصویری متفاوت ارائه میدهد. اروپا نهتنها نتوانسته است وابستگی خود به خلیج فارس را بهطور معنادار کاهش دهد، بلکه در برخی بخشها، بهویژه در واردات گاز طبیعی مایع، این وابستگی عمیقتر شده است. این واقعیت، که اغلب در گفتمان عمومی نادیده گرفته میشود، پرسشهای بنیادینی درباره پایداری استراتژیهای امنیت انرژی اروپا و تأثیر آن بر معادلات قدرت منطقهای مطرح میکند.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: در جنگهای مدرن، همیشه تصور بر این بوده است که هرچه سلاح گرانتر و پیشرفتهتر و متعلق به شرکتهای معروف و نامدار باشد، پیروزی قطعیتر خواهد بود. اما تحولات جبهه شمالی فلسطین اشغالی در ماههای اخیر، این باور قدیمی را به چالش کشیده است. جایی که ارتش رژیم صهیونیستی با داشتن پیشرفتهترین سامانههای پدافندی همچون گنبد آهنین، داوود و فلاخن و نیز جنگندههای نسل پنجم اف-۳۵ و تانکهای مرکاوا و سایر تجهیزات مدرن که در کمتر کشوری در جهان وجود دارند، در مقابل پهپادهای چندصد دلاری حزبالله لبنان عملاً درمانده شده است. اعتراف تلخ بنیامین نتانیاهو درباره ناتوانی در مقابله با این تهدید و دستور او برای تخصیص بودجهای نامحدود به منظور یافتن راهحل، نمایانگر این واقعیت است که دوران برتری محض فناوریهای گرانقیمت به پایان رسیده است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: سفر اخیر رئیسجمهور آمریکا به چین از جنبههای مختلف حائز اهمیت است؛ چرا که چین به عنوان دومین قدرت اقتصادی جهان و یک اقتصاد رو به رشد شناخته میشود. همچنین چینیها در زمینههای مختلف، از جمله بخشهای فضایی، هوش مصنوعی و صنایع نظامی در حال پیشرفت هستند؛ به گونهای که در بخش نظامی، در حالی که پیشتر فاقد ناو هواپیمابر بودند، اکنون سومین ناو هواپیمابر خود را در اختیار دارند. از سوی دیگر، آمریکا به عنوان یک ابرقدرت، چین را همواره به عنوان رقیب خود نگریسته است و اکنون نیز به عنوان رقیب خود میبیند.
هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه در نشست خبری مشترک با ایمن الصفدی همتای اردنی خود در آنکارا اعلام داشت: «تبادل دوجانبه سفرای آنکارا و قاهره نقطه عطف جدیدی در زمینه عادیسازی روابط میان دو کشور است. اکنون مرحله مهمی را در عادیسازی با مصر پشت سر گذاشتهایم و از این پس روابط ما در عرصههای سیاسی، اقتصادی و سایر زمینهها بهسرعت پیش خواهد رفت. مصر نیز مدعی شد «هدف از ارتقای سطح روابط دیپلماتیک بین مصر و ترکیه بازگشت روابط دو کشور به حالت طبیعی است تا منافع دو ملت برادر محقق شود.»
اسفند ۱۴۰۱ برای نخستینبار وزیر خارجه سابق ترکیه به مصر سفر کرد و در دیدار با «سامح شکری» همتای مصری خود بر ضرورت انجام اقدامات لازم برای توسعه روابط دوجانبه تاکید کرد. پیش از آن نیز رؤسای جمهور دو کشور در حاشیه بازیهای جام جهانی قطر دیدار داشتند. گام عملی عادیسازی روابط آنکارا – قاهره یک ماه قبل از برگزاری انتخابات ریاست جمهوری ترکیه در ۲۴ اردیبهشت ماه ۱۴۰۲، با سفر «سامح شکری»، وزیر خارجه مصر به آنکارا برداشته شد و وزرای خارجه دو طرف توافق کردند که گامهای ملموسی برای بهبود روابط دوجانبه بردارند. اردوغان، رئیس جمهور ترکیه ماه گذشته در پی دریافت پیام تبریک عبدالفتاح السیسی همتای مصری خود بهمناسبت پیروزیاش در انتخابات ریاست جمهوری، او را برای سفر به آنکارا دعوت کرد.
روابط ترکیه و مصر پس از اعتراضات موسوم به بیداری اسلامی در برخی کشورهای عربی در سال ۲۰۱۱ و از زمان کودتای ارتش این کشور به فرماندهی ژنرال سیسی علیه «محمد مرسی»، اولین رئیس جمهور منتخب مصر در سال 2013 قطع شد. برکناری حسنی مبارک، زمینه بهقدرت رسیدن محمد مرسی را فراهم کرده بود. سیاستمداری که به خاطر نگرش خاص حزب عدالت و توسعه ترکیه به اخوانالمسلمین، خیلی زود مورد توجه و حمایت تیم اردوغان – داوداوغلو قرار گرفت.
محمد مرسی، نه تنها در دیدارهای دیپلماتیک در آنکارا و استانبول، بلکه در کنگره حزب عدالت و توسعه در شهر قونیه، در کنار مهمانانی همچون خالد مشعل رئیس دفتر سیاسی حماس مینشست. شهرهای مختلف ترکیه نیز تبدیل به اصلیترین مراکز فعالیتهای سیاسی و رسانهای اخوانیهای مصر شد. متقابلاً، دولت مصر نیز ترکیه را متهم کرد که با حمایت از اخوانالمسلمین، در امور داخلی این کشور دخالت میکند. دولت مصر، اخوانالمسلمین را تهدیدی برای ثبات خود میدانست و ترکیه را به ایجاد پناهگاه امن برای اعضای این جنبش متهم کرد و این امر باعث تیرگی و بنبست در روابط دو کشور شد.
با برکناری مرسی در مصر و روی کار آمدن سیسی، اردوغان در سخنرانیهای پرحرارت خود در آن دوره، بارها علیه سیسی موضعگیری کرد. حمایت آنکارا از اخوانالمسلمین، سبب اختلافات شدید ترکیه و مصر شد. با مرگ مرسی در زندان که اردوغان او را «شهید» لقب داد، این تنشها به اوج رسید. دولت حزب «عدالت و توسعه» ترکیه بهرهبری اردوغان سقوط حکومت اخوانالمسلمین در مصر را که عمری بسیار کوتاه داشت، «کودتا» و اردوغان، ریاستجمهوری مصر را «دیکتاتور» نامید.
هاکان فیدان وزیر خارجه کنونی مصر که در دولت پیشین اردوغان ریاست سرویس اطلاعاتی میت ترکیه را بر عهده داشت در جریان ناآرامیهای لیبی، برای تحمیل شکست بر خلیفه حفتر از اختیارات تام برخوردار بود. گفته میشود که شمار زیادی از معارضین سوری عرب و ترکمن تحت حمایت آمریکا، با راهبرد فیدان، به لیبی منتقل شدند تا با نیروهای حفتر بجنگند و اتفاقاً حمایت سیسی از حفتر، یکی از فاکتورهای مهمی بود که درگیری را در یک مسیر فرسایشی قرار داد.
این دو کشور اسلامی، پیوندهای تاریخی و فرهنگی مشترکی دارند که قدمت آن به قرنها پیش میرسد. روابط دیپلماتیک ترکیه و مصر در طول تاریخ با فراز و نشیبهای قابل توجهی روبهرو بود و بعضا با حوادث منطقه، دچار بحرانهای مختلفی شد. آنکارا پس از سالها تنش با برخی کشورهای عربی همچون مصر، عربستان و امارات و نیز حمایت از تروریستها در سوریه و اشغال مناطق شمالی این کشور، از سال گذشته در صدد ترمیم روابط خود با این کشورها برآمده است. روابط ترکیه پیش از این با امارات، عربستان و رژیم صهیونیستی بهشکل عادی درآمد. تحولات سیاسی و منطقه در حوزه شرق دریای مدیترانه و اوضاع بد اقتصادی روز افزون مصر، دو کشور را بر آن داشت که در روابط خود تجدیدنظر کنند. در جریان زلزله ترکیه و شمال سوریه، وزیر خارجه مصر به ترکیه سفر و از مناطق زلزلهزده بازدید کرد.
یکی از نکات مهم در روابط ترکیه و مصر، حضور قدرتمند بخش خصوصی در حفظ و توسعه روابط تجاری است. هردو کشور شرایط اقتصادی داخلی خود را درک میکنند. مصر با جمعیت زیاد و موقعیت استراتژیک خود در مدیترانه و آفریقا، فرصتهایی را برای تجارت ترکیه فراهم میکند. صنایع پیشرفته و بخش گردشگری ترکیه میتواند مورد توجه مصر باشد. عادیسازی روابط میتواند افزایش تجارت، سرمایهگذاری و همکاری اقتصادی بین دو کشور را تسهیل کند. با بهبود روابط، موانع بانکی و گمرکی میان طرفین برداشته میشود و فعالیتهای تجاری افزایش خواهد یافت.
از موضوعات اقتصادی مهم که اردوغان را به همکاری با مصر مشتاق کرده، تحولات جدید در خصوص منابع انرژی در شرق دریای مدیترانه است. همکاری مصر و رژیم صهیونیستی برای استخراج گاز و مایع سازی آن و انتقال گاز به اروپا، یکی از تحولات مهمی بود که پس از جنگ روسیه و اوکراین روی داد. در شرایطی که ترکیه در صدد آن بود که امتیاز انتقال گاز از سواحل مصر و سرزمینهای اشغالی بهسوی اروپا را بهدست آورد، اورزلا وندرلاین رئیس کمیسیون اتحادیه اروپا، با سفر به اردن، سرزمینهای اشغالی و مصر، قرارداد انتقال گاز با کشتی را نهایی کرد در حالیکه بخش مهمی از انگیزههای آنکارا از عادی کردن روابط خود با رژیم صهیونیستی و مصر، مربوط به موضوع گاز و شرق مدیترانه است.
یکی از مهمترین چالشها در روابط آنکارا و قاهره، روند فعالیتهای فعالان سیاسی و رسانهای اخوانالمسلمین است. دولت اردوغان در سال ۲۰۲۲م، از چند شبکه تلویزیونی و سایت خبری اخوان که در آنکارا و استانبول علیه دولت مصر فعالیت میکردند، مودبانه خواست که سکوت کنند. با پافشاری مصر مبنی بر ضرورت قطع حمایت آنکارا از اخوانیها، بسیاری از آنان عازم قطر و دیگر کشورها شدند. دولت حزب عدالت و توسعه ترکیه، در یک ارزیابی عملگرایانه، به این جمعبندی رسید که به قیمت توسعه روابط با دولت مصر، به حمایت از اخوانیهای مصر پایان دهد.
0 Comments