«جفری دولاور نیتس» معاون نمایندگی آمریکا در سازمان ملل در نشست اخیر (29 ژوئن) شورای امنیت درباره سوریه، در سخنانی اظهار داشت، آمریکا خواستار «تمدید یکساله» گذرگاه‌های مرزی باب‌الهوی، باب‌السلام و الراعی در سوریه است تا به‌اصطلاح روند ارسال کمک‌های بشردوستانه به این کشور و کمک‌های مورد نیاز مردم قطع نشود!

او در این نشست گفته است، «حکومت بشار اسد تصمیم گرفته است دسترسی سازمان ملل را غیرقابل پیش‌بینی کند و مردم سوریه از عواقب این تصمیم رنج می‌برند. همچنین هیچ نشانه‌ای مبنی بر اینکه حکومت اسد قصد دارد دسترسی نامحدود سازمان ملل را مهیا کند، وجود ندارد!»

در این رابطه و در هفته‌های اخیر، دو قطعنامه در شورای امنیت ارائه شد؛ ابتدا سوئیس و برزیل (دو عضو غیردائم شورای امنیت) قطعنامه‌ای را پیشنهاد دادند که گذرگاه مرزی الهوی در مرز سوریه و ترکیه برای مدت 12 ماه تمدید شود. این قطعنامه که مورد حمایت آمریکا و اروپا بود، با رأی ممتنع چین و وتوی روسیه رد شد.

قطعنامه بعدی، توسط روسیه ارائه شد که مسکو درخواست باز ماندن 6 ماهه گذرگاه مرز الهوی داشت. این قطعنامه نیز توسط آمریکا، فرانسه و انگلیس رد شد.

با وجود این، اما دولت سوریه بنا به ملاحظات انسان‌دوستانه و مدیریت مسائل و مشکلات ناشی از زلزله اخیر، با باز بودن گذرگاه الهوی برای مدت 6 ماه موافقت کرد. این گذرگاه که در ارتباط با زندگی حدود 3 میلیون نفر می‌باشد و آخرین پایگاه تروریست‌های تحت حمایت ترکیه در سوریه است، بعد از زلزله ماه فوریه به خاطر ضرورت دریافت کمک‌های خارجی اهمیت مضاعفی پیدا کرده است.

آمریکا در حالی ادعا می‌کند دولت اسد مانع کمک‌های بشر دوستانه بوده و مکانیسم برون‌مرزی را تضعیف می‌کند که این کشور سال‌هاست تحت «تحریم‌های شدید و فراگیر» آمریکا و اروپا قرار دارد.

در بیش از یک دهه اخیر، تحریم‌های آمریکا و اروپا «مانع اصلی» هرگونه کمک‌رسانی به مردم سوریه به‌خصوص در مواقع بحرانی بوده است، به‌طوری‌که در زلزله اخیر سوریه، تحریم‌های این کشور خسارات فراوانی به سوری‌ها وارد کرد. این علاوه‌بر خسارات غیرمستقیم تحریم‌هاست که در این سال‌ها بر مردم سوریه تحمیل شده است.

اما اصرار آمریکا برای باز بودن گذرگاه‌های مرزی سوریه، «ابزار و بهانه‌ای» است که کاخ سفید در پشت پرده آن، اهداف توأمان نظامی، اقتصادی و سیاسی را دنبال می‌کند.

«سرقت» منابع نفتی سوریه، جزو برنامه‌های مهم آمریکا است. آمریکا امروز همان کاری را می‌کند که داعش در سوریه می‌کرد؛ یعنی استخراج غیرقانونی و غارت نفت. همان‌طور که نفت سوریه یکی از منابع عمده درآمدی داعش تا سال 1396 بود، امروز از منابع درآمدی و تأمین هزینه‌های آمریکا در سوریه است.

آمریکا هم‌اکنون 30 پایگاه نظامی با 3 هزار نفر نیرو در سوریه دارد که 29 پایگاه آن در مناطق تحت کنترل کردها و یک پایگاه در منطقه تنف در جنوب‌شرق سوریه واقع شده است. سرقت نفت سوریه و انتقال آن به مشتریان خارجی از طریق گذرگاه‌های مرزی عراق و ترکیه، ازجمله راه‌های «تأمین قسمتی از هزینه» نیروها و پایگاه‌های آمریکایی در سوریه است. به‌عنوان‌مثال، در نیمه اول سال 2022 نیروهای آمریکا به صورت روزانه حدود 80 درصد منابع نفتی سوریه (66 هزار بشکه از 80 هزار بشکه تولید نفت روزانه) را سرقت می‌کردند که این رویه هنوز هم کم‌و‌بیش ادامه دارد!

علاوه‌بر‌این، شمال‌شرق و شرق سوریه از سال 2014 و زمانی که داعش در این کشور فعال بود، با مدیریت آمریکا به مرکز حضور نیروهای موسوم به دموکراتیک سوریه (قسد) تبدیل شده است. قسد یکی از «ابزارهای آمریکا» برای «نقش‌آفرینی» در تحولات داخلی سوریه و «بهره‌برداری‌های» همه‌جانبه از این کشور است.

از این نظرگاه، اصرار آمریکا برای تمدید یکساله گذرگاه‌های مرزی، در حقیقت راهی برای جبران هزینه‌های این نیروهای غیرقانونی و سایر گروه‌های همسو در سوریه است که به‌نوعی در مقام «حافظ منافع» آمریکا عمل می‌کنند..

کاملاً مشخص است که آمریکا به‌دنبال «حفظ و تقویت» حضور و نفوذ سیاسی، اقتصادی و نظامی خود در سوریه از طریق تمدید گذرگاه‌های مرزی باب‌الهوی، باب‌السلام و الراعی است. بنابراین باز ماندن این گذرگاه‌ها در طولانی مدت، دو کارکرد اصلی برای آمریکا دارد؛ اولاً، «استیلای آمریکا بر مناطق نفتی سوریه» و درنتیجه سرقت نفت را تسهیل می‌کند. ثانیاً، روند «حضور و نفوذ سیاسی، اقتصادی و نظامی – امنیتی آمریکا در سوریه» را بهبود می‌بخشد.

با توجه به آنچه اشاره شد، به نظر می‌رسد رویکرد دولت سوریه در خصوص گذرگاه‌های مذکور به استثنای ملاحظات انسان‌دوستانه، «منطقی» است. باز ماندن گذرگاه‌های مرزی به شکلی که آمریکا، انگلیس و فرانسه بر آن پافشاری می‌کنند «برخلاف» منافع و امنیت ملی سوریه است و بعضا باعث «تقویت گروه‌های تروریستی» در این کشور می‌شود.

به‌عنوان‌مثال، گذرگاه مرزی الهوی که در مرز سوریه و ترکیه قرار دارد و یکی از کانال‌های ارسال کمک‌های خارجی و بشردوستانه است، در کنترل تروریست‌های تحریر‌الشام (جبهه‌النصره) و سایر گروه‌های تروریستی متحد با آن است که تلاش می‌کنند حتی الامکان  کمک‌های ارسالی از این گذرگاه را «مصادره» کنند. لذا این کمک‌ها نه‌تنها به دست مردم سوریه نمی‌رسد، بلکه موجب تقویت تروریست‌ها در این کشور هم می‌شود.

اگر آمریکا و اروپا درصدد کمک به مردم سوریه هستند، راه‌حل واقعی و مؤثر آن، «رفع تحریم‌ها» است. در غیر این صورت هرگونه کمک انسانی باید از طریق دولت سوریه انجام شود.

اما نکته مهم دیگر اینکه تحولات میدانی و سیاسی سوریه از وضعیت مطلوبی برخوردار است؛ سوریه، بحران امنیتی و نظامی و تروریسم را پشت سر گذاشته و به‌سرعت به مرحله بازسازی و «عادی‌سازی روابط خارجی» ورود کرده است. به‌ویژه بازگشت دمشق به اتحادیه عرب و سفر بشار اسد به عربستان سعودی و رفت‌وآمدهای مستمر هیأت‌های دیپلماتیک و تجاری – بازرگانی عربی به این کشور، نشان‌دهنده «شکست پروژه غرب در سوریه» است.

با عنایت به اینکه احیای سیاسی، اقتصادی، نظامی و امنیتی سوریه باعث «کاهش نقش‌آفرینی و زمین بازی» آمریکا در سوریه می‌شود؛ بنابراین کاملاً طبیعی است آمریکا که سوریه را به‌شدت تحت تحریم قرار داده است، به‌بهانه حقوق بشر و کمک‌های انسان دوستانه و برای تحقق اهداف خود، دنبال باز نگه داشتن برخی مسیرها در مناطق مهمی از سوریه باشد.