محسن شریف خدائی – تحلیلگر امور بین‌الملل

کریم اسد احمد خان، دادستان ارشد دادگاه کیفری بین‌المللی، پاکستانی تبار، در بیانیه‌ای از سوی دیوان گفت: “بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر رژیم اسرائیل، مسئول ارتکاب جنایات جنگی و جنایت علیه بشریت در نوارغزه است”. وی همچنین به دنبال حکم دستگیری رهبران حماس- اسماعیل هنیه، یحیی السنوار، محمد المصری – و همچنین وزیر دفاع رژیم اسرائیل یوآو گالانت است.

بنیامین نتانیاهو درخواست آقای خان برای کسب حکم جلب‌ وی را محکوم کرد و در کنارهم ‌قرار دادن نام رژیم اسرائیل و حماس از سوی دادستان را «تحریف واقعیت»‌ خواند. همچنین، سامی ابوزهری، یکی از رهبران حماس گفت که تصمیم دادگاه “قربانی و جلاد را برابر قلمداد کرده است”.

دادگاه کیفری بین‌المللی (ای سی سی) بیش از دو دهه پیش، عمدتاً متاثراز نسل‌ کشی‌ در رواندا و یوگسلاوی با انگیزه‌ و عزمی خوش ‌بینانه برای رسیدگی به نسل کشی وجنایت علیه بشریت تاسیس شد. بیش از 120 کشور معاهده  را تصویب کردند. اما ایالات متحده و دیگر بازیگران اصلی از جمله روسیه، چین، هند، رژیم اسرائیل وبرخی دیگر آن را نپذیرفتند.

دیوان کیفری بین‌المللی یک نهاد قضایی مستقل است که صلاحیت رسیدگی به افراد متهم به نسل کشی، جنایات علیه بشریت و جنایات جنگی را دارد.

در دوران اخیر، دیوان کیفری بین‌المللی حکم بازداشت ولادیمیر پوتین، رئیس جمهوری روسیه را به دلیل مسئول دانستن وی در جنایات جنگی در اوکراین صادر کرد. این دادگاه تنها زمانی مداخله می‌کند که مقامات ملی نتوانند یا ‌نخواهند مانع از جنایات جنگی شوند. دادگاه‌ بین‌المللی کیفری در گذشته افرادی را به ارتکاب جرایمی در کشورهای یوگسلاوی سابق و رواندا به جرم جنایات علیه بشریت در این دو کشور محاکمه کرد.

کیفرخواست ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه از سوی دادگاه کیفری درسال گذشته، مورد استقبال و حمایت آمریکا و متحدین غربی قرار گرفت.  این اقدام رویکردی جدید از سوی دادگاه کیفری بین المللی بود که عزم دادگاه برای محکومیت رهبران و مقامات غیرآفریقایی و جهان سوم را نشان داد.

با این حال، این نهاد هیچ  نیروی  خاصی برای پیگرد و بازداشت مظنونان در اختیار ندارد، و فقط باید به خدمات پلیس ملی کشورها برای دستگیری و انتقال آن‌ها به لاهه اتکا کند.

بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر، و یوآو گالانت، وزیر دفاع رژیم اسرائیل ، متهم به کشتارجمعی مردم فلسطین، استفاده از گرسنگی به مثابه سلاحی جنگی، و جلوگیری از کمک های بشردوستانه علیه غیر نظامیان درغزه بوده  که دادگاه جنایات بین‌المللی مدعی است  آنها مسئول آن جرایم هستند. اگر قضات دیوان آنها را تأیید کنند، این اولین حکم صادر شده برای رهبران یک متحد غربی خواهد بود.

درحالی که بایدن  تحریم هایی را که دولت ترامپ علیه فاتو بنسودا، سلف خان، به دلیل تحقیق درباره جنایات ادعایی سربازان آمریکایی در افغانستان و رژیم اسرائیل در سرزمین های فلسطینی وضع کرده بود را لغو کرد، درخواست صدور حکم از سوی دادگاه کیفری علیه رهبران رژیم اسرائیل را “ظالمانه” دانست و آن را مورد حمله قرار داد. جمهوری خواهان کنگره آمریکا، آقای خان را به رفتاری مشابه تهدید کرده اند و دولت بایدن نیز می گوید از همکاری با کنگره برای هر گونه “پاسخ مناسب” به دادستان آماده است.

در عین حال، فرانسه، آلمان، استرالیا و برخی دیگر، حمایت از استقلال و اهمیت دادگاه بین المللی کیفری را مورد تاکید قرار دادند.

آقای خان دادستانی باتجربه و مورد احترام مجامع بین المللی است که با حمایت یکپارچه گروهی از کارشناسان فعالیت می کند. تناقض رفتار بین ایالات متحده و دیگران که محکومیت  پوتین را مورد تشویق قرار داده و تعقیب یک متحد را محکوم می ‌کنند، به طور گسترده مورد سئوال قرار گرفته و استانداردی دوگانه از سوی ایالات متحده در قبال موضوعی واحد را نمایان ساخته است.

واکنش آمریکا، بریتانیا وکشورهای غربی

در حالی که برخی از رهبران اروپایی از تصمیم دیوان کیفری بین‌المللی انتقاد کرده‌اند، اما فرانسه از اقدامات دادگاه و پیگیری پاسخگویی در مورد جنایات جنگی و جنایات علیه بشریت دفاع  کرده و حمایت خود را از استقلال دیوان کیفری بین المللی و مبارزه با مصونیت از مجازات در همه شرایط را ابراز کرده است.

اما ایالات متحده و بریتانیا از رویکرد دیوان کیفری برای تقاضای صدور احکام بازداشت علیه مقامات رژیم اسرائیلی انتقاد کرده و نسبت به تاثیرگذاری چنین روندی بر آینده مذاکرات آتش‌بس در غزه هشدار دادند.  جو بایدن، صدور احکام بازداشت از سوی دیوان کیفری بین‌‌المللی علیه مقامات رژیم اسرائیلی را «رسوایی» خواند و تاکید کرد که نباید میان حماس و رژیم اسرائیل برابر‌انگاری شود.

درحالی که، جوزپ بورل، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا در واکنش به درخواست دادستان مبنی بر صدور حکم جلب بین‌المللی برای بنیامین نتانیاهو به اتهام ارتکاب «جنایات جنگی» در غزه، آن را وظیفه اصلی دیوان دانست. برلین نیزاعلام کرد در صورت صدور قرار بازداشت دیوان کیفری بین‌المللی علیه بنیامین نتانیاهو، آلمان نیز از این حکم پیروی خواهد کرد.

درهمین حال، نروژ، ایرلند و اسپانیا از تصمیم خود برای به رسمیت شناختن کشور فلسطین خبر دادند. رژیم اسرائیل در واکنش به این اقدام سفرایش در دوبلین و اسلو را فراخواند و اسپانیا را تهدید کرد. این اقدام می تواند انزوای رژیم اسرائیل را در جریان درگیری مداوم با حماس در غزه عمیق تر کرده و فشار مضاعفی بر رژیم غاصب رژیم اسرائیل وارد نماید.

هیچکس بالاتر از قانون نیست

دادستان دادگاه بین‌المللی در مصاحبه‌ای که با شبکه آمریکایی «سی ان ان» داشت خاطرنشان کرد که اتهامات مطرح شده علیه نتانیاهو و گالانت شامل «نسل کشی، ایجاد قحطی به عنوان وسیله‌ای برای جنگ، از جمله جلوگیری از ارسال کمک‌های بشردوستانه، و هدف قرار دادن عمدی غیرنظامیان در درگیری غزه» می‌ باشد.

زمانی که ماه گذشته گزارش‌هایی مبنی بر بررسی چنین اقدامی توسط دادستان دیوان منتشر شد، نتانیاهو نسبت به صدور هر گونه احکام علیه مقامات ارشد دولتی و نظامی رژیم اسرائیل هشدار داد. خان در پاسخ به سوالی درباره اظهارات نتانیاهو گفت: “هیچکس بالاتر از قانون نیست، اجازه دهید عدالت مسیر خود را طی کند”.

پس از اینکه مقامات فلسطینی رسماً در سال 2015 موافقت کردند که از اصول بنیادین دادگاه تبعیت می‌کنند، دادگاه بین‌المللی لاهه صلاحیت رسیدگی قضایی خود را برغزه، قدس شرقی و کرانه باختری پوشش داد. این در حالی است که رژیم اسرائیل و آمریکا ازاعضای دیوان کیفری بین‌المللی نیستند.

مدافعان حقوق بشر فلسطینی مدتهاست که خواستار تحقیقات بین المللی و پیگرد قانونی مقامات ارشد رژیم اسرائیل شده اند. آنها معتقدند که ناکامی دادگاه در صدور حکم بازداشت علیه مقامات رژیم اسرائیلی در اوایل جنگ غزه – یا حتی قبل از آن، به دلیل سرکوب در کرانه باختری – اثر بازدارنده ای که می تواند ایجاد کند را تضعیف کرده و عدالت به تأخیر افتاده است.