حمید خوش‌آیند – کارشناس مسائل منطقه

در خصوص پیامدهای سیاسی و میدانی شهادت یحیی سنوار نکات قابل توجهی وجود دارد که در ادامه به مهمترین آن‌ها اشاره می‌شود:

یک؛ به شهادت رساندن یحیی سنوار در میدان درگیری، خط بطلانی بر تمام فضاسازی‌های روانی و رسانه‌ای رژیم‌صهیونیستی در یک سال اخیر بود که به دنبال القای تصویری مخدوش و عافیت‌طلب از سنوار و سایر فرماندهان مقاومت حماس بود که در تونل‌های عمیق پنهان شده‌اند و رزمندگان و مردم عادی را در تیررس جنگنده‌ها و ارتش صهیونیستی قرار داده‌اند.

رژیم‌صهیونیستی پیش از این ادعا کرده بود که از محل حضور سنوار در تونل‌های غزه آگاه است، اما به دلیل نگرانی از جان اسرایی که سپر انسانی قرار گرفته‌اند، نسبت به ترور او و آزادی اسرا اقدام نمی‌کند.

دو؛ شهادت یحیی سنوار این برآورد را در محافل نظامی، سیاسی و امنیتی رژیم‌صهیونیستی به وجود آورده است که پس از این، معادلات منطقه هم تغییر خواهد کرد و کابینه جنگ نتانیاهو به اهداف نظامی و سیاسی در جنگ خواهد رسید. یکی از مقامات رژیم‌صهیونیستی در واکنش به شهادت یحیی سنوار در اظهاراتی تأکید می‌کند: «دیگر چیزی به نام حماس وجود ندارد!»

البته چنین خوش‌خیالی‌هایی در محافل داخلی مقامات رژیم‌صهیونیستی جای تعجب ندارد؛ رژیم در یک سال گذشته متأثر از پیامدهای زیانبار و ترمیم‌نشدنی طوفان الاقصی، آن قدر درباره ضرورت ترور سنوار سخن می‌گفتند و زیاده‌روی می‌کردند که این تصور در جامعه رژیم صهیونیستی و کابینه جنگ نتانیاهو به وجود آمده بود که با حذف سنوار، حماس نابود شده و رژیم به اهداف جنگ در غزه خواهد رسید و تمام اسرا نیز آزاد خواهند شد.

رژیم‌صهیونیستی در کنار برنامه‌های عملیاتی روزانه برای ترور فیزیکی سنوار، جهت بدنام کردن و تخریب وجهه و اعتبار او در میان مردم غزه و افکار عمومی منطقه به ترور شخصیتی وی هم روی آورده بود و دست به هرگونه دروغ‌پردازی درباره او (پنهان شدن در تونل‌ها و در میان سپر انسانی اسرا) می‌زد.

سه؛ اگرچه فقدان یحیی سنوار با توجه به سوابق و تجربیات مبارزاتی و نقش مؤثری که در عملیات طوفان الاقصی و تحمیل شکست‌های بی‌سابقه به رژیم‌صهیونیستی داشت، یک پیروزی (از نوع تاکتیکی و موقت) برای ارتش رژیم‌صهیونیستی به حساب می‌آید، اما با توجه به روند مبارزاتی حماس از دهه‌های گذشته و تحولاتی که امروز در عرصه‌های میدانی دیده می‌شود، این هرگز به معنای از بین رفتن حماس نخواهد بود.

حماس و سایر گروه‌های مقاومت اسلامی ساختار متفاوتی از ارتش‌های کلاسیک دارند و هرگز متکی به شخص نیستند. سنوار در هیچ دانشکده یا موسسه عالی نظامی درس نخوانده بود. او در میدان بزرگ شده و هر آنچه که از نبوغ و توانایی داشت، در میدان کسب و آزموده بود. این وضعیت تقریباً در خصوص اکثر قریب به اتفاق رزمندگان مقاومت فلسطین و از جمله حماس صدق می‌کند. هر رزمنده‌ای با توجه به اینکه در میدان نبرد بزرگ شده و با تمام فنون جنگ‌های نامتقارن آشناست، فرمانده خودش است و بنا به شرایط و مقتضیات زمانی عمل می‌کند.

شهادت سنوار اگرچه طرف‌های جنگ در غزه را با مسائل جدیدی مواجه می‌کند، اما توقفی در روند حرکت حماس به وجود نخواهد آمد. محمد نزال از اعضای حماس در پاسخ به رؤیاهای مقامات رژیم‌صهیونیستی برای نابودی حماس در سخنانی اظهار داشته است: «چیزی به نام بعد از حماس وجود نخواهد داشت ‌و ما نوار غزه را اداره خواهیم کرد».

مایکل میلشتاین رئیس سابق امور غیرنظامی فلسطین برای ارتش رژیم‌صهیونیستی هم معتقد است: «این بزرگ‌ترین دستاورد اسرائیل از آغاز جنگ است. اما ما نباید وارد دوره غرور و سرخوشی شده و نباید فراموش کنیم که جنگ تمام نشده است».

چهار؛ به طور کلی در خصوص پیامدهای شهادت یحیی سنوار دو دیدگاه وجود دارد. دیدگاه نخست در رژیم‌صهیونیستی است که معتقد است با شهادت سنوار فضای مناسبی برای پایان جنگ و آزادی گروگان‌ها به وجود آمده است تا رژیم با خروج از بن بست غزه که پرونده اصلی جنگ است، می‌تواند تمرکز خوبی در سایر جبهه‌ها از جمله لبنان داشته باشد.

دیدگاه دوم که منطبق بر واقعیات تاریخی و میدانی می‎باشد، مبتنی بر گفتمانی است که در جبهه مقاومت وجود دارد و همان‌طور که اشاره شد معتقد است با شهادت فرماندهان و رهبران عالی میدانی و سیاسی، اگرچه ممکن است در کوتاه‌مدت تغییراتی در صحنه موازنه یا تاکتیک‌های میدانی دیده شود، اما در بلندمدت هیچ خللی در روند مبارزه و مقابله با رژیم‌صهیونیستی به وجود نمی‌آید و مقاومت فلسطین در غزه چه با سنوار و چه بدون سنوار در چهارچوب اصول و راهبردهایی که مشخص و تعریف شده است، به مسیر خود ادامه خواهد داد.

نکته پایانی؛ رژیم صهیونیستی تصور می‌کند با شهادت سنوار، حماس در موضع ضعف قرار گرفته و از شروط و اصول مربوط به آتش‌بس عقب‌نشینی خواهد کرد که یک محاسبه غلط است. حماس بارها اعلام کرده است، تا زمانی که شروط چهارگانه تحقق نیابد، زیر بار هیچ آتش‌بسی نخواهد رفت. در عین حال، بسیار بعید است که حماس پس از این همه هزینه سنگین از خواسته‌های خود عدول کند و در مقابل خواسته‌های رژیم از مواضع خود عقب‌نشینی کند.

فواز گرجس، استاد روابط بین‌الملل در دانشکده اقتصاد لندن می‌گوید: «مرگ او یک ضربه دردناک و سنگین برای حماس است. با این حال، این مبارزه محدود به یک شخص یا یک رهبر نیست. اسرائیل صبح بعد از اینکه اعلام کرد سنوار مرده است، خود را در همان مکانی خواهد یافت که در آنجا بود، این حذف سنوار واقعاً مشکل استراتژیک اسرائیل را حل نمی‌کند».

مخیمر ابوسادا، استاد علوم سیاسی در دانشگاه الازهر غزه هم که سال گذشته از غزه گریخت و اکنون یک محقق مدعو در دانشگاه نورث وسترن است، درباره مرگ سنوار در اظهاراتی تأکید می‌کند: «این پایان حماس نخواهد بود. حماس، در پایان روز، به خود به عنوان یک جنبش آزادیبخش ملی نگاه می‌کند که علیه اشغالگری اسرائیل می‌جنگند و اگر یک رهبر بمیرد، یکی دیگر مبارزه را آغاز کرده و ادامه خواهد داد. این چیزی است که سال‌ها در جریان بوده است».

بنابراین برای رژیمی که نمی‌داند تاکنون چقدر تلفات از حماس گرفته و از قابلیت‌های میدانی و نظامی حماس اطلاعات درستی ندارد، عاقلانه‌ترین کار این است که ادعای نابودی حماس را کنار بگذارد و جنگی را که هیچ شانسی برای پیروزی در آن ندارد، متوقف کند.