دکتر کامران کرمی- پژوهشگر مهمان مرکز مطالعات خاورمیانه

دومین نشست کمیته سه جانبه مشترک جمهوری اسلامی ایران، عربستان سعودی و چین به منظور پیگیری موافقتنامه پکن در تاریخ ۲۹ آبان ماه ۱۴۰۳ در شهر ریاض برگزار گردید. این نشست به ریاست آقای ولید عبدالکریم الخریجی، معاون وزیر خارجه پادشاهی عربستان سعودی و با مشارکت هیات جمهوری اسلامی ایران به ریاست آقای مجید تخت روانچی معاون سیاسی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران و هیات چین به ریاست آقای دنگ لی معاون وزیر خارجه جمهوری خلق چین انجام شد.

دور نخست این نشست، سال گذشته در پکن برگزار شد و قرار است دور بعدی سال آینده در تهران برگزار شود. این چارچوب سه جانبه منظم نشان می دهد که دو طرف بر یک نقشه راه روابط تاکید داشته و در تلاش هستند با تفاهمات سیاسی و اعتمادسازی در سطوح امنیتی، زمینه ورود به همکاری‌های اقتصادی را فراهم کنند. تهران و ریاض در بیانیه صادره پس از این نشست از پیشرفت مستمر در روابط تهران و ریاض استقبال و حمایت خود را از یک راه حل سیاسی فراگیر در یمن مطابق با اصول شناخته شده بین المللی اعلام کردند.

تاکید بر مسئله یمن در این بیانیه نشان دهنده اهمیت این موضوع در چشم انداز روابط ایران و عربستان است. عدم همراهی عربستان در ائتلاف نظامی آمریکا علیه انصارالله در ماه‌های پس از هفت اکتبر، بیانگر تمایل عربستان به راهکار سیاسی و پرهیز از اشتعال دوباره موضوع یمن در مرزهای جنوبی آن است.

فراتر از این تصویر، تاکید ولیعهد عربستان سعودی بر درس گرفتن از تجربیات تاریخی و همزمان تاکید معاون اول رئیس جمهور ایران بر عدم بازگشت به عقب در روابط، بیانگر تغییر اولویت‌ها در سطوح داخلی و منطقه ای دو بازیگر است که مدیریت تنش‌ها در فضای بازگشت ترامپ را به یک ضرورت تبدیل کرده است.

برای ریاض، چنین سرمایه­گذاری سنگینی در ابتکارات دیپلماتیک از جمله مهمترین آن با ایران، منعکس کننده تمرکز بر رشد اقتصادی به جای رویارویی سیاسی و تاکید بر ریسک زدایی است که تحرکات منطقه ای ممکن است پروژه‌های بزرگ چشم انداز 2030 این کشور که نیاز به یک محیط سیاسی باثبات دارد را به خطر بیندازد. تعامل دیپلماتیک سطح بالای منطقه‌ای پس از جنگ غزه نشان داد که مصالحه ایران و عربستان از اولین آزمایش بزرگ خود پس از عادی سازی روابط، موفق بیرون آمده است.

تغییر دیگری که در نگاه عربستان جایگاه مهمی دارد، پرهیز از مبتلا شدن به سیاست خارجی دوحزبی پرنوسان ایالات متحده در خاورمیانه است که پس از انفجارهای تاسیسات آرامکو در سال 2019، پادشاهی سعودی را به سمت ارزیابی مولفه های امنیتی و تجدیدنظر در وابستگی‌های امنیتی سوق داد. خوداتکایی امنیتی، متنوع‌سازی شرکا و حل مسائل با رقبا سه سطحی است که در چشم انداز امنیتی عربستان جانمایی شده است.

واقعیت این است که عربستان و دیگر دولت‌های عربی خلیج فارس تمایلی به بازگشت به دوران پرتنش 2019-2017 را ندارند، چراکه این رویکرد دربردارنده منافع آن‌ها نبوده است. حتی می توان انتظار داشت که تغییر اولویت های عربستان، این بازیگر را به سمت بهره برداری از روابط شخصی با ترامپ برای مدیریت مناقشات و پدیداری یک محیط نسبتا باثبات سیاسی سوق دهد.