محمد خواجویی- پژوهشگر مسائل لبنان

باید توجه داشت تا به امروز در عرصه میدانی، رژیم اسرائیل دست به اقداماتی زده و آمریکایی‌ها تلاش می‌کنند که این اقدامات امنیتی و نظامی را در عرصه سیاسی پیش ببرند. بر این اساس به دولت لبنان برای تصویب طرح خلع سلاح حزب الله فشار آوردند. چراکه سلاح حزب‌الله همواره تهدید بزرگی علیه رژیم اسرائیل بوده و توانسته نوعی توازن را در دو دهه اخیر در مقابل این رژیم شکل دهد، اما امروز رژیم اسرائیل به کمک آمریکا میخواهد این معادله را تغییر دهد. اما اجرای این طرح با اما و اگرهای زیادی مواجه شده و این سوال را مطرح کرده که آینده لبنان در سایه تصویب چنین طرحی به چه سمتی خواهد رفت. چهار سناریو برای آینده تحولات سیاسی لبنان محتمل است: سناریوی اول این است که این طرح براساس همان چیزی که که در دولت لبنان تصویب شده، پیش برود؛ یعنی ارتش لبنان طرحی را برای خلع سلاح ارائه دهد و آن را اجرا کند. معنای این سناریو این است که عملاً لبنان وارد نوعی جنگ داخلی می‌شود. یعنی یک طرف حزب الله قرار می گیرد که مخالف خلع سلاح است و اعتقاد دارد در شرایطی که بخشی از لبنان در اشغال رژیم اسرائیل است، این طرح ضربه به امنیت لبنان محسوب می شود و در طرف دیگر، ارتش به عنوان نیروی رسمی لبنان قرار دارد و اگر این دو طرف بخواهند رویاروی هم قرار بگیرند، به معنای ورود لبنان به یک جنگ داخلی است. تحقق چنین سناریوی بعیدی بسیار خطرناک است که رخ دهد. زیرا این نگرانی در فضای داخلی لبنان حتی در نهادهای امنیتی و نظامی این کشور وجود دارد که لبنان مجددا به گذشته برگردد و آن تجربه تلخ جنگ‌های داخلی ۱۵ ساله در این کشور تکرار شود. در روزهای اخیر خبرهایی هم شنیده شد که فرماندهی ارتش لبنان نسبت به اجرای این طرح به صورت یک جانبه و تقابل مستقیم با حزب‌الله بسیار محتاط است. به همین دلیل به نظر می‌رسد که یک مانع جدی بر سر راه تحقق این طرح وجود دارد. موضوع دیگر این است که چون رژیم اسرائیل عملاً هیچ چشم‌اندازی را نشان نداده که از ۵ نقطه اشغالی در جنوب لبنان خارج شود و به حملاتش علیه این کشور پایان دهد و حتی نپذیرفته که این طرح در قالب یک چارچوب گام به گام پیش برود، بنابراین عملاً دولت و ارتش لبنان هم توانایی و مشروعیت لازم برای پیشبرد اجرای طرح خلع سلاح حزب الله در فضای داخلی را ندارند. یعنی در فضای داخلی زمانی رفتن به سمت خلع سلاح می‌تواند ممکن شود که در مقابل، رژیم اسرائیل هم متعهد شود که از لبنان خارج شده و به حملاتش ادامه ندهد؛ که چنین چشم اندازی وجود ندارد. مشخصاً طرف آمریکایی هم اخیرا اعلام کرد که اول باید خلع سلاح اتفاق بیفتد و لبنان در این زمینه گام بردارد. لذا با این تفاسیر این سناریو را باید تقریبا نامحتمل دانست. سناریوی دوم این است که وضعیت شکننده کنونی ادامه پیدا کند؛ یعنی این طرح عملاً روی کاغذ باقی بماند، حزب‌الله همچنان روی موضع خودش بماند و رژیم اسرائیل هم حملاتش را علیه لبنان ادامه دهد.

در این سناریو، وضعیت فعلی ادامه پیدا می کند و طرح خلع سلاح نیز در عمل فعلاً اجرا نمی شود و به زمان سپرده خواهد شد.

سناریوی سوم این است که طرف‌های داخلی در لبنان بر سر میز گفتگو بنشینند و تجربیاتی مثل کنفرانس طائف بعد از جنگ‌های داخلی یا کنفرانس دوحه در سال ۲۰۰۸ را تکرار کنند و بر سر موضوع سلاح حزب الله وارد رایزنی و گفتگو شوند. این رویکرد با سنت سیاسی در لبنان هم متناسب است که موضوعات مورد اختلاف براساس میثاق ملی لبنان و سنتی که در این کشور وجود دارد، طی یک روند گفتگو حل شود. اگرچه این سناریو مطلوب است، اما  تحقق آن بسیار بعید است. به این دلیل که فشارهای بی‌سابقه‌ای از طرف آمریکا و رژیم اسرائیل ایجاد شده است که تعادل موجود در فضای سیاسی و طایفه ای در لبنان را از بین برده و عملا خیلی بعید است که آنها بخواهند بپذیرند گروه‌های لبنانی وارد گفتگو شوند و به یک راه حل میانه دست پیدا کنند. به عبارت دیگر، از آنجا که پروژه رژیم اسرائیل و آمریکا، یک پروژه یک جانبه و یک طرفه مبنی بر خلع سلاح حز‌ب الله است، آنها مخالف هر توع توافق بر سر این موضوع هستند. سناریوی چهارم که بسیار محتمل‌تر از سناریوهای دیگر می‌باشد، این است که احتمالاً با بن بستی که برای اجرای طرح خلع سلاح در فضای داخلی لبنان شکل می‌گیرد، رژیم اسرائیل این بار تلاش خواهد کرد حملات خود را علیه حزب الله افزایش دهد تا اینکه مجدداً در عرصه عملیاتی ضرباتی را به این جریان وارد آورد. یعنی به عبارتی این طرح در عرصه سیاسی اجرا نخواهد شد، اما در عرصه عملیاتی، رژیم اسرائیل با توجیه تصویب این طرح در دولت لبنان بخواهد حملاتی را متوجه حزب‌ الله کند که در این صورت احتمال واکنش مجدد حزب الله هم به این اقدامات وجود دارد. به نظر می‌رسد در شرایط فعلی، سناریوی چهارم یعنی تشدید حملات رژیم اسرائیل در بازه میان مدت و سناریوی دوم یعنی استمرار وضعیت شکننده کنونی، محتمل‌ترین سناریوها باشند و احتمال بروز جنگ داخلی و یا گفتگوی ملی، سناریوهای با احتمال وقوع کمتر هستند.