برسام محمدی – کارشناس مسائل منطقه

قصور به اصطلاح ائتلاف بین‌المللی به رهبری آمریکا در نابودی کامل داعش در مقطعی و تمرکز بر مقابله با دولت بشار اسد در سوریه، گواه «بهره‌برداری راهبردی» از تروریست‌های تکفیری برای «تضعیف دولت‌های مخالف» و «ایجاد اجماع برای حضور نظامی دائمی در منطقه» است. این رویکرد، «الگویی تکراری» از استفاده ابزاری از تروریسم برای پیشبرد اهداف ژئوپلیتیک محسوب می‌شود که امروز در حال پیگیری است.

رویدادهای جدید در سوریه که آمریکا و رژیم اسرائیل از «سازمان‌دهندگان اصلی» آن هستند، یک بار دیگر «زنگ خطر احیای داعش» در سوریه و عراق و محیط پیرامون این دو کشور را به صدا در آورده است.

در تحولات اخیر در شمال شرق سوریه که با توافق نیروهای کرد سوریه دمکراتیک (قسد) با دولت مرکزی دمشق و همزمان با فرار صدها نفر از عناصر داعش از زندان‌های تحت کنترل قسد همراه شده است، زنگ خطر جدی را درباره احتمال احیای شبکه‌های تروریستی داعش به صدا درآورده است.

این تحولات امنیتی در شرایطی رخ می‌دهد که آمارها از وجود حدود ده‌ها هزار تروریست زندانی در بازداشتگاه‌های این مناطق خبر می‌دهند و دست‌کم ۱۲ هزار نفر از آنان عناصر وابسته به داعش هستند. این وضعیت، تهدیدی چندبعدی برای ثبات امنیتی سوریه، عراق و کل منطقه غرب آسیا ایجاد کرده است.

شبکه الجزیره 30 دی ماه / 20 ژانویه گشت و گذاری در زندانی که خطرناک‌ترین اعضای داعش از آن گریختند، انجام داد. در بخشی از گزارش الجزیره آمده است که تعداد زیادی از عناصر گروه داعش از این زندان گریخته‌اند. در همین حال  وب‌سایت کُردی «روداو» به نقل از نیروهای دموکراتیک سوریه (قسد) گزارش داد، حدود 1500 نفر از خطرناک‌ترین اعضای گروه داعش که در «زندان الشدادی» در الحسکه نگهداری می‌شدند، از آن گریختند. انتشار این خبر کافی است که نه تنها شهرهای اطراف الحسکه، بلکه تمام سوریه و حتی کشورهای همسایه هم در وضعیت اضطراری قرار بگیرند.

پرونده زندان الشدادی و سرنوشت زندانیان داعش، در شرایطی به یکی از حساس‌ترین محورهای اختلاف میان دمشق و قسد تبدیل شده که هم‌زمان، درگیری‌های میدانی و اختلافات سیاسی میان دو طرف نیز رو به تزاید گذاشته و نگرانی‌های منطقه‌ای و بین‌المللی درباره احیای تهدید داعش را افزایش داده است.

بر این اساس توجه به نکات زیر ضروری است:

یک؛ تحولات سیاسی – نظامی اخیر در شمال سوریه، به‌ویژه درگیری‌های نیروهای دولتی با نیروهای دموکراتیک سوریه (قسد) و عقب‌نشینی قسد از مناطق کلیدی مانند رقه و دیرالزور، مستقیم‌ترین مسیر را برای احیای داعش گشوده است. این بی‌ثباتی، کنترل بر زندان‌هایی را که هزاران تن از اعضای داعش (از جمله زندان الشدادی) در آن زندانی هستند، به شدت تضعیف کرده و به فراری دادن دسته‌جمعی آنان انجامیده است. مدیریت خودگردان شمال سوریه به صراحت هشدار داده که ادامه این درگیری‌ها خطر فروپاشی امنیت زندان‌ها و «فعال‌سازی مجدد هسته‌های تروریستی» را در پی دارد.

دو؛ فرار تعداد قابل توجهی از عناصر خطرناک داعش، «تهدیدی چندلایه» علیه ثبات سوریه و عراق است. در سوریه، این افراد مستقیماً به شبکه‌های فعال زیرزمینی داعش می‌پیوندند که بنا بر گزارش سازمان ملل، هم‌اکنون بین ۱۵۰۰ تا ۳۰۰۰ جنگجو در بیابان‌های این کشور دارند و قادر به انجام عملیات پیچیده هستند. این فراریان برای عراق «خطری فوری» محسوب می‌شوند. مقامات عراقی با پیش‌بینی چنین رویدادی، مرزهای خود با سوریه را با خندق، دیوار بتنی، دوربین‌های حرارتی و آماده‌باش نیروها تقویت و اعلام کرده‌اند هرگونه نزدیک شدن به این موانع با آتش مستقیم پاسخ داده خواهد شد. با این حال، خطر نفوذ و انجام حملات خرابکارانه در شهرهای هر دو کشور بسیار بالا رفته است.

سه؛ جامعه بین‌المللی در آستانه تکرار یک «خطای راهبردی» است. تمرکز بر دیگر بحران‌های منطقه که بعضاً تصنعی است، نباید به قیمت «غفلت» از تهدید همیشگی داعش تمام شود. شواهد و قرائن موجود و برخی گزارش‌های امنیتی در منطقه به وضوح نشان می‌دهند داعش نه تنها نابود نشده، بلکه با مدیریت پشت‌پرده دولت آمریکا که به هیچ قید و بند اخلاقی، حقوقی و سیاسی پایبند نیست و به هر ابزاری برای تحقق منافع خود متوسل می‌شود، در حال بازسازی، سازماندهی، بهره‌برداری از تسلیحات باقی‌مانده و رادیکال‌سازی نسل جدید در اردوگاه‌هایی مانند الهول است. بی‌توجهی به این هشدارها از طریق «تسهیل روند احیای داعش» که یکی از برنامه‌های پیچیده و پنهان رژیم صهیونیستی و ایالات متحده آمریکا است، بار دیگر منطقه و جهان را با موجی از تروریسم و بی‌ثباتی مواجه خواهد کرد.

چهار؛ مدیریت این تهدید مشترک، در گرو شناخت ابعاد پنهان احیای داعش، دست‌های پشت‌پرده آن، منافع بازیگران بین‌المللی و منطقه‌ای «ذینفع» از احیای داعش و همکاری بی‌درنگ و عملی تمام بازیگران منطقه‌ای و بین‌المللی است. تجربه ثابت کرده مبارزه موثر با داعش تنها زمانی میسر است که اختلافات سیاسی کنار گذاشته شود.

کشورهای منطقه و جهان باید به تعهداتی فراتر از مواضع اعلامی، روی آورند و اقدامات و سازوکارهای «عملی» را برای مهار آنچه که در حال وقوع است، در دستور کار قرار دهند. تعهدات باید به «اقدام عملی و بازدارنده»، تبادل اطلاعات امنیتی، هماهنگی عملیات‌های مرزی و فشار بین‌المللی برای سامان‌دهی به وضعیت فاجعه‌بار زندان‌ها و اردوگاه‌ها تبدیل شود.