بهمن براتی – کارشناس امور دفاعی

جنگ علیه ایران و برملا شدن ظرفیت واقعی زرادخانه آمریکا

یکی از مهم‌ترین مباحث مطرح‌شده در محافل راهبردی واشنگتن پس از گسترش جنگ علیه ایران، میزان فشار وارده بر ذخایر مهمات و سامانه‌های پیشرفته آمریکایی است. برخلاف روایت‌هایی که از «پایان ذخایر» یا «بحران فوری» سخن می‌گویند، منابع معتبر تصویر پیچیده‌تری ارائه می‌کنند. مقام‌های آمریکایی و گزارش‌های منتشرشده از کاهش قابل‌توجه برخی ذخایر مهمات پیشرفته خبر داده‌اند، اما درباره پیامدهای راهبردی این وضعیت اختلاف‌نظر وجود دارد.

اندیشکده آمریکایی – صهیونیستی جینسا با استناد به ارزیابی برخی مقام‌های نظامی و کارشناسان دفاعی هشدار داده است که مصرف گسترده موشک‌های دوربرد دقیق و رهگیرهای پدافندی در جنگ با ایران می‌تواند بر توان بازدارندگی آمریکا در مناطق دیگر اثر بگذارد. این گزارش بر سامانه‌هایی مانند رهگیرهای پاتریوت، تاد، موشک‌های کروز تاماهاوک و مهمات دوربرد دقیق تمرکز و استدلال می‌کند که این تجهیزات برخلاف مهمات متعارف، به‌سرعت قابل جایگزینی نیست.

در مقابل، پایگاه اینترنتی ریسپانسیبل استیت‌کرفت وابسته به اندیشکده آمریکایی کوئینسی، کاهش ذخایر را صرفاً نتیجه جنگ ایران نمی‌داند و آن را حاصل هم‌زمانی چند تعهد بزرگ نظامی آمریکا، از جمله حمایت از اوکراین، دفاع از رژیم صهیونیستی و افزایش حضور نظامی در خلیج‌فارس ارزیابی می‌کند. بر اساس این دیدگاه، مسئله اصلی یک عملیات خاص نیست، بلکه تجمیع فشارهای ناشی از چند بحران هم‌زمان است.

از منظر نظامی، کاهش ذخایر برخی رهگیرهای پدافندی یا موشک‌های دوربرد الزاماً توان رزمی کلی آمریکا را کاهش نمی‌دهد، اما می‌تواند آزادی عمل فرماندهان را محدود و اولویت‌بندی میان جبهه‌های مختلف را ضروری کند؛ بنابراین، مسئله فقط کمبود مهمات نیست، بلکه محدودشدن امکان پاسخ‌گویی هم‌زمان به چند بحران بزرگ است.

گزارش‌های خبرگزاری انگلیسی رویترز نیز از مصرف قابل‌توجه موشک‌های دوربرد دقیق، رهگیرهای پاتریوت و تاد و بخشی از موشک‌های تاماهاوک در جنگ چندماهه با ایران خبر داده‌اند و این مسئله نگرانی‌هایی درباره آمادگی آمریکا برای بحران‌های بعدی ایجاد کرده است. این گزارش‌ها و تحلیل‌ها واکنش انفعالی دولت آمریکا را برانگیخته و تلاش کرده این دست تحلیل‌ها را کم اهمیت جلوه دهد.

فشار ناشی از تعهدات هم‌زمان واشنگتن

اهمیت این مسئله زمانی آشکارتر می‌شود که در نظر داشته باشیم آمریکا در طول سال‌ها تلاش کرده امنیت را به کالایی برای فروش تبدیل کند و تعهدات قراردادی با برخی از کشورها ایجاد کرده است. واشنگتن هم‌زمان از اوکراین حمایت نظامی کرده، از رژیم اسرائیل پشتیبانی می‌کند، بازدارندگی خود را در برابر چین در منطقه هند – اقیانوس آرام حفظ کرده و سالیان متمادی وعده امنیت را به کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس در قالب بسته‌های گران‌قیمت فروخته است. هر یک از این مأموریت‌ها به سامانه‌هایی نیاز دارند که تولید آنها زمان‌بر، پرهزینه و وابسته به زنجیره‌های پیچیده تأمین است.

ازاین‌رو، کاهش ذخایر مهمات پیشرفته می‌تواند تصمیم‌گیران آمریکایی را به موازنه میان اولویت‌های مختلف وادار کند. این وضعیت هزینه حفظ حضور هم‌زمان در چند جبهه را برای آمریکا افزایش می‌دهد؛ موضوعی که جینسا و ریسپانسیبل استیت‌کرفت، با وجود اختلاف فکری، بر آن تأکید کرده‌اند.

زیر سوال رفتن توان بازدارندگی آمریکا

یکی از پرسش‌های اصلی این است که آیا هشدارها درباره کاهش ذخایر نظامی آمریکا بازتاب یک مشکل واقعی است یا بخشی از تلاش نهادهای دفاعی و صنایع نظامی این کشور برای افزایش بودجه بوده است؟ جینسا کاهش ذخایر را تهدیدی مستقیم برای اعتبار بازدارندگی آمریکا می‌داند و استدلال می‌کند که اگر چین، روسیه یا حتی بازیگران منطقه‌ای به این جمع‌بندی برسند که واشنگتن در استفاده از مهمات راهبردی خود با محدودیت مواجه شده است، ممکن است در محاسبات خود درباره هزینه رویارویی با آمریکا تجدیدنظر کنند. از این منظر، ادراک دیگران از ظرفیت آمریکا نیز در کنار تعداد موشک‌ها اهمیت دارد، زیرا بازدارندگی مفهومی روانی و سیاسی نیز دارد.

در مقابل، ریسپانسیبل استیت‌کرفت این وضعیت را بیش از آنکه نشانه ضعف نظامی آمریکا بداند، نتیجه سیاست «ارائه تعهدات بیش از توان و ظرفیت» آمریکا ارزیابی می‌کند. بنابراین، راه‌حل علاوه بر افزایش ظرفیت، بازنگری در اولویت‌های راهبردی و کاهش تعهدات نظامی را نیز شامل می‌شود. این رویکرد با تأکید جینسا بر افزایش ظرفیت نظامی و بودجه دفاعی تفاوت دارد.

ظرفیت صنعت دفاعی و پیامدهای راهبردی

ایالات متحده همچنان بزرگ‌ترین صنعت دفاعی جهان را در اختیار دارد و شرکت‌هایی مانند لاکهید مارتین و آر‌تی‌ایکس (ریتیون) در حال افزایش ظرفیت تولید برخی موشک‌ها و رهگیرها هستند. بااین‌حال، پیچیدگی فناوری، محدودیت برخی قطعات، وابستگی به زنجیره تأمین و زمان طولانی ساخت، افزایش تولید را به فرایندی چندماهه یا حتی چندساله تبدیل می‌کند. وزارت جنگ آمریکا نیز از صنایع نظامی خواسته است برنامه‌های فوری برای افزایش تولید ارائه دهند که نیاز به بازسازی سریع ذخایر را نشان می‌دهد.

در همین چارچوب، اندیشکده اقتصادی لکسینگتون تأکید می‌کند که سرعت مصرف مهمات در جنگ‌های پر شدت، نیاز آمریکا به اصلاح برنامه‌ریزی دفاعی و افزایش ظرفیت تولید را آشکار کرده است.

در مجموع، شواهد موجود نشان می‌دهد جنگ ایالات متحده آمریکا علیه ایران فشار قابل‌توجهی بر بخشی از ذخایر مهمات پیشرفته آمریکا وارد کرده است. مسئله اصلی، افزایش هزینه حفظ تعهدات هم‌زمان در چند جبهه و آشکارشدن محدودیت ظرفیت تولید در برابر مصرف سریع مهمات پیشرفته است.

برای واشنگتن، چالش اصلی ایجاد توازن میان بازسازی ذخایر، حفظ بازدارندگی در برابر چین و روسیه و ادامه حمایت از اوکراین، رژیم اسرائیل و شرکای عرب در خلیج‌فارس خواهد بود. اگر مصرف مهمات ادامه یابد و افزایش تولید با همان سرعت محقق نشود، این فشار می‌تواند از مسئله‌ای عملیاتی به محدودیتی راهبردی در سیاست خارجی آمریکا تبدیل شود.