حمید خوش‌آیند – کارشناس مسائل منطقه

اگرچه دولت انگلیس تلاش کرده مسئله اعزام یک فروند هواپیمای سوخت‌رسان «وویجر» به منطقه را در حد اجابت درخواست عربستان سعودی برای «پشتیبانی دفاعی و موقت» تقلیل دهد؛ اما این اقدام را نمی‌توان صرفاً در همین چارچوب محدود ارزیابی کرد. چنین تصمیمی، در عمل، سطح درگیری لندن در یکی از پیچیده‌ترین و فرسایشی‌ترین جنگ‌های منطقه‌ای را افزایش خواهد داد. فراموش نکنیم که عربستان سال‌هاست در مدیریت پیامدهای این جنگ با دشواری‌های جدی مواجه شده است.

هم‌زمان، این پرسش مطرح می‌شود که آیا لندن می‌تواند با مأموریت‌های محدود، هم جایگاه خود را در میان کشورهای حاشیه جنوبی خلیج‌فارس حفظ کند و هم از پیامدهای ورود بیشتر به پرونده یمن دور بماند؟ با در نظر داشتن اینکه واشنگتن هم تعهد مستقیمی برای ورود نظامی گسترده به این پرونده نداده است، افزایش نقش انگلیس می‌تواند دامنه مسئولیت و مخاطرات این تصمیم را برای این کشور گسترده‌تر کند.

ابعاد تاریخی و راهبردی حضور انگلیس در یمن

نقش انگلیس در یمن را نمی‌توان فقط از سال ۲۰۱۵ بررسی کرد. عدن و سواحل جنوبی یمن از قرن نوزدهم بخشی از ساختار ارتباطی و دریایی امپراتوری انگلیس میان هند، خلیج‌فارس، دریای سرخ و کانال سوئز بودند. باب‌المندب نیز صرفاً یک تنگه منطقه‌ای نیست، بلکه گلوگاه ارتباط اقیانوس هند با دریای سرخ و مسیر سوئز محسوب می‌شود و امنیت آن با منافع تجاری و دریایی قدرت‌های خارجی، از جمله انگلیس، پیوند دارد.

سابقه حضور انگلیس در یمن طی ۱۵ سال گذشته نیز از مدیریت انتقال سیاسی پس از ۲۰۱۱ تا حضور نظامی مستقیم در خاک یمن و اکنون پشتیبانی از توان هوایی عربستان استمرار داشته است. اسناد رسمی پارلمان انگلیس نشان می‌دهد لندن علاوه بر فروش سلاح به عربستان، پس از آغاز جنگ در ۲۰۱۵، تحویل بمب‌های هدایت‌شونده را تسریع کرد، آموزش هدف‌گیری و استفاده از تسلیحات را افزایش داد و افسران رابط خود را در ستادهای سعودی مستقر کرد. تنها در سال نخست جنگ نیز مجوز صادرات حدود ۳.۳ میلیارد پوند سلاح به عربستان صادر شد.

این سابقه نشان می‌دهد نقش انگلیس تنها به حمایت سیاسی محدود نمانده و در بخش‌هایی به همکاری عملیاتی نیز نزدیک شده است؛ موضوعی که می‌تواند مسئولیت سیاسی و حقوقی لندن را افزایش دهد.

پیامدهای حقوقی و اعتباری

از منظر حقوقی، حمایت نظامی انگلیس می‌تواند پیامدهای قابل‌توجهی برای این کشور داشته باشد. اسناد منتشرشده نشان می‌دهد هواپیماهای سوخت‌رسان نیروی هوایی انگلیس در سال ۲۰۲۵ از حملات آمریکا به یمن پشتیبانی کرده‌اند و پنتاگون ارزیابی کرده است که این حملات «به‌احتمال زیاد» به ۲۸۱ تلفات غیرنظامی منجر شده‌اند.

سازمان دیده‌بان حقوق بشر نیز هشدار داده است که مشارکت انگلیس «ممکن است این کشور را در جنایات جنگی شریک کند». بدون تردید، تداوم این مسیر می‌تواند زمینه پرونده‌های حقوقی بین‌المللی، فشارهای دیپلماتیک، افزایش انتقادهای افکار عمومی و آسیب به اعتبار انگلیس در حوزه حقوق بشر را فراهم کند. از این منظر، ضربه اعتباری حمایت از عملیات نظامی، یکی از مهم‌ترین پیامدهایی است که لندن با آن مواجه خواهد بود.

پیامدهای اقتصادی و امنیتی برای انگلیس

مقامات انگلیسی هدف از این اقدام را حفظ مسیرهای دریایی و جلوگیری از افزایش هزینه‌های زندگی در بریتانیا اعلام کرده‌اند. بااین‌حال، تداوم حمایت نظامی از یکی از طرف‌های جنگ می‌تواند در جهت مخالف این هدف نیز عمل کند؛ زیرا تشدید یا طولانی‌شدن درگیری، ناامنی مسیرهای دریایی را افزایش می‌دهد.

هرگونه اختلال در باب‌المندب می‌تواند قیمت انرژی، هزینه بیمه حمل‌ونقل و بهای کالاها را افزایش دهد و فشار تورمی در اروپا و انگلیس را تشدید کند. در نتیجه، سیاستی که باهدف حفاظت از تجارت و مهار هزینه‌های داخلی پیگیری می‌شود، در صورت تداوم ناامنی دریایی می‌تواند بخشی از همان هزینه‌ها را افزایش دهد و فشار بیشتری بر خانوارها و اقتصاد بریتانیا وارد آورد.

خطر گسترش درگیری و فرسایش توان انگلیس

حمایت انگلیس، حتی اگر محدود و غیرمستقیم باشد، می‌تواند در تداوم عملیات نظامی علیه یمن اثرگذار شود و خطر گسترش یا فرسایشی شدن بیشتر جنگ را افزایش دهد. مقام‌های انصارالله نیز این اقدام را نشانه مشارکت مستقیم لندن در عملیات نظامی علیه یمن دانسته‌اند. شکل‌گیری چنین برداشتی می‌تواند منافع انگلیس در منطقه، از کشتی‌ها و پایگاه‌ها تا شرکت‌ها و اتباع آن، را در معرض اقدامات تلافی‌جویانه قرار دهد.

ازسوی‌دیگر، ورود هم‌زمان انگلیس به چند عرصه نظامی، از جمله اوکراین و شرق آسیا، مسئله ظرفیت و مداخله راهبردی بیش از توان این کشور را نیز مطرح می‌کند. افزایش تعهدات نظامی می‌تواند منابع مالی، نظامی و سیاسی لندن را تحت‌فشار قرار دهد؛ به‌ویژه در شرایطی که حمایت واشنگتن از ورود مستقیم و گسترده به پرونده یمن قطعی نیست.

همچنین ادامه این سیاست می‌تواند بحث‌های داخلی درباره شفافیت مأموریت، مسئولیت حقوقی و هزینه‌های آن را در پارلمان انگلیس و افکار عمومی تشدید کند؛ بنابراین، پیامدهای حمایت از عربستان در یمن فقط به میدان نبرد محدود نمی‌شود و می‌تواند جایگاه منطقه‌ای و ظرفیت سیاست خارجی انگلیس را نیز تحت‌تأثیر قرار دهد.

حمایت نظامی انگلیس از عربستان در جنگ علیه یمن را می‌توان در چارچوب تلاش بلندمدت لندن برای حفظ نفوذ منطقه‌ای و تأمین امنیت مسیرهای تجاری و انرژی تحلیل کرد، اما گسترش این نقش می‌تواند هزینه‌ها و مسئولیت‌های تازه‌ای برای انگلیس ایجاد کند. پیامدهای حقوقی و اعتباری، افزایش مخاطرات امنیتی، فشار بر مسیرهای تجارت و انرژی و احتمال فرسایش توان نظامی و سیاسی، از جمله مهم‌ترین این پیامدها هستند.

از این منظر، ادامه مسیر کنونی می‌تواند لندن را بیشتر درگیر جنگی کند که خروج از آن به‌سادگی امکان‌پذیر نخواهد بود و هزینه‌های آن ممکن است فراتر از منافع کوتاه‌مدت موردانتظار قرار گیرد. بر همین اساس، میزان و تداوم حمایت انگلیس از عملیات مرتبط با یمن، به یکی از موضوعات مهم در ارزیابی آینده نقش این کشور در غرب آسیا تبدیل خواهد شد.