دونالد توسک، رئیس پیشین شورای اتحادیه اروپا اخیرا رئیس جمهوری آمریکا را بزرگترین چالش علیه این اتحادیه توصیف کرده و گفته است دونالد ترامپ برای فروپاشی اتحادیه اروپا دعا می‌کند. این صحبت‌های توسک پیش‌تر از سوی دیگر رهبران و سیاستمداران اروپایی نیز مطرح شده و آنها ترامپ را چالشی برای اتحادیه اروپا توصیف کرده‌اند.

این در حالی است که آمریکا و اتحادیه اروپا از دهه‌های قبل اغلب رابطه مطلوبی را پشت سرگذاشته‌اند. درواقع ایالات متحده آمریکا و اروپا طی سال های مدید که از جنگ جهانی دوم زمان می‌گذرد همواره روابط ویژه و خاصی داشته‌اند. با توجه به اینکه بخشی از اروپا یعنی اروپای غربی به همراه آمریکا در یک پیمان امنیت دسته جمعی به نام ناتو در برابر شوروی صف‌آرایی کرده بودند، این روابط ویژه در دیگر حوزه‌های سیاسی، امنیتی و اقتصادی نیز گسترش بسیاری پیدا کرد و این آمریکا بود که از همگرایی اروپایی در برابر تهدید کمونیسم حمایت می‌کرد.

پس از پایان جنگ سرد نیز تقریبا موضع تمام دولت‌های حاکم بر آمریکا بر حمایت از اتحادیه اروپا استوار بود و وحدت و همگرایی اروپایی یکی از شاخصه‌های روابط راهبردی میان بروکسل و واشنگتن محسوب می‌شد؛ اما با روی کار آمدن دونالد ترامپ به عنوان رئیس‌جمهور آمریکا تاحدودی این شاخصه‌ها و متغیرهایی که نمایانگر وحدت و اتحاد میان اروپا و آمریکا بود، شکننده شد و با شعار اول آمریکا که مهمترین شعار ترامپ در راستای تامین منافع کشورش به شمار می‌رود عملا تا حد زیادی روابط دو سوی آتلانتیک با چالش مواجه شد.

ترامپ همواره بر این نکته تاکید دارد که بار تامین امنیت متحدان آمریکا نباید فقط بر دوش واشنگتن باشد و متحدان آمریکایی باید بخش عمده‌ای از هزینه‌های این تامین امنیت را پرداخت کنند. حمایت دونالد ترامپ از جریان راست افراطی در اروپا که یکی از شاخصه‌هایشان ضدیت با اتحادیه اروپا است، برای دولت‌های اروپایی ناخرسندی زیادی ایجاد کرد و عملا پیمان ناتو را به چالش کشید.

این مسئله که امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه به صراحت از مرگ مغزی ناتو سخن می‌گوید در نتیجه همین چالشی است که میان متحدان دو سوی آتلانتیک ایجاد شده است. به هر حال همه دولت‌های اروپایی که به دنبال تقویت روند همگرایی در اتحادیه اروپا هستند هم اکنون برای شکست ترامپ در انتخابات ریاست‌جمهوری 2020 شمارش معکوس را آغاز کرده‌اند به این امید که رئیس‌جمهور بعدی آمریکا شخصی باشد که بتواند اختلافات ایجاد شده در دوره 4 ساله ریاست‌جمهوری ترامپ را ترمیم کند.

در حوزه اقتصادی نیز ترامپ با طرح این مسئله که روابط تجاری میان اروپا و آمریکا باید روابطی برابر و به نفع هر دو سوی آتلانتیک باشد و اعمال تعرفه‌هایی بر کالاهای اروپایی صادره به آمریکا، روابط استراتژیک اقتصادی آمریکا با اروپا را به چالش کشید و باعث شد که عملا بحث مذاکرات توافقنامه تجارت آزاد میان آمریکا و اروپا که در دوره باراک اوباما به نقطه نهایی رسیده بود معلق باقی بماند.

با این تفاسیر نمی‌توان چشم‌انداز روشنی از روابط راهبردی میان بروکسل و واشنگتن ارائه داد. فشاری که آمریکایی‌ها بر اروپا وارد می‌آورند تا تهدیدات‌شان را جدی‌تر بگیرند و یا رابطه واشنگتن و مسکو که هیچ همخوانی با روابط اروپایی‌ها با روسیه ندارد، بیانگر آن است که مفهوم تهدید و امنیت نزد دولت‌های اروپایی با مفهوم تهدید و امنیت از دید آمریکا بسیار تفاوت دارد.

این در حالی است که یکی از شاخصه‌های سیاست خارجی و امنیتی مشترک برای حضور در یک پیمان امنیتی، مقابله با تهدیدات مشترک است، اما در حال حاضر چنین برداشتی از تهدید مشترک میان آمریکا و اروپا وجود ندارد.

در نهایت باید مدنظر داشت که حمایت آمریکا از احزاب راست افراطی و ملی‌گرا چالشی جدی‌ را در اتحادیه اروپا ایجاد و پروژه همگرایی اروپا را با موانع بیشتری مواجه کرده است. به گونه‌ای که دولت فرانسه به عنوان موتور محرکه اتحادیه اروپا در کنار آلمان با توسعه اتحادیه و پذیرش آلبانی و مقدونیه شمالی به عنوان اعضای جدید مخالفت کرده و گفته که باید اصلاحاتی در ساختار اتحادیه اروپا ایجاد شود.

این تصمیم فرانسه در نتیجه چالش‌هایی است که با به قدرت رسیدن و یا حضور قدرتمند احزاب راست افراطی در دولت‌ها و پارلمان‌های اروپایی و بعضا با استقبال و حمایت امریکا ایجاد شده است. در واقع کشورهای شرق اروپا که از یک سو همواره نگران تهدید روسیه هستند و از سوی دیگر نمی‌خواهند زیر چتر سیاسی و امنیتی آلمان و فرانسه باشند از حضور آمریکا در اروپا حمایت می‌کنند. این در حالی است که کشورهایی چون فرانسه و آلمان به دنبال ترتیبات مستقل اروپایی هستند. البته آلمانی‌ها با کمی تفاوت و محافظه‌کاری این موضوع را دنبال می‌کنند و دلیل آن نیز این است که اولویت آنها سیاست خارجی و منافع اقتصادی است.

به هر حال تمام این چالش‌ها با روی کار آمدن دونالد ترامپ ایجاد شده که هم پروژه همگرایی اروپایی و هم پروژه‌های امنیتی مشترک اروپا در مواجهه با بسیاری از تهدیدات را با معضل مواجه کرده است.