مهدی شاپوری در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی تصمیم روسیه برای خروج از پیمان نیرو‌های مسلح متعارف اروپا را در چارچوب تشدید تنش میان روسیه و غرب بر سر اوکراین دانست و تصریح کرد: طرفین نه فقط از آغاز جنگ، بلکه از زمان بروز بحران درسال 2014 وارد اختلافاتی شدند که به مرور زمان بسیاری از نهادها و رژیم‌های بین المللی را که در آن عضویت داشتند، ازبین بردند و همکاری‌هایی را که در این چارچوب داشتند، کاهش دادند یا متوقف کردند. همچنین بسیاری از معاهداتی که رقابت‌های نظامی را کنترل یا محدود می‌کرد، تحت تاثیر این جنگ قرار گرفت.

وی با بیان اینکه روسیه تصور می‌کند غرب در قضیه اوکراین منافع روسیه را درنظر نگرفته و قصد تهدید امنیت ملی‌اش را به ویژه با تلاش برای گسترش ناتو به شرق دارد، گفت: با شروع بحران اوکراین و وقوع جنگ و روابط گسترده‌ای که میان اوکراین و ناتو ایجاد شد، حائل امنیتی که روسیه انتظار داشت میان این کشور و ناتو وجود داشته باشد، از بین رفت. امروز ارتش اوکراین، بیش از هر زمانی ارتشی با زیرساخت غربی و ناتویی است و مانند گذشته، سبک یا زیرساخت‌های روسی در آن غالب نیست.

این عضو هیات علمی پژوهشکده مطالعات راهبردی با بیان اینکه این معاهده سال ۱۹۹۰ در پاریس امضا شد و سال ۱۹۹۹ نسخه به روزشده آن در نشست سران کشور‌های عضو سازمان امنیت و همکاری اروپا در استانبول امضا شد، اضافه کرد: نسخه اصلاح شده‌ای از این معاهده نیز توسط چهار کشور روسیه، بلاروس، قزاقستان و اوکراین تصویب شد، اما سال ۲۰۰۷، روسیه اعلام کرد مشارکت خود در معاهده تسلیحات متعارف اروپا را تا زمانی که کشور‌های ناتو موافقتنامه سازگاری را تصویب و اجرای آن را با حسن نیت آغاز کنند، به حالت تعلیق درمی آورد و اکنون نیز به طورکلی از آن خارج شده است.

شاپوری به اظهارات سخنگوی کرملین مبنی براینکه فسخ این قرارداد عواقب مستقیمی نخواهد داشت، اشاره کرد و در خصوص احتمال وارد شدن جنگ اوکراین به مرحله ای جدید با توجه به اظهارات لاوروف، وزیر خارجه روسیه درباره اینکه مرحله رویارویی تند روسیه با ناتو و آمریکا آغاز شده است، گفت: این اقدام، در ادامه تشدید تنش میان طرفین انجام شده است و وعده هایی که کشور‌های غربی برای ارائه تسلیحات جدید به اوکراین داده اند نیز بسیار تاثیرگذار بوده است.

به گفته این کارشناس مسائل بین الملل، پیوند‌های امنیتی روسیه و غرب، هر چه بود، به مرور زمان در اثر بحران اوکراین و جنگ، گسسته شده و همه رژیم‌ها و نهادهایی که می‌توانست رقابت نظامی میان دو طرف را کنترل کند و با ایجاد همکاری امنیتی میان آن‌ها، محدودیت ایجاد کند، آسیب دیده است. حتی به رغم اینکه بعد از روی کارآمدن بایدن در آمریکا، دو طرف به مدت پنج سال پیمان استارت جدید را تمدید کرده بودند، روسیه از آن هم خارج شد.

شاپوری با بیان اینکه ما شاهد جنگ سرد جدیدی میان روسیه و غرب هستیم، توضیح داد: هر چند روسیه در موضع شوروی در برابر غرب نیست؛ چراکه شوروی بسیار قدرتمندتر از روسیه بود؛ اما این شرایط در حال وقوع است و مهمترین وجه آن در رقابت تسلیحاتی و ایجاد ابهام در حوزه تسلیحات متعارف هسته ای است. روسیه با خروج از معاهدات استارت جدید و معاهده تسلیحات متعارف با اروپا، در حال ایجاد نوعی ابهام در حیطه قدرت نظامی خود است و این ابهام در مطالعات استراتژیک و بازدارندگی موضوعی مهم است و به طرف مقابل این پیام را می‌دهد که اجازه نمی دهد از حجم و نوع تسلیحات یکدیگر مطلع شوند.

وی اضافه کرد: در جنگ سرد نیز چنین ابهامی ایجاد شده بود که از دهه 60 به بعد با امضای توافقات کنترل تسلیحات میان آمریکا و شوروی تا حدود زیادی کاهش یافت. دو طرف محدودیتی در سلاح‌های استراتژیک ایجادکردند و با وضع شفافیت‌هایی، پیمان‌هایی را به امضا رساندند. این شفافیت می‌توانست چشم انداز امنیت را برای طرفین قدری روشن‌تر کند. اما با از بین رفتن رژیم‌های کنترل تسلیحات، ابهام‌ها رو به بازگشت است.

این عضو هیات علمی پژوهشکده مطالعات راهبردی خاطرنشان کرد: در عین اینکه بسیاری از این اقدامات نمادین هستند و ممکن است پیامد جدی استراتژیکی درروابط دو طرف که بسیار زود نمایان شوند و بتوان آن را به عینه درک کرد نداشته باشد؛ اما این بخشی از معادله بازدارندگی است که مجددا به شکل جنگ سرد بر روابط روسیه وغرب سایه می‌افکند. روسیه با این اقدام نمادین به نوعی تلاش دارد تصمیم طرف مقابل را در تسلیح اوکراین با تسلیحات جدید پاسخ داده باشد و با ایجاد ابهام، تاکید کند تعهدی به تامین امنیت اروپا ندارد و ممکن است هر اتفاقی در روابط دوجانبه رخ دهد.

شاپوری درعین حال با تاکید براینکه بروزجنگ میان دو طرف فعلا دوراز انتظاراست، اما پیامد این اقدامات تشدید تنش میان دو طرف است، گفت: روسیه ممکن است به سمت معادلات نظامی جدیدی در رابطه با غرب برود. ممکن است اقدام به افزایش تسلیحات هسته ای یا متعارف خود کند و یا درمناطقی، سلاح‌های بیشتری مستقر کند. روشن نیست این تحولات چگونه بر منافع روسیه تاثیر خواهد گذاشت، اما به نظر می‌رسد در شرایط فعلی، ازهمه ابزارهایش در رابطه با غرب استفاده خواهد کرد.

وی این شدت از قطع شدگی پیوند‌های امنیتی، سیاسی، اقتصادی و حتی پیوند‌های فرهنگی، در طول تاریخ روابط روسیه و غرب را بی‌سابقه عنوان کرد و افزود: تازمانی که سرنوشت جنگ روشن نشود که البته به نظرمی رسد تشدید و تداوم خواهد داشت، این فضا همچنان رو به وخامت خواهد رفت. تقریبا اکنون معاهده و رژیمی باقی نمانده که دو طرف درچارچوب آن، بتوانند رقابت خود را خصوصا در حوزه ‌های نظامی و هسته ای کنترل و محدود کنند. به دلیل کاهش اطلاع رسانی و همکاری میان دو طرف، ممکن است رقابت‌ها از کنترل خارج شوند و به تشدید تنش و حتی با احتمال کمتری، درگیری، بینجامد.

وی یادآور شد: غرب در حال ارسال سلاح‌های بسیار مهمی به اوکراین است و روسیه هم ازهمه امکانات خود استفاده می‌کند. مسکو در مخمصه ای استراتژیک قرارگرفته که خروج از آن تنها از راه دیپلماسی امکان‌پذیر است؛ اما اکنون حاضر نیست از این راه وارد شود، چرا که تصور می‌کند قدرت بزرگی است ولی به آنچه که می‌خواسته در اوکراین دست پیدا نکرده و بنابراین همچنان به مسیر گذشته ادامه می‌دهد. درکی که مقامات مسکو از موقعیت روسیه دارند، باعث می‌شود تن دادن به دیپلماسی برای آنها دشوار باشد.