جعفر قنادباشی، کارشناس مسائل غرب آسیا در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی به بررسی روند مذاکرات صلح الحدیده یمن پرداخت که با تلاش‌های سازمان ملل در استکهلم سوئد صورت گرفت.

برای تحلیل ابعاد و زمینه‌های این مذاکرات و پیش‌بینی مسیر آینده آن، شما را به مطالعه متن کامل این مصاحبه که در پی آمده است، دعوت می‌کنیم.

پرسش: مهم‌ترین دستاوردهای مذاکرات صلح یمن در استکهلم چه بوده است؟

اغلب کارشناسان و صاحب‌نظران مسائل منطقه، «برقراری آتش‌بس در شهر بندری الحدیده» را مهم‌ترین دستاورد مذاکرات استکهلم دانسته‌اند؛ زیرا در صورت تحقق این آتش‌بس، زمینه‌های ورود مواد غذایی و دارو برای قحطی‌زدگان، بیماران، مجروحان جنگی و به‌ویژه کودکان یمنی فراهم می‌شود و از سوی دیگر، در سایه برقراری آتش‌بس، بازگشت ده‌ها هزار تن از جمعیت دو میلیونی الحدیده که به سبب تجاوزات نظامی پنج ماه گذشته ائتلاف سعودی به الحدیده آواره شده‌اند، به خانه و کاشانه خود امکان‌پذیر می‌گردد. روشن است که ورود غذا و دارو به یمن و همچنین بازگشت آوارگان به خانه و کاشانه خود در الحدیده، دغدغه خاطرهای موجود در یمن را کاهش می‌دهد و این به معنای فراهم شدن فرصت لازم برای جنبش انصار الله  و دیگر گروه‌های متحد این جنبش است تا در جبهه‌های شرقی و یا در رسیدگی به امور کشوری به‌صورت مؤثرتری اقدام کنند.

بااین‌حال برخی از تحلیلگران توافق بر سر مراحل بعدی مذاکرات یعنی تعیین زمان برگزاری نشست بعدی  را بسیار  حائز اهمیت دانسته‌اند، به‌ویژه آنکه پذیرش آن به معنی پذیرش رسمی «کمیته عالی انقلاب یمن» با محوریت جنبش انصارالله است و همه تبلیغات و اتهامات چهار سال گذشته ائتلاف سعودی برای تروریست خواندن یا کودتاچی خواندن جنبش انصارالله  را باطل می‌سازد.

پرسش: وضعیت الحدیده یه چه سمتی خواهد رفت؟

وضعیت الحدیده در صورت اجرای مقررات آتش‌بس از حالت جنگی خارج شده و باتوجه به قابلیت‌های تجاری و اقتصادی این شهر بندری که محل ورود نزدیک به 80 درصد کالاهای خارجی مورد نیاز مردم یمن است به‌سرعت به حالت عادی باز‌می‌گردد. به‌ویژه آنکه بر اساس توافق استکهلم، طرفین متعهد به خروج ابزار و ادوات جنگی مستقر در اطراف الحدیده هستند و از این لحاظ ائتلاف متجاوز سعودی، امکان تحرکات ایذایی و توقف فعالیت‌های اقتصادی را از دست می‌دهد.

پرسش: آیا ریاض و ابوظبی به مفاد این توافق پایبند خواهند ماند؟

حکومت‌های ریاض و ابوظبی در خصوص پذیرش یا عدم پذیرش توافق استکهلم دچار پارادوکسی فلج‌کننده هستند؛ زیرا از یک‌سو برای پایان جنگ و رهایی از باتلاق یمن، لحظه‌شماری می‌کنند، ولی از سوی دیگر توقف عملیات نظامی را در شرایطی که هیچ‌یک از اهداف اعلام‌شده‌شان تحقق‌نیافته و ازاین‌جهت برگ برنده‌ای در اختیار ندارند، امری بسیار زیان‌بار می‌دانند؛ زیرا که پایان جنگ در شرایط فعلی، معنایی جز  شکست برای ائتلاف سعودی و پیروزی برای جنبش انصارالله نخواهد داشت. ریاض و ابوظبی و همچنین حامیان غربی آن‌ها، حدود چهار سال پیش، جنگ علیه یمن را با این هدف آغاز کردند که جنبش انصار الله و گروه‌ها و احزاب همسو با این جنبش را  از صحنه سیاسی یمن کنار زده و دولتی دست نشانده را در صنعا ( پایتخت یمن ) مستقر کنند؛ ولیکن اینک بعد از گذشت حدود چهار سال، شاهد تحکیم موقعیت انصارالله و تضعیف گروه‌های وابسته به خود در یمن هستند و لذا این انگیزه که توافق استکهلم را نادیده گرفته و با نقض مکرر آتش‌بس، عرصه را بر انصارلله تنگ کنند، ازجمله انگیزه‌های قوی آن‌ها محسوب می‌شود. البته این در حالی است که شرایط منطقه‌ای و گسترش اعتراضات جهانی نسبت به جنایات جنگی در یمن، مانعی جدی در برابر آنان است .

پرسش: چه سناریوهایی را برای آینده این صلح و همچنین بحران یمن می‌توان متصور بود؟

محتمل‌ترین سناریو برای آینده صلح در یمن، ادامه پر افت‌وخیز مذاکرات دوجانبه و چندجانبه، به‌موازات کارشکنی‌های ائتلاف سعودی و نقض مکرر مقررات آتش‌بس از جانب آن‌ها است. به‌عبارت‌دیگر ریاض و ابوظبی، صلح و آرامشی که زمینه‌ساز افزایش توانمندی‌های انصارالله و شکل‌گیری حکومتی مردم‌سالار در یمن باشد را برنمی‌تابند؛ همچنان که توان تحمل جنگی تمام‌عیار که حساس‌ترین مراکز نظامی و اقتصادی‌شان را به محل اصابت موشک‌های یمنی تبدیل کند، به‌هیچ‌وجه ندارند؛ اینجاست که شیوه “نه جنگ و نه صلح” را بر دیگر شیوه‌ها ترجیح می‌دهند.

پرسش: آیا انعطاف بیشتر عربستان در یمن به قتل خاشقچی مربوط است؟

بله دقیقاً همین‌طور است؛  واکنش‌های گسترده و پیش‌بینی‌نشده قتل فجیع خاشقچی، با جلب‌توجه عمومی به ماهیت جنایتکارانه خاندان سعودی، سبب شده است تا فجایع ناشی از جنگ علیه یمن نیز به‌صورت بسیار پردامنه‌تر از گذشته در فضاهای رسانه‌ای منعکس شود و سازمان‌های حقوق بشری را ناگزیر سازد تا برخلاف سه سال و نیم گذشته، بر ضرورت پایان جنایات جنگی در یمن تأکید نمایند و به‌تبع آن، دولت‌های غربی برای در امان ماندن از انتقادات داخلی و خارجی، با ادامه تجاوزات نظامی  به یمن مخالفت کنند؛ ولذا می‌توان گفت که یکی از عوامل زمینه‌ساز برگزاری مذاکرات صلح استکهلم، قتل خاشقجی و  واکنش‌های مربوط به آن بوده است.

پرسش: در حال حاضر غرب دنبال چه سناریویی برای یمن است و درواقع سناریوی مطلوب غرب چیست؟

کشورهای غربی به سبب موقعیت بسیار راهبردی یمن، با روی کار آمدن دولتی مردم‌سالار و مستقل که با سیاست‌های غربی، هماهنگ و همسو نباشد، به‌شدت مخالف هستند. از طرف دیگر روی کار آمدن گروهی همانند جنبش انصارالله را که سنخیت‌های زیادی با مقاومت حزب الله در لبنان دارد، برخلاف منافع متحدان مرتجع خود در منطقه و همچنین رژیم صهیونیستی  می‌دانند. بنابر‌این می‌توان پیش‌بینی کرد که اعمال فشارهای نظامی، سیاسی و اقتصادی علیه مردم یمن، همچنان در دستور کار دولت‌های غربی خواهد بود و چنانچه جبهه‌های فعلی جنگ خاموش شود، جبهه‌های تازه‌ای در عرصه‌های مختلف گشوده خواهد شد.