شورای راهبردی آنلاین - گفتگو: تحلیلگر ارشد مسائل غرب آسیا گفت: تحولات اخیر در غرب آسیا نشان میدهد که معادلات امنیتی منطقه وارد مرحلهای تازه شده است. حمله رژیم اسرائیل به قطر بهعنوان یک شوک امنیتی، کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس را متوجه آسیبپذیریهای جدید کرده و آنها را به بازنگری در راهبردهای دفاعی خود واداشته است. اکنون، تکیه بر تضمینهای امنیتی آمریکا، دیگر کافی به نظر نمیرسد؛ زیرا تهدیدات نوظهور منطقهای، پیچیدهتر و چندلایهتر از گذشته شدهاند. در این میان، پاکستان با موقعیت ویژه خود بهعنوان تنها قدرت اتمی جهان اسلام، بهسرعت، جایگاهی راهبردی در محاسبات امنیتی کشورهای عربی پیدا کرده است.
امضای توافقنامه دفاع راهبردی میان ریاض و اسلامآباد و سپس برگزاری نشست همکاری نظامی میان بحرین و پاکستان در منامه، نشان از روندی فزاینده در همگرایی امنیتی دارد. این همکاریها نهتنها در راستای تقویت بازدارندگی مشترک و مقابله با تهدیدات بالقوه، بهویژه از سوی رژیم اسرائیل، تعریف میشوند، بلکه نشاندهنده تغییر موازنه قدرت در منطقه نیز هستند. ورود پاکستان به معادلات غرب آسیا میتواند معانی گستردهتری نیز داشته باشد؛ از یکسو، کاهش انحصار آمریکا در تأمین امنیت منطقه و از سوی دیگر، ایجاد محورهای جدید همکاری میان قدرتهای اسلامی. بدین ترتیب، عربستان و بحرین با نزدیکی به اسلامآباد در پی ایجاد یک سپر دفاعی بومی هستند که علاوه بر تضمین امنیت خود، پیام روشنی نیز به رقبای منطقهای ارسال میکنند: معادلات قدرت در حال بازنویسی است و نقشآفرینان تازهای به صحنه آمدهاند.
هادی برهانی در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی اظهار داشت: «حمله رژیم اسرائیل به قطر نقطه عطفی در تغییر نگاه کشورهای عربی خلیج فارس به معادلات امنیتی منطقه بود.» به گفته او، «این حمله باعث شد تا رهبران کشورهای منطقه به این نتیجه برسند که اتکای صرف به تضمینهای امنیتی آمریکا، دیگر نمیتواند پاسخگوی تهدیدات نوظهور باشد.»
وی با اشاره به اینکه بزرگترین پایگاه نظامی آمریکا در منطقه در قطر قرار دارد، یادآور شد که «حتی این سطح از حضور نظامی ایالات متحده نیز مانع از حمله رژیم اسرائیل نشد و این واقعیت برای کشورهای عربی، این پیام روشن را داشت که در مواجهه با تهدیدات آتی، باید بهدنبال تنوعبخشی به گزینههای بازدارندگی باشند.» کارشناس مسائل غرب آسیا، تأکید کرد که «ورود پاکستان به این معادلات، نهتنها یک تحول امنیتی بلکه یک تغییر ژئوپلیتیک است. به عبارت دیگر، پاکستان بهعنوان تنها قدرت اتمی جهان اسلام، میتواند وزنه موازنهگر در برابر رژیم اسرائیل باشد. این موضوع بهویژه پس از توافق دفاعی اخیر میان ریاض و اسلامآباد و همچنین نشست همکاری نظامی منامه و اسلامآباد برجستهتر شده است.»
او افزود: «برخلاف ترکیه که رقیب ژئوپلیتیک عربستان و امارات محسوب میشود، پاکستان فاقد چنین رقابتی است و همین موضوع باعث میشود حضورش در غرب آسیا برای کشورهای عربی تهدیدآمیز تلقی نشود.» بهزعم برهانی، «این ویژگی، پاکستان را به شریکی ایدهآل برای کشورهای عربی تبدیل کرده است.» تحلیلگر مسائل غرب آسیا، در ادامه خاطرنشان کرد که «ورود پاکستان به معادلات امنیتی غرب آسیا دو بُعد مکمل دارد؛ نخست بُعد نظامی و بازدارندگی هستهای و دوم بُعد مالی و اقتصادی». او توضیح داد که «پاکستان با وجود ارتش قدرتمند و تسلیحات هستهای، از لحاظ مالی و اقتصادی در مضیقه است؛ درحالیکه عربستان و کشورهای ثروتمند خلیج فارس به سرمایهگذاری در بخش دفاعی و کسب اطمینان از تضمینهای امنیتی علاقهمندند.»
برهانی تأکید کرد که «این ترکیب منافع متقابل، بستر همکاری راهبردی را میان دو طرف فراهم میکند. یعنی کشورهای عربی منابع مالی را تأمین میکنند و پاکستان در مقابل، میتواند ظرفیتهای نظامی و بازدارندگی هستهای خود را در اختیار آنان قرار دهد». برهانی در بخش دیگری از تحلیل خود اظهار داشت: «سابقه روابط پاکستان با جهان عرب و اهمیت مسئله فلسطین در سیاست خارجی اسلامآباد نیز نقش مهمی در نزدیکی طرفین ایفا میکند.» به گفته او، «پاکستانیها در گذشته حتی بهطور مستقیم در جنگهای اعراب و رژیم اسرائیل مشارکت داشتهاند و این موضوع برای عربستان و سایر کشورهای عربی اطمینانبخش است.» این کارشناس معتقد است که «ورود پاکستان به عنوان یک قدرت هستهای مسلمان به معادلات منطقهای میتواند نوعی موازنه قوا در برابر رژیم اسرائیل ایجاد کند، بدون آنکه لزوماً به درگیری مستقیم هستهای منجر شود». او با اشاره به «تجربه جنگ قدرت های اتمی و احتیاط قدرتهای هستهای در ورود به درگیری مستقیم، تأکید کرد که چنین موازنهای بیشتر جنبه بازدارندگی دارد تا عملیاتی.»
تحلیلگر ارشد مسائل غرب آسیا میافزاید: «نباید نقش تحولات ژئوپلیتیک را در این میان نادیده گرفت. پاکستان کشوری خارج از غرب آسیا قرار دارد و ورودش به این حوزه میتواند نظم سنتی منطقه را تغییر دهد.» با این حال، او معتقد است که «در شرایط فعلی، این حضور بیش از آنکه تهدیدآمیز باشد، فرصتی برای ایجاد توازن در برابر تجاوزات رژیم اسرائیل است.» برهانی افزود: «رژیم اسرائیل در سالهای اخیر با حملات مکرر به سوریه، لبنان، تهدید و تجاوز به ایران و حتی حمله به قطر، سطح تنش در منطقه را بهشدت افزایش داده است. در چنین شرایطی، کشورهای منطقه بهدنبال تقویت بازدارندگی خود هستند و ورود پاکستان میتواند در این راستا تاثیرگذار باشد.»
کارشناس مسائل غرب آسیا، در پایان تأکید کرد که «پیمانهای دفاعی اخیر میان پاکستان و کشورهای عربی خلیج فارس میتواند در صورت تداوم، نوعی چتر بازدارندگی مشترک در برابر تهدیدات رژیم اسرائیل ایجاد کند.» او افزود که «این روند همچنین پیامی روشن برای آمریکا دارد که کشورهای منطقه دیگر حاضر نیستند امنیت خود را صرفاً به تضمینهای واشنگتن منحصر نمایند و بهدنبال تنوعبخشی به شرکای امنیتی خود هستند.»
برهانی در پایان خاطرنشان کرد که تحولات اخیر، نشاندهنده شکلگیری نظمی جدید در غرب آسیا است؛ نظمی که در آن، نقش قدرتهای منطقهای و فرامنطقهای در حال بازتعریف هستند و پاکستان بهعنوان تنها قدرت هستهای جهان اسلام، جایگاهی محوری در این نظم نوظهور خواهد داشت.
0 Comments