تشدید رقابت در حوزه‌‌های فناوری و فضایی

دکتر اسماعیل بشری در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی اظهار داشت: «دولت دوم ترامپ با رویکردی امنیت‌محور، رقابت با چین را از حوزه تجارت به سطح راهبردی منتقل کرده که هدف آن کنترل آینده قدرت جهانی است.» وی افزود: «هوش مصنوعی، تراشه‌های پیشرفته و فضای مداری، جبهه‌های جدید جنگ سرد دیجیتال به شمار می‌روند.»

او توضیح داد: «چین با سرعتی کم‌نظیر، کاربردهای دولتی و نظامی فناوری‌های نو را گسترش داده و پروژه‌هایی چون «شهر هوشمند»، «نظارت دیجیتال» و «دفاع شناختی» را در چارچوب امنیت ملی اجرا کرده است. در مقابل، واشنگتن با وضع محدودیت‌های صادراتی، درصدد مهار پیشرفت چین است.»

به گفته بشری، «در زمینه تراشه‌ها، آمریکا با قانون «تراشه و علم» سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در خاک خود آغاز کرده و از شرکت‌های تایوانی، ژاپنی و کره‌ای خواسته به بلوک فناوری غرب بپیوندند. پکن نیز با طرح «ساخت چین ۲۰۳۵» و تقویت شرکت‌هایی مانند شرکت بین‌المللی ساخت نیمه‌رسانا به دنبال خودکفایی فناورانه است.»

او افزود: «در مدار زمین، چین با پروژه‌های ماهواره‌ای لئو و سامانه ناوبری بیدو به رقابت با آمریکا وارد شده و این رقابت اکنون تا ساخت نیروگاه هسته‌ای روی سطح ماه نیز گسترش‌یافته است.»

بازتعریف موازنه نظامی در هند – پاسیفیک

بشری گفت: «چالش نظامی واشنگتن و پکن دیگر صرفاً به تایوان محدود نیست، بلکه کل منطقه هند – پاسیفیک را دربرگرفته است.» او افزود: «آمریکا با احیای پیمان‌های چهارجانبه، گسترش همکاری با ژاپن، استرالیا و فیلیپین و استقرار تسلیحات دوربرد، به دنبال مهار دریایی چین است.»

این تحلیلگر تأکید کرد: «در برابر این روند، چین ارتش خود را بازآرایی کرده و تمرکز را بر جنگ شبکه‌محور، عملیات مشترک و سامانه‌های پدافندی قرار داده است. استفاده از موشک‌های ضد کشتی DF-26 و DF-21D بیانگر ارتقای بازدارندگی پکن است.»

او ادامه داد: «از دیدگاه چین، تایوان نه صرفاً مسئله‌ای سرزمینی، بلکه نماد تمامیت ارضی و حیثیت ملی است؛ و این در حالی‌ است که آمریکا تایوان را سنگر نخست بازدارندگی در برابر چین می‌داند.»

بشری خاطرنشان کرد: «گسترش حضور دریایی چین در اقیانوس هند و پایگاه‌هایی چون جیبوتی، سریلانکا و پاکستان موجب شده است که واشنگتن تمرکز نظامی خود را از اروپا به آسیا منتقل کند که نشانه گذار از نظم آتلانتیکی به هند – پاسیفیک است.»

وی توضیح داد: «رقابت آمریکا و چین صرفاً نظامی نیست و ریشه در ساختار اقتصاد سیاسی دارد. دولت ترامپ دوم با بهره‌گیری از ابزارهای اقتصادی، سیاست مهار چین را دنبال می‌کند.» او افزود: «اعمال تعرفه‌های سنگین و محدودیت‌های صادرات فناوری‌های حساس، بخشی از راهبرد جدید واشنگتن است.»

بشری گفت: «جهانی‌زدایی اکنون به سیاست رسمی آمریکا تبدیل شده و واشنگتن می‌کوشد زنجیره‌های تأمین جهانی را از چین جدا کند. در مقابل، پکن طرح «کمربند و جاده» را با تمرکز بر حوزه‌های دیجیتال، انرژی پاک و فناوری سبز بازتعریف کرده است.»

او تصریح کرد: «این روند، دو اکوسیستم اقتصادی شکل داده است: یکی با محوریت آمریکا و دیگری با محوریت چین. نظام اول بر شفافیت مالی و استانداردهای غربی و نظام دوم بر حاکمیت ملی و توسعه دولت‌محور تکیه دارد. این واگرایی مفهوم جهانی‌سازی را به چالش کشیده است.»

وی افزود: «چین برای خنثی‌سازی فشارها در تجارت با روسیه، ایران و کشورهای آسیایی از ارزهای محلی استفاده می‌کند. و بانک‌های بریکس و توسعه آسیایی در این مسیر فعال شده‌اند.»

او گفت: «رقابت اقتصادی دو کشور بر ساختار نهادهای بین‌المللی نیز اثر می‌گذارد. واشنگتن می‌کوشد نفوذ پکن را در نهادهای جهانی کاهش دهد، درحالی‌که چین با ایجاد نهادهایی مانند بانک سرمایه‌گذاری زیرساخت آسیا، نظم مالی تازه‌ای را پایه‌گذاری کرده است.»

مدیریت رقابت یا تقابل احتمالی

تحلیلگر مسائل شرق آسیا خاطرنشان کرد: «در شرایط کنونی، هیچ‌یک از دو قدرت، تمایل واقعی به جنگ مستقیم ندارند؛ اما فقدان سازوکار گفتگو، خطر درگیری ناخواسته را افزایش داده است.»

او افزود: «تحریم‌های فناورانه و فشارهای اقتصادی، بی‌اعتمادی متقابل را تشدید کرده و همکاری‌های جهانی در حوزه انرژی و اقلیم را مختل کرده است.»

بشری تأکید کرد: «اگر واشنگتن و پکن نتوانند چارچوبی برای مدیریت رقابت بیابند، نظام بین‌الملل به دو قطب فناورانه و اقتصادی تقسیم خواهد شد.»

وی در پایان گفت: «رقابت آمریکا و چین، اکنون واقعیتی آشکار در نظام جهانی است. پرسش اصلی این است که آیا این رقابت مدیریت‌پذیر خواهد بود یا جهان به‌سوی تقابل بازگشت‌ناپذیر حرکت می‌کند؟»