سایه ابهام بر توافقات واشنگتن و ریاض

سید جلال ساداتیان در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی اظهار داشت: «سفر ولیعهد عربستان به واشنگتن و نمایش رسانه‌ای آن، بیش از آنکه محصول یک توافق راهبردی باشد، نتیجه یک معامله نیمه‌تمام است». او با اشاره به گزارش‌های منتشرشده گفت: «اینکه محمد بن سلمان توانست در کاخ سفید حضور یابد، برای او یک دستاورد نمادین بود، اما از نظر راهبردی این سفر همچنان در هاله‌ای از ابهام است.»

این استاد دانشگاه تأکید کرد: «همین ابهام موجب شده پرونده فروش اف-۳۵ به عربستان وارد مرحله‌ای پیچیده‌تر شود». ساداتیان توضیح داد: «بر خلاف آنچه برخی رسانه‌ها القا می‌کنند، این دیدار نه‌تنها به امضای هیچ توافق قطعی منجر نشد، بلکه اخبار متعددی از تنش و اختلاف‌نظر در مذاکرات پیش از دیدار سلمان و ترامپ منتشر شده است. این موضوع نشان می‌دهد که واشنگتن همچنان در ارائه تضمین امنیتی و تعیین تکلیف فروش اف-۳۵ به ریاض احتیاط زیادی دارد.» او افزود: «اکنون حتی ارتقای سطح مشارکت امنیتی عربستان، از جمله اعطای عنوان متحد اصلی غیر ناتو، نیز مبهم است. هم اکنون حدود ۲۰ کشور این عنوان را دارند، اما بهره‌برداری واقعی از مزایای آن همیشه با محدودیت همراه بوده است. از طرف دیگر، عربستان هنوز نتوانسته است پیمان دفاع متقابل مشابه قطر را با آمریکا امضا کند؛ زیرا واشنگتن این سطح از تعهد را تنها در صورتی قابل‌توجیه می‌داند که بخشی از یک بسته کامل سیاسی – امنیتی شامل عادی‌سازی با رژیم اسرائیل باشد.»

ساداتیان تأکید کرد: «مجموعه این واقعیت‌ها نشان می‌دهد که موضوع فروش اف-۳۵ یک پرونده صرفاً نظامی نیست، بلکه بخشی از یک مهندسی منطقه‌ای است که واشنگتن در تلاش برای پیشبرد آن است». او افزود: «آمریکا می‌خواهد از فروش اف-35 به‌عنوان اهرم فشار برای عادی‌سازی استفاده کند، اما عربستان این امتیاز را تنها در صورتی می‌پذیرد که تضمین‌های امنیتی رسمی و تصویب‌شده در سنا دریافت کند.»

تلاش عربستان برای دستیابی به پیمان دفاع متقابل

تحلیلگر حوزه بین‌الملل با اشاره به نقش رژیم اسرائیل در توافق احتمالی آمریکا با عربستان برای فروش اف-35 اظهار داشت: «تل‌آویو این معامله را نه یک خرید نظامی، بلکه یک ابزار فشار سیاسی می‌بیند. شرط اصلی رژیم اسرائیل این است که فروش اف-۳۵ به عربستان تنها زمانی پذیرفتنی است که روند عادی‌سازی روابط با ریاض عملیاتی شود.»

او توضیح داد: «از نظر رژیم اسرائیل، برتری نظامی کیفی موسوم به QME به معنای همان خط‌ قرمز مطلق است. چرا که هرگونه دسترسی یک کشور عربی به جنگنده نسل پنجم، بدون آنکه در یک چارچوب سیاسی – امنیتی مشترک قرار گیرد، به‌عنوان تهدید تلقی می‌شود.» ساداتیان با استناد به گزارش‌های منتشرشده در رسانه‌های صهیونیستی گفت: «برخی مقامات تل‌آویو حتی پیشنهاد داده‌اند که اف-۳۵های احتمالی عربستان در غرب این کشور مستقر نشوند، چون یک اف-۳۵ در چند دقیقه می‌تواند به مرزهای هوایی رژیم اسرائیل برسد. این نشان‌دهنده سطح نگرانی امنیتی عمیق مقامات این رژیم است.» او افزود: «در کنار این نگرانی‌ها، مسئله احتمال انتقال فناوری اف-۳۵ به چین یا روسیه نیز مطرح است. این نگرانی، می‌تواند روند تصمیم‌گیری واشنگتن را پیچیده‌تر کند.»

ساداتیان در تحلیل آخرین تحولات منطقه گفت: «وقایع غزه و فشار افکار عمومی جهان عرب باعث شده است که عربستان عادی‌سازی را مشروط به گام‌های ملموس در مسیر تشکیل دولت فلسطین کند. این یعنی رژیم اسرائیل دیگر نمی‌تواند تنها با امتیازهای نمادین عربستان را وارد توافق ابراهیم کند.»

در این چارچوب، تحلیلگر حوزه بین‌الملل افزود: «دیپلمات‌های آمریکایی معتقدند خواسته اصلی سعودی‌ها پیمان دفاع متقابل است. اما تحقق آن، فقط زمانی امکان‌پذیر است که یک بسته کامل شامل عادی‌سازی و هماهنگی امنیتی سه‌جانبه میان آمریکا، رژیم اسرائیل و عربستان شکل گیرد.»

دگرگونی ساختار امنیتی منطقه

ساداتیان در ادامه گفت: «برای عربستان، خرید اف-۳۵ تنها یک معامله دفاعی نیست. این جنگنده نماد ورود ریاض به باشگاه محدود مشتریان نسل پنجم آمریکاست و به‌نوعی مهر تأیید بر نزدیکی راهبردی به واشنگتن محسوب می‌شود.» او ادامه داد: «اما ازآنجاکه معامله قطعی نشده و حتی زمان‌بندی آن نیز مشخص نیست، عربستان نمی‌داند چه زمانی می‌تواند از منافع این وعده‌ها بهره‌مند شود. طبق تحلیل‌های منتشرشده، فروش اف-۳۵ آغاز یک روند طولانی و مبهم است که ممکن است تا سال‌ها بعد – یا حتی هرگز – به تحویل واقعی منجر نشود.»

این استاد دانشگاه تأکید کرد: «اگر اف-۳۵ به عربستان تحویل شود، مرحله جدیدی از رقابت تسلیحاتی در خلیج‌فارس شکل خواهد گرفت، به نحوی که. کشورهای دیگر یا به دنبال خرید مشابه خواهند رفت یا تلاش می‌کنند از شرکای خود فناوری هم‌تراز دریافت کنند. این روند می‌تواند ساختار امنیتی منطقه را دگرگون کند.» او افزود: «در کابینه رژیم اسرائیل هم اجماع وجود ندارد. برخی این معامله را تهدید مستقیم می‌دانند و برخی می‌گویند اگر جزئی از یک بسته امنیتی – سیاسی گسترده‌تر باشد، می‌تواند بخشی از نظم مطلوب رژیم اسرائیل باشد.»

ساداتیان در جمع‌بندی نهایی اظهار داشت: «رژیم اسرائیل فروش جنگنده را تنها در صورت عادی‌سازی روابط با ریاض می‌پذیرد و عربستان نیز عادی‌سازی را تنها در صورت دریافت تضمین امنیتی رسمی می‌پذیرد. این شرط‌گذاری متقابل، معامله را از یک خرید نظامی ساده خارج کرده و آن را به یکی از حساس‌ترین پرونده‌های ژئوپلیتیک منطقه تبدیل کرده است.» او گفت: «اینکه نهایتاً این معامله اجرا شود یا سال‌ها در حالت تعلیق بماند، بستگی به تحولات  روابط آمریکا – رژیم اسرائیل، آینده جنگ غزه و توان عربستان در کسب امتیازات واقعی از واشنگتن دارد. اما آنچه قطعی است، این است که بدون یک بسته سیاسی جامع، هیچ‌یک از طرف‌ها حاضر به امضای نهایی این توافق نخواهند بود.»