چند روزی از نخستین سفر خاورمیانه ای «دونالد ترامپ» رییس جمهوری آمریکا می گذرد؛ سفری که از عربستان سعودی آغاز شد و پس از آن سرزمین اشغالی و واتیکان مقاصد بعدی سفر وی قرار گرفت.

سفر ترامپ به ریاض با حاشیه هایی همراه بود؛ از اعطای گردن آویز ملک عبدالعزیز به عنوان بالاترین نشان سعودی به رییس جمهوری آمریکا تا توافق تسلیحاتی که گفته می شود ارزشی معادل 110 میلیارد دلار دارد. برگزاری یک نشست با حضور نمایندگان برخی کشورهای عربی و اسلامی و تکرار مواضع ضدایرانی و اتهامات بی اساس سران واشنگتن و ریاض از دیگر رویدادهای این سفر بود.

«محمدصالح صدقیان» رییس مرکز عربی مطالعات ایران و تحلیلگر مسائل خاورمیانه در گفتگویی به چرایی و اهداف این سفر پرداخت که مشروح آن در ادامه آمده است:

سوال: فکر می کنید مهم ترین هدف سفر ترامپ به عربستان چه بود؟

پاسخ: به نظر می رسد سفر ترامپ به عربستان دو طرفه است و این کشورها از سفر یاد شده منافعی را کسب خواهند کرد. هدف گروهی که در این سفر رییس جمهوری آمریکا را همراهی می کردند شامل تیم وزارت خارجه، خزانه داری و تعدادی از مستشاران ترامپ، قراردادهای تسلیحاتی است که روزنامه‌های نزدیک به عربستان مانند الحیات، رقم 350 میلیارد دلار را برای این قراردادها عنوان کردند.

این مبلغ برای اقتصاد آمریکا بسیار تعیین کننده است و همچنین تا حدی وعده‌های انتخاباتی ترامپ را که پیش از رسیدن به سمت ریاست جمهوری درباره بهبود اقتصاد داخلی و رفع بیکاری در کشور اعلام کرده بود، پوشش دهد. بیشتر ایالت‌های آمریکا اکنون به شدت به این رقم نیازمندند. بنابراین این قراردادها نقش موثری در اقتصاد این کشور ایفا خواهد کرد.

سوال: ترامپ پیش از تکیه بر کرسی ریاست جمهوری، چه برنامه یا برنامه هایی را برای خاورمیانه مطرح کرده بود؟

پاسخ: دونالد ترامپ از زمانی که نامزد انتخابات بود تاکنون که به عنوان رییس جمهوری آمریکا انتخاب شده است، برنامه مشخص و مدونی درباره موضع گیری‌های این کشور در قبال تحولات خاورمیانه اعلام نکرده است. از جهت گیری این کشور در خاورمیانه خبرهای ضد و نقیضی درباره فلسطین، سفارت آمریکا، حل دولتین یعنی ادغام فلسطین و اسراییل به عنوان یک کشور به عنوان موضوعی که از طرف اوباما مطرح شد، تا امروز به گوش رسیده است. این موضوع باعث شد که وی قبل از اعلام موضع صریح و مشخص در خصوص خاورمیانه، نخست با سفری به عربستان به واکاوی دقیق منطقه بپردازد.

سوال: ریاض در مقطع کنونی چه هدف هایی را در مناسبات با واشنگتن دنبال می کند؟

پاسخ: عربستان در این سفر چند هدف را دنبال می کند. سران سعودی از ابتدای تشکیل این کشور تاکنون مراوده ای قوی و باج دهنده با آمریکا برای حفظ نظام خود داشته اند. در سفر ترامپ سه اجلاس تشکیل شد؛ اجلاس سران آمریکا با عربستان، جلسه ترامپ با سران کشورهای خلیج فارس و اجلاس ترامپ با رهبران کشورهای اسلامی.

دولت عربستان در این دیدارها دو پیام مشخص را ارایه کرد؛ نخستین پیام به مردم عربستان بود که نشان دهد کشورشان قوی است و آمریکا نیز از عربستان حمایت می کند. دومین پیام نیز برای برخی از کشورهای اسلامی بود که نشان دهد هنوز قدرت دارد و به حامیان خود نیز از میزان تاثیرگزاری در منطقه اطمینان خاطر دهد.

سوال: در جریان نشست هایی که در ریاض با حضور ترامپ انجام گرفت بسیاری از مباحث به ایران معطوف و تهران بارها به حمایت از تروریسم متهم شد. تصور می کنید که اهداف عربستان و آمریکا از چنین مواضع ضدایرانی چیست؟

پاسخ: عربستان خواست به ایران اعلام کند که آمریکا از این کشور حمایت می‌کند و ترامپ تفاوت‌های زیادی با اوباما دارد. از این رو دولت جدید آمریکا حامی عربستان خواهد بود و به دلیل همراهی کشورهای اسلامی و خلیج فارس، این کشور می تواند در برابر ایران موضع گیری داشته باشد. البته برخی بر این باورند که این سفر دعوتی از جانب کشورهای منطقه برای تاسیس ارتشی عربی- اسلامی از سال آینده است اما این تفسیر بسیار ساده انگارانه است چرا که بسیار اشتباه به نظر می رسد که کشوری تصور کند با تشکیل ارتشی عربی می تواند جلوی ایران و محور مقاومت در منطقه بایستد.

سوال: مواضع صهیونیست‌ها در این خصوص چیست و نزدیکی آمریکا و عربستان سعودی چه نفعی به رژیم صهیونیستی خواهد رساند؟

پاسخ: اسراییل به دنبال این موضوع است که از این حالت باج دهی که در عربستان به وجود آمده و احتیاج ریاض به حمایت و قدرت آمریکا سوء استفاده کند. در چنین شرایطی می تواند روابط سیاسی، تجاری و یا هر سطح از روابط بین اسراییل و عربستان برقرار شود. بنابراین بیانیه حماس که به مرزهای 1967 اعتراف کرد در این چارچوب مورد ارزیابی قرار می گیرد. در این راستا به نظر می رسد اسراییل با علم به وضع نابسامان عربستان در یمن به دنبال نوعی باج خواهی از عربستان است.

سوال: عربستان تلاش دارد نشان دهد که ریاض افزون بر حمایت برخی کشورهای منطقه، غرب را نیز به عنوان حامی به همراه خود دارد. سعودی‌ها تا چه حد در این قدرت نمایی موفق بوده اند؟

پاسخ: این موضوع روشن است که از سال 2003 که صدام از مسند قدرت کنار زده شد، نظام یا رژیم سیاسی عربی در منطقه فروپاشید. از آن زمان حتی اتحادیه عرب نیز غیرفعال شده است. تیم سیاسی- اقتصادی ترامپ نیز به این امر آگاهی دارد.

نمایندگان کشورهایی همچون اردن و مصر که در این اجلاس بودند هر کدام انگیزه ای برای حضور داشتند، هدف همه آنان با یکدیگر یکسان نبود. به عبارت دیگر بهبود وضعیت امنیتی، دستیابی به پول عربستان و گسترش ارتباطات با غرب از جمله هدف‌های برجسته هریک از شرکت کنندگان این اجلاس به شمار می رفت.

پیش از این نیز عربستان برای موضوع یمن به دنبال ایجاد ائتلاف عربی بود اما هیچ یک از کشورهای عربی حاضر به همکاری با این کشور نشدند. کشورهایی که حتی در اطراف یمن حاضر به همکاری با عربستان نشدند، در گستره بزرگتر و در سطح همه کشورهای عربی هیچگاه به این امر رضایت نخواهند داد. بنابراین امکان تحقق ارتشی راهبردی امری دور از ذهن به نظر می رسد.

سوال: اگر ائتلاف‌های ساختگی کشورهای عربی و آمریکا راه به جایی نبرده و نخواهند برد، پس هدف از تشکیل آنها چیست؟

پاسخ: در زمینه چرایی تشکیل این ائتلاف‌ها لازم به بیان است که ولیعهد عربستان هدف هایی در سر می پروراند و براین باور است که این برنامه‌ها با همکاری آمریکا و تامین سلاح از این کشور به منصه ظهور خواهد رسید. از طرفی پروژه‌های ایران هراسی و همچنین ترس از قدرت نظامی ایران باعث شده است که آمریکا بتواند به راحتی از سرمایه گذاری‌های عربستان در زمینه نظامی بهره ببرد و سلاح‌های خود را به این کشور بفروشد. به طور کلی می توان گفت که موضع عربستان برای مقابله با ایران روشن است اما آمریکا هنوز تصمیم واضح و مشخصی برای نوع ارتباطی که با ایران خواهد داشت اتخاذ نکرده است.

سوال: اما «رکس تیلرسون» وزیر امور خارجه آمریکا در نشستی که اخیرا در ریاض برگزار شد، موضوع ایران هراسی را مطرح کرد. پس با توجه به آنچه گفتید این مواضع با هدف فروش تسلیحات به عربستان صورت می گیرد؟

پاسخ: بی تردید همین طور است. تنها راه فروش سلاح به عربستان آن هم با این مبلغ هنگفت، ارایه پروژه ایران هراسی است و این بستر سازی‌ها در سخنان تیلرسون و صحبت‌های ترامپ در ریاض آشکار بود.

سوال: آیا این ائتلاف سازی ها، حضور مستقیم آمریکا در منطقه و فروش گسترده تسلیحات به کشورهای حوزه خلیج فارس به ویژه عربستان سبب تحول در وضعیت امنیتی خاورمیانه خواهد شد؟

پاسخ: این اقدام‌ها به طور قطع در بحران خاورمیانه تاثیرگذار است اما باید توجه داشت که ایران و محور مقاومت در خاورمیانه بسیار قدرتمند عمل می کنند. از طرف دیگر روسیه و چین نیز در این معادلات منطقه ای حضور جدی تری خواهند داشت که نباید آنها را دست کم گرفت. از این رو تصور اینکه با یک تشکل جدید اتفاق بسیار بزرگی در منطقه رخ دهد، بسیار ساده انگارانه است.

منبع: ایرنا