آقای رئیس

خانمها و آقایان

بسیار خوشحالم که فرصتی فراهم گردید تا امروز در این مرکز علمی و تحقیقاتی مهم در اسلام آباد سخنانی را ارائه نمایم. جا دارد از مسئولین مربوطه که این برنامه را تدارک دیده اند سپاسگزاری نمایم.

موضوعی که برای سخنرانی اینجانب انتخاب شده موضوع بسیار مهمی است، «چشم انداز همکاری های ایران و پاکستان در امنیت منطقه ای غرب آسیا». هرچند پاکستان از نظر جغرافیایی جزو کشورهای آسیای غربی بحساب نمی آید ولی ارتباطات تنگاتنگ این کشور با کشورهای منطقه نه تنها باعث گسترش رابطه پاکستان با کشورهای آسیای غربی شده است، بلکه سیاست های منطقه نیز بر روند تحولات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی پاکستان تاثیر گذار است. متقابلا پاکستان نیز بر تحولات این منطقه تاثیر می گذارد.

ایران و پاکستان دو کشور مهم منطقه حوزه اقیانوس هند هستند و از جمله کشورهایی­ اند که از تحولات آسیای غربی تاثیر پذیرند و هم در دریای عمان، آسیای جنوبی و اقیانوس هند نقش مهم و تاثیر گذاری دارند. بنا بر این روابط ایران و پاکستان را باید با این رویکرد مورد بررسی قرار داد.

خانم ها و آقایان

در جریان هستید که از زمان جدایی پاکستان از هندوستان رابطه ای بسیار صمیمی بین دو کشور ایران و پاکستان برقرار گردید. شاید بتوان گفت که تا زمان حمله شوروی به افغانستان رابطه دو کشور بی نظیر بود. حتی در زمان هائی که امنیت پاکستان به خطرمی افتاد ایران تا آنجائیکه برایش مقدور بود در کنار کشور دوست خود یعنی پاکستان قرار داشت. با حمله شوروی به افغانستان به رغم اینکه هر دو کشور از مردم افغانستان حمایت می کردند و بیشترین هزینه را در این راه پرداختند، ولی تحولات سیاسی و نظامی ناشی از حضور نیروهای شوروی در افغانستان و مداخلات ایالات متحده و کشورهای عرب جنوب خلیج فارس منجر به این شد که ایران و پاکستان در حمایت از مردم این کشور از دو رویکرد متفاوت استفاده نمایند. همین امر سبب گردید که ارتباط پاکستان با آمریکا و کشورهای عرب خلیج فارس گسترش یابد و با سیاست اتخاذ شده از سوی ایران که همسوی سیاست ایالات متحده آمریکا نبود، بتدریج از میزان همکاریهای دو کشور در مقایسه با قبل کاسته شود، هرچند در این مدت نیز بعضاً در دوران دولت های مختلف پاکستان شاهد توسعه روابط دو کشور بوده ایم.

خانمها و آقایان

با توجه به فرصت ها و تهدیداتی که در منطقه غرب  و جنوب آسیا در برابر دو کشور وجود دارد لازم است دو کشور با کمک یکدیگر براساس نکاتی که ذیلاً اشاره می شود تهدیدات بالقوه در برابر دو کشور را خنثی و از فرصت های موجود در راستای منافع مشترک خود استفاده کنند:

1 –  انقلابهای عربی که از حدود 7 سال قبل بسیاری از کشورهای عربی منطقه را در بر گرفت، بر کشورهای غیر عرب منطقه نیز بی تاثیر نبود و بی ثباتی را در کل منطقه گسترش داده است. در این تحولات بعضی از کشورهای منطقه نقش بی ثبات کننده و بعضی دیگر نقش ثبات دهنده داشته اند. پاکستان با وجود آنکه عضو ائتلاف ایجاد شده توسط عربستان و تحت فشار بوده است نقش بیطرفانه ای را در قبال این تحولات بازی کرده است. طبیعی است که ائتلاف های نظامی که در حمایت از یکطرف و علیه طرف دیگر باشد، بر ثبات منطقه تاثیر منفی می­گذارد.

2 – پاکستان بخاطر روابط خوبی که با همه کشورهای منطقه دارد می تواند نقش میانجی را داشته باشد و کشورهای منطقه را به یکدیگر نزدیک نماید.

3 – بی ثباتی در منطقه غرب آسیا منجر به ظهور تروریسم تکفیری شده است که می­تواند امنیت همه کشورها و از جمله امنیت ایران و پاکستان را به مخاطره بیندازد. همکاریهای امنیتی و اطلاعاتی نزدیک دو کشور نه تنها برکاهش خطرات ناشی از فعالیتهای تروریستی در دوکشور موثر خواهد افتاد، بلکه بر ثبات منطقه نیز تاثیر مثبتی خواهد داشت.

4 – بحران افغانستان معضلی است که از حدود نزدیک به چهار دهه قبل دو کشور ایران و پاکستان برای آن هزینه­های سنگینی را متحمل شده اند. ولی به رغم مشکلاتی که به خاطر مسائل مربوط به افغانستان ممکن است در روابط دو کشور بوجود آمده باشد، دو کشور لازم است برای ایجاد امنیت در افغانستان و کاهش فعالیت های تروریستی با یکدیگر همکاری کنند.

5 – امنیت اقیانوس هند برای امنیت ایران و پاکستان ضروری است. پاکستان نگرانی های امنیتی خاصی را از همسایه بزرگ خود هندوستان دارد که باید مورد توجه ایران قرار گیرد. در مقابل، توجه به امنیت جمهوری اسلامی ایران، به ویژه در مرزهای شرقی ایران باید مورد توجه دوستان پاکستانی قرار گیرد.

6 – شاید همکاریهای اقتصادی ایران و هندوستان در چابهار یکی از دغدغه های پاکستان باشد. ایران به این دغدغه بی توجه نیستبر روی سایرین نیز باز است. در واقع،  همکاری اقتصادی چین و پاکستان با ایران در چابهار می تواند از این دغدغه بکاهد. به عنوان یک پیشنهاد، می توان برای تکمیل پروژه یک کمر بند – یک جاده چین، بنادر چابهار ایران و گوادر پاکستان را که در یک بستر جغرافیایی نیز قرار گرفته اند به یکدیگر متصل ساخت.

7 – سطح همکاریهای اقتصادی ایران و پاکستان در حال حاضر رضایت بخش نیست. در حالیکه ایران با دیگر همسایگان خود از جمله افغانستان، امارات متحده عربی، قطر، عمان، عراق، ترکیه، روسیه، آذربایجان و ارمنستان روابط اقتصادی قابل قبولی دارد، ولی سطح رابطه دو کشور ایران و پاکستان در سطح پائین تری است. این در حالی است که جمعیت  81 میلیون نفری ایران و  200 میلیون نفری پاکستان ظرفیت بسیار چشم گیری را برای توسعه روابط اقتصادی در بر دارد. اتصال خط لوله گاز ایران به پاکستان، همکاری پاکستان در بندر چابهار، توسعه همکاری بخش خصوصی دو کشور، مبادلات تجاری بر اساس پول ملی دو کشور، تسهیل روادید و گسترش گردشگری می تواند موجب توسعه روابط دو کشور باشد.

8 – پیشنهاد همکاری بین چهار کشور ایران، پاکستان، چین و روسیه در زمینه های امنیتی و اقتصادی که از سوی پاکستان مطرح شده است قابل بررسی است و می تواند تاثیر راهبردی چشمگیری را بر امنیت و توسعه اقتصادی منطقه داشته باشد. همچنانکه پیشنهاد توسعه همکاری ایران، پاکستان و ترکیه نیز قابل مطالعه است.

متشکرم.