به دنبال حمله روسیه به اوکراین در 5 اسفند 1400، این جنگ از زوایای مختلف موردبررسی ناظران قرار گرفته است. ازآنجایی‌که جنگ اوکراین یک مسئله ژئوپلیتیکی بین روسیه به‌مثابه یک قدرت بزرگ و غرب به‌مثابه یک بلوک قدرت است، می‌توان پیامدها و آثار این جنگ را برای رقابت و تقابل احتمالی چین و آمریکا به‌عنوان دو قدرت بزرگ دیگر نیز بررسی کرد. درواقع تنش و تقابل بین قدرت‌های بزرگ همواره برای دیگر قدرت‌های بزرگ حاوی درس‌­ها و نکات فراوانی بوده است. لذا می­‌توان این سؤال را مطرح کرد که با توجه به اختلاف جدی و شدید آمریکا و چین بر سر تایوان، پکن چه درس‌­هایی از جنگ اوکراین برای تایوان می­‌گیرد؟

این سؤال ازآن‌جهت اهمیت دارد که اشتراکات فراوانی بین ادعای روسیه نسبت به مناطق شرقی اوکراین و ادعای چین نسبت به تایوان وجود دارد. از اقدامات روسیه می­‌توان این نکته را استنباط کرد که به رسمیت شناختن دو جمهوری مستقل در شرق اوکراین را مقوم امنیت ملی خود در مقابل ناتو می­‌داند. از طرفی چین هم تایوان را متعلق به خود می­‌داند (که به لحاظ بین­‌المللی هم این ادعا نسبتاً به ادعای روسیه نسبت به شرق اوکراین مشروع‌­تر و پذیرفته‌­تر است) که ضمیمه شدن آن به خاک چین سبب تقویت جایگاه چین در شرق آسیا و دریای جنوبی چین می­‌شود.

از طرفی همان‌گونه که غرب از اوکراین در مقابل روسیه حمایت می‌کند به همان شکل از تایوان در مقابل چین نیز حمایت می­‌کند. غرب در سالیان اخیر اقدام به مجهز کردن تایوان و اوکراین به سلاح‌­های پیشرفته و آموزش نیروهای نظامی آن‌ها کرده است. بر این اساس برای مقامات پکن روشن است که اگر روسیه در تحقق اهداف خود در اوکراین موفق شود مسیر برای تسلط آن‌ها بر تایوان هموارتر است و اگر روسیه شکست بخورد، کار برای چین سخت­‌تر و دشوارتر می­‌گردد.

در راستای چنین ارزیابی بود که با آغاز حمله روسیه به اوکراین، چین آن را نه محکوم کرد و نه از آن حمایت نمود، به این امید که اگر روزی چین هم مجبور شد برای تسلط بر تایوان به‌زور متوسل شود، مورد مخالفت روسیه قرار نگیرد. بر مبنای این ارزیابی اولیه، درس مطلوب و ایده­‌آل و نیز خواست مطلوب چین پیروزی روسیه در اوکراین است تا مقدمه تسلط چین بر تایوان فراهم شود. این خواست مطلوب در روزهای نخستین جنگ اوکراین بر فضای سیاسی – رسانه­‌ای پکن حاکم بود؛ اما به نظر می­‌رسد چینی­‌ها از این رویکرد خوش‌بینانه‌­ی اولیه فاصله گرفتند و در روزهای بعدی جنگ موضع خود را کمی تعدیل کردند.

چین در مجمع عمومی سازمان ملل به قطعنامه علیه روسیه رأی ممتنع داد، برای اوکراین کمک مالی ارسال کرد و اگر پیش­تر از عناوینی چون اقدام یا تهاجم برای بحران اوکراین استفاده می­کرد درنهایت وزیر خارجه این کشور از واژه جنگ استفاده کرد. البته این بدین معنی نیست که موضع چینی­‌ها علیه روسیه تند شده ­است بلکه بدین معنی است که آن‌ها از پیامدهای جنگ اوکراین برای اقتصاد خود مانند افزایش قیمت نفت به‌شدت نگران هستند. به این خاطر چینی‌­ها خواهان توقف جنگ هستند. درواقع واکنش مبتنی بر تحریم غرب از یک‌سو و پیامدهای منفی جنگ اوکراین برای اقتصاد جهانی سبب شده که چین درسی دیگر از بحران اوکراین بگیرد.

درس مهمی که آن‌ها از جنگ اوکراین برای تایوان گرفته‌­اند این بود که غرب منتظر فرصت است. اینکه کشورهای غربی طی 12 روز بیش از پنج هزار تحریم علیه روسیه وضع کردند و در کنار آمریکا 12 کشور اروپایی کمک تسلیحاتی به اوکراین انجام می‌­دهند گویای این نکته است که جنگ اوکراین به فرصت و بهانه‌­ای برای غرب تبدیل‌شده است تا روسیه را به‌شدت تضعیف کنند. چین به‌خوبی می­داند که آمریکا سیاست رسمی خود را مقابله با قدرت­‌گیری چین تعریف کرده است، لذا در صورت توسل به‌زور برای تسلط با تایوان با فشار منسجم آمریکا و متحدانش مواجه می‌­شود. درواقع نه به این خاطر که ایالات‌متحده و متحدان آن به تایوان باور و اعتقاد دارند بلکه به این خاطر که تایوان به بهانه‌­ای برای تحریم‌­های اقتصادی گسترده علیه چین تبدیل خواهد شد و آمریکا از این فرصت برای تضعیف چین بهره می­‌برد. روشن است که تبعات منفی که جنگ اوکراین مانند آوارگان برای اروپا به دنبال داشت، بحران احتمالی تایوان در پی نخواهد داشت اما «بهانه‌­سازی برای واقعیت سازی جدید» درسی است که چینی­‌ها احتمالاً فراگرفته‌­اند.

چینی­‌ها به‌خوبی ملاحظه می‌­کنند که کشورهای شرق آسیا مانند ژاپن، سنگاپور، کره جنوبی از تحریم‌­های غرب علیه روسیه حمایت می­‌کنند به این منظور که روزی غرب نیز آن‌ها را در تحریم احتمالی علیه چین همراهی کند. لذا مقامات چینی که در سالیان اخیر خویشتن­داری و احتیاط خود در سیاست خارجی را نشان داده­‌اند به نظر نمی­‌رسد خود را وارد تله­‌ای بکنند که احتمالاً غرب برای روسیه پهن کرده بود و مسکو در آن گرفتار شد. به این خاطر، مقامات پکن از خوش‌بینی دو سه روز اولیه جنگ به احتیاط و خویشتن­داری حاکم بر سیاست خارجی خود برگشتند و با اطمینان می­توان گفت تا زمانی که چین به جایگاهی بسیار بالاتر از جایگاه فعلی در سلسله­‌مراتب قدرت نظام بین‌­الملل دست پیدا نکند، در خصوص تایوان به روشی که روسیه در مورد اوکراین متوسل شد، متوسل نخواهد شد. انسجام غرب در تحریم روسیه برای پکن آموزنده بود که غرب صرفاً بهانه‌­ای برای تضعیف رقبا و دشمنان خود به شکلی مشروع می­خواهد.