رابرت ویتول، در یادداشتی که در وب سایت موسسه سیاست راهبردی استرالیا منتشر شد، نوشت: این طور رایج شده است که در ارزیابی تهدیدی که از چین ناشی می‌شود، به تله توسیدید اشاره می‌شود. پیام آن واضح است: وجود یک چین قدرتمند احتمال درگیری با آمریکا را بالا برده است.

در کتاب «منطقه خطر: درگیری پیش رو با چین»، هال برندز، استاد دانشکده مطالعات بین‌المللی پیشرفته دانشگاه جانز هاپکینز و مایکل بکلی، دانشیار دانشگاه تافتس ضمن به چالش کشیدن این مفهوم، دیدگاهی دقیق‌تر ارائه می‌کنند. آن‌ها در کتاب خود برداشت تازه‌ای را از احتمال جنگ چین و آمریکا ارائه می‌دهند.

چین قدرتی رو به رشد و همزمان قدرتی رو به زوال

از نگاه برندز و بکلی، چین یک قدرت رو به رشد و همزمان قدرتی رو به زوال است. در حالی که چین از نظر قدرت نظامی به رشد خود ادامه می‌دهد، اما از نظر اقتصادی و جمعیتی در یک مسیر کاملاً نزولی قرار دارد. قاطعیت رئیس جمهور شی جین پینگ، جهان را از جاه طلبی‌ چین آگاه کرده و جهان در حال آماده شدن برای پاسخگویی به آن است. در نتیجه، پنجره چین برای تحقق برنامه‌هایش به سرعت در حال بسته شدن است.

برندز و بکلی این را «تله اوج قدرت» می‌نامند. بر اساس تفکر متعارف، چین تا زمانی که ارتش این کشور به اندازه کافی قوی باشد تا موفقیتش را تضمین کند، زمان می‌خرد، اما از نظر برندز و بکلی با توجه به فشاری که وجود دارد، ممکن است وقوع یک درگیری قریب‌الوقوع باشد.

برندز و بکلی یادآوری می‌کنند که عملکرد اقتصادی چین بیش از یک دهه پیش بود که به اوج خود رسید. با پیامدهای سیاست‌ دولت در قبال کووید-19 که بهره‌وری را محدود می‌کند، در سال 2022 اقتصاد این کشور تنها 3.0 درصد رشد کرد و انتظار می‌رود در سال جاری با 4.3 درصد رشد روبرو شود. سال‌های شکوفایی چین گذشته است.

شی در اولین دهه قدرتش، به وضوح نشان داد که ایدئولوژی را به بازار ترجیح می‌دهد. بر سر قدرت ماندن او در ماه اکتبر برای پنج سال دیگر به این معنا است که سیاست‌های اقتصادی دولت محور او ادامه خواهد یافت. اصلاحات مورد نیاز برای احیای اقتصاد چین احتمالا پشت سر گذاشته می‌شود. تیم رهبری جدید شی تجربه اقتصادی اندکی دارد و با استقبال سرد بازارهای مالی مواجه شد.

مشکلات اقتصادی چین با میراث جمعیتی سیاست تک فرزندی این کشور در هم آمیخته است، این سیاست چین را با جمعیتی سالخورده مواجه کرده و نیروی کاری این کشور به سرعت رو به کاهش و پرداخت حقوق بازنشستگی رو به افزایش است. سال گذشته، برای اولین بار از سال 1961 تا کنون، جمعیت چین با کاهش مواجه شد. نیروی کار این کشور در سال 2014 به اوج خود رسید و از آن زمان تاکنون رو به کاهش بوده است. انتظار می‌رود تا اواسط قرن، جمعیتی که در سنین کارکردن قرار دارد، به میزان خیره کننده 200 میلیون نفر کاهش یابد و در نتیجه چشم انداز اقتصادی این کشور را بیش از پیش تیره و تار کند.

سیاست خارجی «گرگ جنگجو» شی، برخلاف سیاست دنگ شیائوپینگ برای «پنهان کردن قدرت و صرف وقت»، جهان را نگران کرده است. در نتیجه، چین در حال فعالیت در یک محیط بین‌المللی خصمانه است. آمریکا، ژاپن و تایوان به طور فعال در حال افزایش توانمندی‌های نظامی خود هستند و همکاری ایندوپاسیفیک از طریق تقویت گروه کواد تقویت شده است. کشورهای اروپایی نیز در حال واکنش هستند و بریتانیا و آلمان حضور نظامی خود را در منطقه تقویت می‌کنند.

برندز و بکلی یادآوری می‌کنند که اضطراب و فرصت می‌تواند وضعیتی خطرناک ایجاد ‌کند. ممکن است رهبران چین نگران این مسئله باشند که باید زودتر و قبل از اینکه کشورشان به زوال کامل برسد، وارد عمل شوند.

این نویسندگان خاطرنشان می‌کنند: «قدرت‌هایی که زمانی در حال رشد بودند، اغلب زمانی که ثروتشان کمرنگ و دشمنانشان چند برابر می‌شود و متوجه می‌شوند که اکنون یا باید به افتخار دست یابند یا برای همیشه فرصت را از دست بدهند، تهاجمی‌تر می‌شوند.» برخی از خونین‌ترین جنگ‌های تاریخ نه توسط قدرت‌های در حال ظهور، بلکه توسط کشورهایی آغاز شد که پس از دوران اوج رو به افول گذاشته بودند.

با جلب توجه جهان به جنگ روسیه و اوکراین، ممکن است چین احساس کند که زمان برای اقدام فرا رسیده است. ترکیب تیم رهبری جدید شی این خطر را پررنگ‌تر می‌سازد. شی در دو دوره اول ریاست جمهوری خود، باید قدرت را در کمیته دائمی دفتر سیاسی با فراکسیون اتحادیه جوانان میانه رو تقسیم می‌کرد. اکنون که عالی‌ترین نهاد تصمیم‌گیرنده در چین با وفاداران شی جین‌پینگ پر شده است، احتمالاً حتی در مورد تصمیمات راهبردی مهم، فضای کمتری برای بحث و مخالفت وجود خواهد داشت.

در مارس 2021 فیلیپ دیویدسون که در آن زمان فرماندهی واحد ایندوپاسیفیک را بر عهده داشت، ادعا کرد که چین در سال 2027 می‌تواند در خصوص تایوان درگیری ایجاد کند. برندز و بکلی فکر می‌کنند که چنین چیزی می‌تواند خیلی زودتر اتفاق بیفتد.

در درازمدت، چالش چین به احتمال زیاد قابل کنترل‌تر از آن چیزی است که بسیاری از بدبینان در حال حاضر فکر می‌کنند – اما در طول دهه 2020، سرعت درگیری‌های چین و آمریکا تسریع می‌شود و چشم‌انداز جنگ به طرز وحشتناکی واقعی خواهد بود. برندز و بکلی استدلال می‌کنند که آمریکا برای پیروزی در رقابت جهانی طولانی مدت همچنان نیازمند یک رویکرد پایدار است. اما در ابتدا برای پیمایش منطقه خطر پیش رو به یک راهبرد کوتاه مدت نیاز دارد.