سابین عامل در تحلیلی که در وب سایت بنیاد پژوهشی آبزرور (ORF) -هند- منتشر شد، نقش در حال تحول امارات را به عنوان بازیگری کلیدی در چشم‌انداز ژئوپلیتیک خلیج (فارس) و جهان، با پس زمینه ابتکارات بشردوستانه این کشور در موقعیت‌های مختلف بررسی کرد: امارات در سال 2018 به پرداخت 50 میلیون دلار برای بازسازی موصل متعهد شد. در سال 2021 اعلام کرد برای کمک به بازسازی عراق 3 میلیارد دلار سرمایه‌گذاری خواهد کرد. در 2023 قصدش برای بازسازی غزه پس از جنگ را مشروط به مطرح شدن طرح دو کشوری تحت حمایت آمریکا اعلام کرد. اخیراً نیز رهبر امارات با طالبان دیداری رسمی داشت که نشانگر تمایلش برای کمک به ثبات و توسعه در افغانستان است.

بازسازی موصل: همکاری فرهنگی یا دیپلماسی قدرت نرم؟

هنوز مشخص نیست چرا قدرتی متوسط مانند امارات برای بازسازی فرهنگی عراق سرمایه‌گذاری می‌کند؛ به ویژه با توجه به تیرگی روابط عراق با شورای همکاری خلیج (فارس) پس از حمله این کشور به کویت.

می‌توان به این اقدام بشردوستانه از دریچه تعامل عربستان برای بازسازی فرهنگی در بوسنی پس از جنگ داخلی یوگسلاوی نگاه کرد که به عنوان نوعی مداخله مذهبی برای ورود شکلی متفاوت از اسلام تلقی شد. اگرچه اقدامات امارات هنوز برچسب مداخله مذهبی نخورده است اما منتقدان در این رابطه به انتخاب یک شرکت مصری به جای شرکتی محلی در این پروژه، اشاره و انتقاد کرده‌اند. طرح بحث‌برانگیز بازسازی موصل نیز با واکنش‌های منفی مواجه شده است. محلی‌ها می‌گویند این دیگر موصل نیست بلکه شارجه است. بر اساس یک نظرسنجی در دانشگاه پنسیلوانیا بازسازی میراث فرهنگی با کمک خارجی‌ها تأثیر زیادی بر زندگی مردم محلی نداشته است. این بازسازی اولویت پایینی برای مردم موصل دارد و به توانمندسازی جوامع محلی کمکی نمی‌کند و برخی آن را نوعی دیپلماسی فرهنگی برای ارتقای وجهه جهانی امارات می‌دانند.

زیرساخت انرژی امارات در عراق: یک مدل تجاری بشردوستانه

سیاست خارجی امارات در عراق توسعه بشردوستانه است که در اعلام سرمایه‌گذاری 3 میلیارد دلاری به عنوان بخشی از تلاشی گسترده‌تر برای بازسازی عراق مشهود است. بر اساس بیانیه مشترک ابوظبی و بغداد، «هدف این ابتکار، تقویت روابط اقتصادی و سرمایه‌گذاری، ایجاد فرصت‌های جدید برای همکاری و مشارکت و پیشبرد رشد اقتصادی، اجتماعی و توسعه‌ای در حمایت از مردم عراق است.»

«گروه بنادر ابوظبی» در سال 2021 قراردادی را با شرکت عمومی بنادر عراق برای بررسی چشم‌اندازهای سرمایه‌گذاری و بهبود همکاری در بخش‌های دریایی و حمل و نقل و تقویت روابط اقتصادی و انرژی امضا کرد. امارات برای تقویت روابط اقتصادی و انرژی بر پروژه‌های زیربنایی در عراق تمرکز کرده است. امارات همچنین برای حمایت از بخش کشاورزی و گردشگری در عراق ابراز تمایل کرده‌است. در سال 2022، شرکت آکروتک، مستقر در امارات، یک قرارداد سرمایه‌گذاری کشاورزی با عراق امضا کرد تا به کشاورزان برای استفاده از فناوری به منظور افزایش تولید کمک کند. سیاست کمک‌های خارجی که به صورت راهبردی طراحی شده، سیاست خارجی امارات در عراق است که «به شدت به تغییرات و چالش‌های منطقه‌ای و جهانی پاسخ می‌دهد و هدف آن کسب اعتبار، اهرم، شناسایی و ارتباط بین‌المللی است».

بازسازی غزه: اهداف بشردوستانه یا وجهه‌سازی در خلیج (فارس)

امارات به عنوان بخشی از جاه‌طلبی بزرگتر برای برقراری صلح بلندمدت در خاورمیانه و بهبود روابط با غرب، روابط دیپلماتیکش را با اسرائیل عادی‌سازی و در سال 2020 توافق ابراهیم را امضا کرد. نخبگان سیاسی اماراتی این توافق را گامی رو به جلو به سوی خاورمیانه‌ای دوستانه‌تر با حضور امارات در قلب آن توصیف می‌کنند. اگرچه اساساً این توافق برای تسهیل راه حل دو کشوری امضا نشده بود، اما گامی در جهت تحقق خاورمیانه‌ای هماهنگ‌‌تر در نظر گرفته شد. در سال 2023 امارات پیشنهاد کرد که در بازسازی غزه مشروط بر مطرح شدن راه حل دو کشوری تحت حمایت آمریکا مشارکت کند.

بازسازی غزه برای مهار بحران انسانی و دستیابی به صلح بلندمدت اسرائیل-فلسطین بسیار مهم است. امارات با داشتن روابط دیپلماتیک با اسرائیل، موقعیت خوبی دارد تا شریکی کلیدی در اقدامات بازسازی باشد. با این حال امارات بر نیاز به نقشه‌راهی مورد حمایت آمریکا برای راه حل دو کشوری تاکید کرد و در ارائه کمک بشردوستانه به غزه پیشرو بود. این امر به امارات کمک کرد تا وجهه خود را به عنوان یک شریک قابل اعتماد برای آمریکا و اسرائیل حفظ کند و در عین حال جایگاهش را در جهان عرب ارتقاء دهد.

تعامل با طالبان: تلاش برای نفوذ منطقه‌ای

دیدار اخیر رئیس امارات با نمایندگان امارت اسلامی افغانستان در ابوظبی بحث‌هایی را برانگیخت. ابوظبی از زمان تسلط طالبان بر افغانستان، وضعیت این کشور را فرصتی برای تقویت اعتبار خود به عنوان یک شریک ارزشمند برای قدرت‌های غربی می‌بیند. امارات کمک‌های بشردوستانه و مالی را برای پروژه‌هایی در افغانستان ارائه و یک شرکت مستقر در امارات قراردادی را برای امنیت و مدیریت فرودگاه‌ها در افغانستان امضا کرده است. امارات قصد دارد ضمن تعامل با افغانستان، منافع  خاص خود را در منطقه پیش ببرد و با دیگر قدرت‌ها مانند قطر رقابت کند.

نتیجه

اقدامات امارات بازتاب ترکیبی از اقدامات بشردوستانه و راهبردی ژئوپلیتیک است. این اقدامات بر جاه‌طلبی امارات برای تقویت جایگاه و نفوذ بین‌المللی از طریق دیپلماسی قدرت نرم، استفاده از اهرم سرمایه‌گذاری‌های فرهنگی و اقتصادی برای ایجاد اتحاد و ارائه تصویری مثبت در صحنه جهانی تأکید می‌کند.

ابتکار موصل، اگرچه به دلیل عدم مشارکت محلی و تحمیل زیبایی‌شناسی اماراتی مورد انتقاد قرار گرفت، نمونه‌ای از این رویکرد با ارتقای دیپلماسی فرهنگی است. سرمایه‌گذاری قابل توجه امارات در زیرساخت‌های عراق با هدف تقویت رشد اقتصادی و ثبات منطقه‌ای بالقوه روابط عراق با شورای همکاری خلیج (فارس) را تغییر شکل می‌دهد. پیشنهاد بازسازی غزه، مشروط به راه حل دو کشوری با حمایت آمریکا، موقعیت راهبردی امارات را به عنوان یک میانجی در سیاست غرب آسیا و شمال آفریقا برجسته‌تر می‌کند. در نهایت، تعامل عملگرایانه امارات با طالبان نشانگر قصدش برای حفظ نفوذ منطقه‌ای و مقابله با برتری قطر است. در مجموع، این اقدامات راهبردی، راهبرد حساب شده امارات را برای پیگیری منافع ژئوپلیتیک و نمایش حضورش در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا و جهان به تصویر می‌کشد.