دکتر مجید محمدشریفی – استادیار گروه روابط بین‌الملل دانشگاه خوارزمی

برونو کال، رئیس سرویس اطلاعات دولت فدرال آلمان در اظهارنظری مدعی شد که تهدید روسیه علیه آلمان از آنچه تصور می‌شود نزدیک‌تر است و احتمال می‌رود در سال‌های پیش‌رو انجام شود. وی در جلسه استماع کمیته کنترل پارلمانی بوندستاگ تصریح کرد: «به نظر می‌رسد نیروهای مسلح روسیه حداکثر تا پایان این دهه، سعی بر آن خواهند داشت تا برای حمله به کشورهای عضو ناتو آماده شوند. کرملین، آلمان را در مقام یک دشمن تصور می‌کند، چرا که برلین دومین کشور بزرگ حامی اوکراین در جنگ علیه روسیه است. اکنون آلمان در یک رویارویی نظامی مستقیم  با روسیه قرار دارد. ولادمیر پوتین تنها در پی محو اوکراین نیست، بلکه تأسیس نظم جدید جهانی  را جستجو می‌کند. فعالیت‌های روسیه به‌گونه‌ای بی‌سابقه گسترش یافته است و انتظار می‌رود، پوتین خطوط قرمز غرب را در بوته آزمون قرار دهد.»  افزون بر این، توماس آلدن‌وانگ رئیس اداره فدرال حفاظت از قانون اساسی  آلمان نیز  نسبت به افزایش فعالیت‌های روسیه در آلمان هشدار داد. وی نیز مدعی شد، «در سال‌های اخیر اقدامات تهاجمی سرویس‌های اطلاعاتی روسیه افزایش یافته است. عملیات‌های جاسوسی و خرابکاری روسیه چه از بعد کمی و چه کیفی روند فزاینده‌ای را نشان می‌دهد.» مارتینا روزنبرگ، رئیس اداره فدرال سرویس ضد جاسوسی نظامی (باماد)  آلمان نیز به وجود چنین تهدیداتی از جانب روسیه اشاره کرد. وی نیز در سخنانی هشدارآمیز تأکید کرد: «تعداد عملیات‌های جاسوسی روسیه برای حمله به زیرساخت‌های حیاتی  آلمان در مرز نگران‌کننده‌ای قرار گرفته است. اقدامات روسیه بر وزارت دفاع آلمان  متمرکز شده است. هدف از این تمرکز،  نظارت بر انتقال تسلیحات آلمان به اوکراین، پروژه‌های آموزشی یا تسلیحاتی و در نهایت انتقال احساس ناامنی از طریق اقدامات خرابکارانه است.»

اظهارات فوق به خوبی گواهی بر آن است که آلمان و سایر کشورهای اروپایی عضو ناتو، بیش از پیش تهدید روسیه را جدی و فوری تفسیر می‌کنند. چنین سخنانی را نمی‌توان تنها بزرگ‌نمایی و یا کوشش برای امنیتی‌سازی روسیه تلقی کرد. چرا که به نظر می‌رسد کشورهای اروپایی از خطرات هرگونه درگیری نظامی احتمالی با روسیه در آینده نزدیک نگران هستند و سعی بر آن دارند تا با تشریک مساعی و انجام ابتکارات نظامی مشترک برای رویارویی با چنین احتمالی آماده شوند.

طولانی‌شدن جنگ اوکراین بدون چشم‌اندازی برای پایان آن، به تدریج نگرانی‌های امنیتی کشورهای اروپایی عضو ناتو را نیز افزایش داده است. پیش از این برداشت از فوریت و گستره تهدید روسیه سبب پیوستن فنلاند و سوئد به سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) شده بود. همچنین در اثر تهدید روسیه، تعداد کشورهای عضو ناتو که 2 درصد از تولید ناخالص داخلی خود را به امور دفاعی و امنیتی اختصاص داده بودند از 8 کشور به 23 کشور افزایش یافته بود. آلمان نیز که تا پیش از این از هرگونه مشارکت در طرح یا ابتکار نظامی در اروپا اجتناب می‌کرد، اکنون به سبب تهدید روسیه، افزون بر برعهده‌گرفتن نقش‌های نظامی بیشتر به دومین تأمین‌کننده تجهیزات نظامی اوکراین تبدیل شده است. تمامی این تحولات گویای پذیرش فوریت تهدید روسیه از سوی کشورهای اروپایی بویژه آلمان است.

آنچه توجه بدان بیش از همه مهم می‌نماید، این است که به نظر می‌رسد ترس از پیروزی احتمالی دونالد ترامپ در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا، افق دید کشورهای اروپایی را تیره و تار کرده است. این کشورها در اثر تجربه پیشین همکاری با ترامپ، نگران تضعیف سازمان‌ها و نهادهای امنیتی مشترک همچون ناتو هستند. احتمال مماشات ترامپ با پوتین و پایان حمایت‌های نظامی آمریکا از اوکراین، سبب شده تا کشورهای اروپایی، مسیرهای جایگزینی را برای مقابله با روسیه جستجو کنند. اظهارنظرهای مقامات آلمانی و سایر کشورهای اروپایی، نشان می‌دهد که سران اروپا، تهدید روسیه را متفاوت از آمریکا تفسیر می‌کنند. بی‌تردید داشتن مرزهای طولانی با روسیه و تجارب تاریخی ناخوشایند، مهمترین عوامل شکل‌گیری این برداشت متفاوت هستند. آلمان و دیگر کشورهای اروپایی به سبب همین برداشت متفاوت و نگرانی از عدم‌قطعیت تداول حمایت‌های نظامی آمریکا از اوکراین و احتمال تضعیف همکاری‌های امنیتی فرا-آتلانتیکی در دوران ترامپ، برای دوره نظم امنیتی پسا-آمریکایی در اروپا آماده می‌شوند.

در این بین به نظر می‌رسد دولت اولاف شولتز در رهیافتی متمایز از دولت آنگلا مرکل، در نظم جدید امنیتی اروپایی، نقش متفاوتی را برای آلمان در نظر گرفته است. با خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا، فرانسه و آلمان پیش از گذشته در پی ایفای نقش رهبری و پاسداری نظم امنیتی اروپا هستند و آلمان بر آن است تا در این آوردگاه، از فرانسه پیشی جوید. می‌توان پیش‌بینی کرد که در سال‌های آتی به تدریج، نقش و جهت‌گیری آلمان در ابتکارات نظامی اروپایی بویژه در مقابله با تهدیدات روسیه تغییراتی چشمگیر را تجربه خواهد کرد.