ویل براون و سوزانه تیسران در تحلیلی که اندیشکده شورای روابط خارجی اروپا منتشر کرد، نوشتند: تصمیم اخیر چاد و سنگال برای پایان دادن به توافقات دفاعی تاریخی با فرانسه، نشانه‌ای از تغییرات عمیق در روابط بین این کشورها و فرانسه است.

زمینه تاریخی و دلایل بحران فعلی

پایگاه‌های نظامی دائمی فرانسه در آفریقا که در کشورهایی مانند چاد، سنگال، ساحل عاج و گابن واقع شده‌اند، به دلایل زیر به نقاط ضعف سیاسی تبدیل شده‌اند:

ابزار تبلیغاتی علیه فرانسه: این پایگاه‌ها توسط بازیگران خارجی و رقبای راهبردی، به‌ویژه روسیه، به عنوان نماد نفوذ استعماری فرانسه معرفی شده‌اند.

زیر سوال رفتن حاکمیت ملی: حضور دائمی نیروهای خارجی توسط کشورهای آفریقایی به عنوان تهدیدی برای حاکمیت ملی‌شان تلقی می‌شود و باعث کاهش مشروعیت دولت‌های محلی نیز شده است.

تشدید مخالفت عمومی: پویش‌های ضدفرانسوی که عمدتاً به واسطه اشاعه اطلاعات و تبلیغات هدایت‌شده حمایت شده‌اند، به افزایش نارضایتی عمومی دامن زده‌اند.

اقدامات فرانسه در مواجهه با چالش‌ها

فرانسه طی دهه‌های گذشته حضور نظامی خود را در آفریقا کاهش داده است. دلایل این روند شامل محدودیت‌های بودجه‌ای، پایان خدمت نظام وظیفه اجباری در فرانسه و تغییر اولویت‌های ژئوپلیتیک بوده است. اما با دخالت نظامی فرانسه در مالی در سال 2013 برای مقابله با گروه‌های جهادی، این روند متوقف شد.

عملیات ضد تروریستی برخان

این عملیات گسترده برای مبارزه با تروریسم در منطقه ساحل، در ابتدا با استقبال دولت‌های منطقه و شرکای بین‌المللی مواجه شد، اما در سال‌های بعد به عنوان “جنگ بی‌پایان” فرانسه شناخته شد.

کودتاهای نظامی در مالی (2020)، بورکینافاسو (2021) و نیجر (2023) به اخراج نیروهای اروپایی و کاهش عملیات برخان منجر شد.

فرانسه اخیراً اقدامات جدیدی را برای تغییر روابط خود با آفریقا آغاز کرده است:

تمرکز بر همکاری‌های غیرنظامی و فرهنگی: فرانسه برنامه‌هایی مانند “مجمع خلاقیت آفریقا” و “خانه جهان‌های آفریقایی” را برای تقویت روابط فرهنگی و اقتصادی اجرا کرده است.

تجدید راهبرد نظامی: در سال 2023، رئیس‌جمهور امانوئل مکرون اعلام کرد که پایگاه‌های نظامی به آکادمی‌های آموزشی تبدیل و با مشارکت کشورهای میزبان مدیریت خواهند شد.

چالش‌ها و فرصت‌های جدید

تعطیل کردن پایگاه‌های دائمی می‌تواند دو مشکل اساسی را حل کند:

مهار تبلیغات ضدفرانسوی: این اقدام می‌تواند ابزار تبلیغاتی دشمنان فرانسه را کاهش دهد و باعث بهبود وجهه پاریس در آفریقا شود.

تقویت ظرفیت‌های بومی: با تمرکز بر آموزش و تجهیز نیروهای محلی، فرانسه می‌تواند به کشورهای آفریقایی در مدیریت امنیت خود کمک کند.

اما اجرای این تغییرات نیز با موانع جدی روبرو است:

اختلافات داخلی در فرانسه: بخش‌هایی از ارتش فرانسه همچنان به پایگاه‌های دائمی به‌عنوان ابزارهای حیاتی برای جمع‌آوری اطلاعات و واکنش به بحران‌ها نگاه می‌کنند.

ناهماهنگی با شرکای اروپایی: ابتکاراتی مانند نیروی ویژه تاکوبا که شامل نیروهای ویژه کشورهای اتحادیه اروپا بود، به دلیل کندی و ناکارآمدی با شکست مواجه شد.

راه‌حل‌های پیشنهادی

بر این اساس، فرانسه و اروپا نیازمند آن هستند که از مدل‌های همکاری منعطف‌تر استفاده کنند. این شامل موارد زیر است:

کاهش نیروهای زمینی: حضور کوتاه‌مدت و انعطاف‌پذیرتر نیروها می‌تواند به کاهش حساسیت عمومی کمک کند.

افزایش آموزش و ظرفیت‌سازی: ارائه آموزش‌های پیشرفته و انتقال فناوری به نیروهای بومی می‌تواند به استقلال کشورهای آفریقایی کمک کند.

تمرکز بر همکاری منطقه‌ای: توسعه مکانیسم‌های امنیتی منطقه‌ای به جای وابستگی به قدرت‌های خارجی، می‌تواند به ثبات منطقه کمک کند.

نتیجه‌گیری

پایان دادن به حضور نظامی دائمی در آفریقا می‌تواند به فرانسه کمک کند تا فصل جدیدی از روابط خود با این قاره را آغاز کند. تصمیمات اخیر چاد و سنگال می‌توانند فرصتی برای بازنگری در روابط و حرکت به سمت یک مدل همکاری پایدارتر باشند. فرانسه باید از این فرصت برای تقویت روابط فرهنگی، اقتصادی و امنیتی استفاده کند و از اشتباهات گذشته درس بگیرد.