با توجه به بحران‌های اخیر در کشورهایی همچون ونزوئلا، لیبی و نیجریه در حال حاضر عرضه نفت در بازارهای جهانی با اخلال مواجه شده است، لذا به نظر می‌رسد پایان دادن به معافیت‌های خرید نفت از ایران باعث خواهد شد که بخش عرضه نفت تحت فشار بیشتری قرار گیرد. چنانکه این اقدام آمریکا باعث شد قیمت پایه نفت خام برنت در بازارهای جهانی بلافاصله با سه درصد افزایش به بیش از 74 دلار برسد.

تاثیر اقدام آمریکا بر بازارهای نفت

البته دولت آمریکا مدعی است به همراه عربستان سعودی و امارات متحده عربی کمبود نفت خام ایران در بازار را جبران می‌کند، اما نکته قابل تامل اینجاست که با توجه به کمبود عرضه نفت در بازار، به دلیل تحریم‌های جداگانه آمریکا بر کشورهایی مثل ونزوئلا که عرضه نفت این کشور را با اخلال همراه کرده و درگیری در لیبی و آتش‌سوزی یک خط انتقال نفت در نیجریه، آیا عربستان سعودی و امارات قادر به ادامه عرضه نفت جایگزین ایران برای مدت طولانی هستند؟

وزیر انرژی عربستان سعودی مهرماه سال گذشته هشدار داده بود اگر روزانه 3 میلیون بشکه نفت از بازار کم شود، ریاض قادر به جبران نیست و هیچ تضمیمی وجود ندارد که با وضع تحریم‌های نفتی ایران بتوان از افزایش بهای جهانی طلای سیاه جلوگیری کرد.

خطر برای اوپک

در همین حال، افزایش تولید نفت خام عربستان سعودی و امارات قطعا خلاف توافقنامه مربوط به میزان تولید نفت در بین اعضای سازمان اوپک است. اوپک از آغاز سال 2019 با کمک این توافقنامه میزان عرضه نفت را محدود کرده بود تا از اشباع بازار نفت جلوگیری کند. چنانچه آنطور که آمریکا اعلام کرده است عربستان و امارات چنین تعهدی به ایالات متحده داده باشند، قطعا سرنوشت بزرگترین کارتل انرژی جهان یعنی سازمان اوپک به خطر خواهد افتاد.

در عین حال با پایان معافیت نفتی هشت کشور از خرید نفت ایران در 12 اردیبهشت کشورهای چین، هند، ژاپن، کره جنوبی، ایتالیا، یونان، ترکیه و تایوان قطعا برای تامین انرژی و نفت خود با مشکل رو به رو خواهند شد. چنانکه وزیر خارجه ترکیه گفته است: هیچ دولتی نمی‌تواند دولت دیگر را مجبور کند تا انرژی مورد نیاز خود را تنها از چند فروشنده، آن‌هم با قیمت بالای مورد نظر آن‌ها تهیه کند.

سایر کشورها از جمله ژاپن، چین و هند نیز از نیاز خود به نفت ایران و غیر قانونی بودن این تصمیم گفته‌اند.

اگر قیمت نفت خام بالاتر برود، کسری بودجه در کشورهای وارد کننده نفت تشدید خواهد شد و این مسئله ممکن است باعث رشد تورم در این کشورها شود. با اینکه هرچند ممکن است برخی خریداران نفت از پیشنهادهایی به شکل افزایش صادرات از سوی آمریکا برخوردار شوند، اما خرید این محصول از آمریکا به معنای افزایش قیمت حمل است، چرا که این نفت از فاصله دورتری در مقایسه با ایران وارد می‌شود.

همزمان تام کلوزا، رئیس بخش تحلیل انرژی در سرویس اطلاع‌رسانی قیمت نفت آمریکا هشدار داده است اگر نفت ایران را نداشته باشیم، قیمت هر گالن بنزین شاید به بیش از سه دلار برسد.

تبعات سیاسی تصمیم کاخ سفید برای آمریکا

چین و هند در حال حاضر بزرگ‌ترین واردکنندگان نفت ایران هستند و چنانچه این کشورها با خواسته‌های ترامپ موافقت نکنند، این امر ممکن است موجب بروز تنش در روابط دوجانبه با آن‌ها شده و به مسائل دیگر، همچون تجارت نیز سرایت کند. آمریکا و چین ماه‌هاست در حال انجام مذاکراتی بر سر تعرفه‌ها، اصلاحات داد و ستد و کسب و کار هستند و واکنش چین به پایان معافیت‌های ایران، ممکن است بر نتیجه مذاکرات اقتصادی واشنگتن و پکن تاثیر بگذارد.

در عین حال آمریکا نیازمند همراهی چین در موضوع کره شمالی است. پرونده‌ای که ترامپ از آن به عنوان یکی از برگ‌های برنده دولت خود یاد می‌کند. فشارها برای ممانعت از خرید نفت ایران ممکن است باعث شود پکن در این مسیر نیز از آمریکا دور شود.

نباید فراموش کرد استفاده از تهدید تحریم‌ها برای فشار بر دوستان و دشمنان برای آمریکا عاری از خطر نبوده است. چنانکه متحدان اروپایی برای طراحی روش‌هایی به منظور دور زدن تحریم‌های آمریکا به عنوان بخشی از تلاش‌هایشان در جهت نجات توافق هسته‌ای، با ایران همکاری کرده‌اند.

به هرحال هرچند تصمیم آمریکا درباره پایان معافیت خرید نفت خام ایران قطعا برای تهران مشکلاتی خواهد داشت، اما نباید فراموش کرد این تصمیم و عواقب آن برای آمریکا نیز هزینه‌ساز است، به طوری که اولین پیامد آن گرانی بین یک تا دو دلاری بهای بنزین در برخی ایالت‌های این کشور بوده است.