محمد مهدی ملکی – کارشناس مسائل منطقه

روی کار آمدن هیات حاکمه تحریرالشام،‌ بسیاری از کنشگران منطقه‌ای و بین المللی را به صرافت افزایش نفوذ در سوریه به منظور پیشبرد تحولات آن به سود و منفعت خود انداخته است.

در این میان، ترکیه یکی از بازیگران منطقه‌ای است که به دنبال اعمال نفوذ حداکثری در روند تحولات آینده سوریه است تا بتواند با استفاده از شرایط بی‌ثبات و ناآرامی که در سوریه در ماه های ابتدایی دوران گذارش حاکم است، منافع خود را در قبال برخی از مهمترین پرونده های مشترک با سوریه یعنی مساله پناهندگان سوری و تهدید کُردها تامین کند.

آنکارا از یک سو تلاش می‌کند با اعمال زور و خشونت نسبت به کُردهای سوریه بخشی از اهداف منطقه‌ای خود را محقق کند و از سوی دیگر نیز با اعمال برخی سیاست‌ها در داخل سوریه به دنبال اجرای روند صلح است،‌ صلحی که به نظر می آید با تحت فشار قراردادن کُردهای سوریه در تضاد باشد.

اما در خصوص مساله تنش اخیر میان ترکیه و نیروهای کُرد سوری باید عوامل مختلفی از جمله رویکرد غرب به آن؛ مدیریت تنش و تضاد میان آنکارا و غرب؛ مساله پ.ک.ک و نقش آن در مساله مزبور از دیدگاه ترکیه و کُردهای سوری، ایفای نقش مسئولان اربیل و البته چگونگی به اتحاد رسیدن جریانات مختلف کُردی در سوریه را مد نظر داشت.

در این ارتباط محورهایی قابل اشاره است که عبارتند از:

رویکرد غرب به تنش اخیر میان ترکیه و« SDF»

–  حمایت غرب (آمریکا و متحدین اروپایی آن) از کُردهای سوریه  را شاید بتوان مهمترین ابزار و مولفه قدرت کُردهای سوری در برابر ترکیه قلمداد کرد.

–  آمریکا و فرانسه در مساله کُردهای سوریه بسیار فعال هستند که البته موضوعی ریشه دار است و ارتباطات قدیمی و گسترده آنها با گروه ها و جریانات موجود در منطقه تحت مدیریت خودگردان سوریه گواه مطلب است.

–  ایجاد پایگاه جدید نظامی آمریکا در کوبانی به عنوان مهمترین واکنش واشنگتن نسبت به افزایش تهاجمات و فشارها به کُردهای سوریه به حساب می‌آید،‌ اما اینکه دقیقا کاربرد نظامیان آمریکا در سوریه چیست و  چرا تا کنون اقدام خاصی در راستای حمایت از نیروهای SDF در نبرد سنگین با ارتش ترکیه و شبه نظامیان نزدیک به آنکارا انجام نداده اند، بحث دیگری است.

–  به تازگی دیداری میان «مظلوم عبدی» فرمانده نیروهای دموکراتیک سوریه با ژنرال «مایکل کوریلا» فرمانده فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) صورت گرفت که در این دیدار دو طرف در خصوص موضوعات مختلفی از جمله ارزیابی وضعیت کنونی سوریه، عملیات مشترک علیه داعش، اهمیت تلاش‌های بین‌المللی برای بازپروری خانواده‌ها در اردوگاه الهول و امن کردن زندان‌ها گفتگو گردند.

«مدیریت تنش و تضاد میان آنکارا و غرب»

–  مدیریت تعارض تنش و منافع میان آمریکا و ترکیه موضوعی راهبردی است که بستگی به عملکرد هر دو طرف دارد، از جمله اینکه در دوره جدید ترامپ،‌ چه رویکردی از سوی کاخ سفید نسبت به آنکارا و اقدماتش در سوریه و نسبت به منطقه تحت مدیریت خودگردان سوریه اتخاذ خواهد شد. ترامپ چندی پیش اردوغان را دوست خود خواند و گفت که اردوغان به خواست او حمله به کُردها را متوقف کرده بود.

–  معاون فرستاده ویژه ترامپ در امور خاورمیانه «مورگان اورتگاس» از رئیس جمهور جدید آمریکا خواسته که یکی از اولویت های خود را جلوگیری از قدرت گرفتن دوباره داعش در سوریه، پس از سقوط دولت بشار اسد و خلاء قدرت کنونی در این کشور قرار دهد، از کمپ‌ها و زندان‌های تحت کنترل کُردهای سوریه محافظت کند و مانع قدرت گرفتن دوباره داعش شود،‌ امری که به گفته او لازمه تحقق آن، حمایت از کُردهای سوریه است.

«مساله پ.ک.ک و نقش آن»

– ترکیه نیروهای YPG «یگان های مدافع خلق» که جزوی از نیروهای سوریه دموکراتیک به حساب می آیند را در امتداد پ.ک.ک میداند و معتقد است که باید SDF  خلع سلاح و نابود شود، چرا که حزب کارگران کردستان را تهدیدی علیه امنیت ملی خودش تعریف کرده است.

– ارتش ترکیه چندین سال است که به بهانه حضور نیروهای PKK به طور مستمر و متعدد حملات هوایی و بعضا زمینی گسترده‌ای را علیه مناطق کُردنشین عراق و سوریه انجام داده که گفته می شود منجر به کشته شدن صدها نفر غیرنظامی و شهروند عادی عراقی و سوری شده است که خود یک اقدام ناقض حقوق بشری است.

–  حملات ارتش ترکیه علیه منطقه اقلیم کردستان عراق و روژاوا (کُردنشین سوریه) نقض حاکمیت ملی و تمامیت ملی دو کشور مزبور به حساب می آید و پاسخگویی آنکارا را در قبال عدول از قوانین و حقوق بین‌المللی می‌طلبد.

«ایفای نقش مسئولان اربیل»

–  یکی دیگر از مولفه‌های تاثیرگذار در این مساله رویکرد اقلیم عراق است. استقبالی که از دیدار اخیر مسعود بارزانی (رهبر پارتی) و مظلوم عبدی از سوی برخی گروه‌ها و سیاسیون کُرد صورت گرفت به منزله اثرگذار بودن بازیگری منطقه اقلیم در مساله کُردهای سوریه است.

– باتوجه به نزدیکی شورای میهنی کُردهای سوریه (ENKS) به اربیل و البته دیداری که میان عبدی و بارزانی صورت گرفت؛‌ به نظر می‌آید مقدمات لازم جهت ایجاد اشتراک دیدگاه و تفاهمات اولیه میان جریانات مختلف کُردی و اتحاد و انسجام منطقه تحت مدیریت خودگردان (AANES) پایه گذاری شده باشد.

«چگونگی به اتحاد رسیدن جریانات مختلف کُردی در سوریه»

– علی رغم ایفای نقش فرانسه، ‌آمریکا و اربیل جهت انجام گفتگوهای کُردی میان احزاب مختلف کُرد سوری و پیشرفت در این زمینه،‌ اما کماکان بر سر مسائلی میان گروه‌ها و جریانات داخلی کُردی سوریه تضاد و تعارض دیده می‌شود و آنها کماکان موفق نشده‌اند در چارچوب آنچه که گفتگوی کُردی کُردی می‌نامند با یکدیگر به اشتراک و تفاهم دست یابند. لازم به ذکر است یکی از اختلافات میان شورای میهنی و قسد مساله حضور یا عدم حضور پ.ک.ک در میان نیروهای دموکراتیک سوریه است.