سباستین کلاپ در یادداشتی که در وب‌سایت اندیشکده «پارلمان اروپا» منتشر شد، نوشت: صنعت دفاعی اتحادیه اروپا در لحظه‌ای سرنوشت‌ساز قرار دارد که تحت تأثیر تهاجم روسیه به اوکراین، تغییر اولویت‌های آمریکا و تلاشی دوباره برای دستیابی به خودمختاری راهبردی شکل گرفته است.

اتحادیه اروپا پس از سال‌ها ‌سرمایه‌گذاری ناکافی و تداوم چنددستگی داخلی، اکنون در پی بازسازی توانمندی‌های نظامی و تقویت پایگاه صنعتی دفاعی خود است. صنعت دفاعی اروپا متشکل از تعدادی پیمانکار بزرگ اصلی، شرکت‌های متوسط و تعداد زیادی بنگاه‌های کوچک و متوسط است.

بر اساس داده‌های «انجمن صنایع هوافضا، امنیت و دفاع اروپا» و محاسبات نویسنده، گردش مالی صنعت دفاعی مستقر در اتحادیه اروپا برای سال ۲۰۲۴ حدود ۱۴۸ میلیارد یورو برآورد می‌شود که افزایشی بیش از ۶۰ درصدی نسبت به سال ۲۰۲۱ را نشان می‌دهد. صادرات در سال ۲۰۲۴ به حدود ۴۸ میلیارد یورو رسید و اشتغال مستقیم در صنعت دفاعی اتحادیه اروپا حدود ۵۰۰ هزار نفر بود.

صنعت دفاعی اتحادیه اروپا همچنان عمدتاً در فرانسه، آلمان، ایتالیا، اسپانیا و سوئد متمرکز شده است. با این حال، یک گزارش نشان می‌دهد که تولیدکنندگان اصلی ۴۶ اقلام دفاعی مهم در ۲۳ کشور عضو پراکنده هستند. شرکت تالس فرانسه از نظر درآمد دفاعی در سال ۲۰۲۴ به عنوان بزرگ‌ترین شرکت دفاعی اتحادیه اروپا رتبه‌بندی شد و پس از آن لئوناردوی ایتالیا قرار گرفت.

در آن سال، ۲۰ شرکت با دفتر مرکزی در اتحادیه اروپا در میان ۱۰۰ شرکت برتر دفاعی جهان قرار داشتند، از جمله پنج شرکت مستقر در فرانسه و چهار شرکت در آلمان که مجموعاً درآمدی معادل ۱۱۲ میلیارد دلار یا حدود ۱۰۴ میلیارد یورو ایجاد کردند.

در مقابل، ۴۸ شرکت از ۱۰۰ شرکت برتر دفاعی در آمریکا مستقر بودند که حدود ۳۳۴ میلیارد درآمد دفاعی را به خود اختصاص دادند. لاکهید مارتین به تنهایی، به عنوان شرکت پیشرو جهانی در زمینه دفاع، درآمدی ۶۸.۳۹ میلیارد دلاری را گزارش کرد.

پنج شرکت از ۱۰۰ شرکت برتر در چین مستقر بودند که مجموعاً ۳۵۵ میلیارد دلار درآمد داشتند. ساختار مالکیت شرکت‌های پیشرو دفاعی اروپا بر ماهیت راهبردی این بخش تأکید می‌کند.

در بسیاری از موارد، مقامات ملی سهام را کنترل یا مسدود می‌کنند؛ این کار به حفظ همسویی با اولویت‌های ملی کمک و امکان نظارت مستقیم عمومی را فراهم می‌کند. مالکیت در سراسر اروپا، معمولاً یا در دست دولت یا در میان شرکت‌های تحت کنترل خانواده‌ها متمرکز است.

مشارکت دولت می‌تواند دامنه همکاری فرامرزی و ادغام صنعتی را محدود کند. اگرچه ادغام بین شرکت‌های دفاعی ممکن است منافع اقتصادی به همراه داشته باشد، اما به دلیل پیامدهای آن برای امنیت و حاکمیت ملی، اغلب به عنوان موضوعاتی با حساسیت راهبردی تلقی می‌شوند.

شرکت‌های خانوادگی نیز به طور مشابه راهبرد‌های شرکتی ملی را دنبال می‌کنند. این امر تمایل آن‌ها به ادغام عمیق‌تر در سطح اتحادیه اروپا را کاهش می‌دهد. قوانین مربوط به اختیارات ویژه دولت و توانایی وتوی سهامداران خانوادگی هم این انعطاف‌ناپذیری ساختاری را بیشتر می‌کند. محققان دریافتند که اثر ترکیبی این عوامل، یک پایگاه صنعتی دفاعی اروپایی است که همچنان پراکنده و نسبت به بازارهای یکپارچه‌تر، کمتر رقابتی است.

صنعت دفاعی اروپا چه تولید می‌کند؟

صنعت دفاعی اروپا طیف وسیعی از تجهیزات و فناوری‌های نظامی را تولید می‌کند و بنابراین، طیف گسترده‌ای از محصولات صنعتی را ارائه می‌دهد. تولیدات آن شامل موارد زیر است: هوانوردی نظامی، شامل هواپیماهای جنگی، ترابری و مأموریتی و بالگردها؛ توانمندی‌های زمینی، نظیر تانک‌های میدان نبرد، خودروهای زرهی در کلاس‌های مختلف، تجهیزات لجستیک و ترابری تاکتیکی، توپخانه و مهمات با کالیبرهای گوناگون، در کنار تجهیزات جنگی انفرادی، پلتفرم‌های دریایی از زیردریایی‌ها گرفته تا شناورهای سطحی؛ توانمندی‌های دفاعی مرتبط با فضا؛ سامانه‌های موشکی در سطوح تاکتیکی و راهبردی؛ و الکترونیک ویژه دفاع، فناوری‌های اطلاعات و ارتباطات، توانمندی‌های سایبری و سامانه‌های خودمختار، به ویژه پهپادها که تولیدشان رونق خاصی یافته است.

با وجود این گستردگی، صنعت اتحادیه اروپا در حال حاضر در چندین بخش حیاتی، از جمله پهپادی با ارتفاع پروازی متوسط و مداومت پرواز بالا، موشک‌های بالستیک تاکتیکی و راکت‌های توپخانه‌ای دوربرد، راه‌حل‌های داخلی ارائه نمی‌دهد. این خلأها بازتابی از ‌سرمایه‌گذاری ناکافی بلندمدت و وابستگی به تضمین امنیتی آمریکا است.

در پی حمله روسیه به اوکراین، در دسترس بودن سریع تجهیزات نظامی به یک اولویت کلیدی برای دولت‌ها و نیروهای مسلح اتحادیه اروپا تبدیل شد. شرکت‌های مستقر در خارج از اروپا که یا از بازارهای داخلی بزرگتر مانند آمریکا و یا از سطوح آمادگی دفاعی بالاتر مانند کره جنوبی بهره می‌بردند، در موقعیت بهتری از نظر حفظ ظرفیت بالای تولید و تحویل سریع مقادیر قابل توجهی از تجهیزات قرار داشتند.

در مقابل، بسیاری از تولیدکنندگان اروپایی با محدودیت‌های ناشی از دوره‌های طولانی رکود صنعتی و ‌سرمایه‌گذاری ناکافی مواجه بودند. این بستر از زمان آغاز تهاجم روسیه به طرز چشمگیری تغییر کرده است. برای مثال، ظرفیت تولید مهمات اتحادیه اروپا از حدود ۳۰۰ هزار گلوله در سال ۲۰۲۲ به حدود ۲ میلیون گلوله تا پایان سال ۲۰۲۵ افزایش یافت که نشان‌دهنده سرعت گسترش صنعتی است.

حمایت اتحادیه اروپا و کشورهای عضو از صنعت دفاعی

مخارج دفاعی کشورهای عضو اتحادیه اروپا از سال ۲۰۲۱ تا کنون به شدت افزایش یافته است. این امر نشان‌دهنده تغییر مستمر به سوی سرمایه‌گذاری بیشتر در حوزه دفاعی است. مخارج دفاعی در سال ۲۰۲۵ نسبت به ۲۰۲۰ نزدیک به ۶۳ درصد افزایش داشت. این مخارج  از ۱.۶ درصد تولید ناخالص داخلی در سال ۲۰۲۳ به ۱.۹ درصد در سال ۲۰۲۴ افزایش یافت و پیش‌بینی می‌شود در سال ۲۰۲۵ به تقریباً ۲.۱ درصد برسد. این رشد عمدتاً ناشی از سرمایه‌گذاری است که در سال ۲۰۲۵ به ۱۳۰ میلیارد یورو رسید. اتحادیه اروپا اقدامات متعددی را برای تکمیل و تقویت تلاش‌های ملی اعلام کرده است.

موضع پارلمان اروپا

پارلمان اروپا به طور مداوم خواستار افزایش مخارج دفاعی و تقویت صنعت دفاعی اتحادیه بوده است. نمایندگان پارلمان از افزایش مخارج دفاع ملی استقبال می‌کنند، اما بر همکاری عمیق‌تر اروپایی برای جلوگیری از چندپار‌گی بازار تأکید دارند و خواستار افزایش تولید صنعتی و قابلیت‌ همکاری بیشتر هستند.