ایوا مالهلند و اورلی ویتوت در تحلیلی که در وب‌سایت اندیشکده «شورای آتلانتیک» منتشر شد، نوشتند: به همین دلیل، «نقشه راه آمادگی دفاعی اتحادیه اروپا تا سال ۲۰۳۰» از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. اتحادیه اروپا یک سال پس از انتشار این نقشه راه، ۱۵ مورد از نقاط عطف تعیین‌شده را تکمیل کرده یا در مسیر تکمیل آن‌ها قرار دارد، اما در تحقق هفده مورد با تاخیر مواجه شده یا هنوز در مسیر دستیابی به آن‌ها قرار نگرفته است.

مقصد، نقشه راه، و ۴۵ نقطه عطف

این نقشه راه، اهداف و نقاط عطف مشخصی را برای دستیابی به آمادگی دفاعی تا سال ۲۰۳۰ تعیین می‌کند؛ آمادگی دفاعی در این سند به‌این معناست که نیروهای مسلح کشورهای عضو، از تجهیزات و آمادگی لازم برای پیش‌بینی و واکنش به بحران‌های دفاعی، از جمله جنگ‌های با شدت بالا، برخوردار باشند. از جمله پیشنهادات کلیدی آن، چهار پروژه محوری است: دیده‌بانی جناح شرقی، ابتکار دفاع اروپایی در برابر پهپادها، سپر هوایی اروپا و سپر فضایی اروپا. همچنین، این نقشه راه ۹ حوزه اولویت‌دار اولیه برای توسعه قابلیت‌های دفاعی را مشخص می‌کند که از جمله آن‌ها می‌توان به توانمندسازهای راهبردی، دفاع هوایی و موشکی و پهپادها و مقابله با پهپادها اشاره کرد.

با وجود این پیشرفت‌ها، تحقق ۱۷ هدف نقشه راه با تاخیر مواجه شده‌ یا هنوز آغاز نشده‌اند. شورای اروپا هنوز هیچ‌یک از چهار پروژه شاخص را که طبق نقشه راه باید تا پایان سال ۲۰۲۵ به تصویب می‌رسیدند، تایید نکرده است. بسته جامع آمادگی دفاعی و نسخه «کوچک»  آن که طبق نقشه راه قرار بود تا پایان سال ۲۰۲۵ نهایی و تصویب شوند، همچنان در مرحله توافق موقت قرار دارند.

علاوه بر این، وضعیت ۱۳ ابتکار مشخص نیست. از آنجا که ابتکار دفاع اروپایی در برابر پهپادها هنوز به تایید شورای اروپا نرسیده است، مشخص نیست که آیا پروژه «عزم اروپا برای توسعه و مقابله با پهپادها» (DECODER) و «برنامه اقدام مقابله با پهپادها» بخشی از این پروژه شاخص خواهند بود یا به‌عنوان ابتکارهایی مکمل فعالیت خواهند کرد.

فرایند و منابع تامین مالی

تامین منابع مالی و سرمایه‌گذاری کافی، یکی از اولویت‌های نقشه راه است؛ بااین‌حال، تامین مالی همچنان یک چالش محسوب می‌شود. کمیسیون اروپا برای بودجه چندساله اتحادیه اروپا در دوره ۲۰۲۸ تا ۲۰۳۴، مبلغ ۱۳۱ میلیارد یورو برای دفاع و فضا پیشنهاد کرده است؛ رقمی که در مقایسه با ۱۴٫۹ میلیارد یورو در بودجه هفت‌ساله قبلی افزایش یافته است.

تامین مالی ابتکارهای این نقشه راه از طریق صندوق پیشنهادی رقابت‌پذیری اروپا انجام خواهد شد؛ صندوقی که بودجه پیش‌بینی‌شده آن برای تاب‌آوری، امنیت، صنایع دفاعی و فضا، ۱۲۵٫۳ میلیارد یورو است.

انتظار می‌رود کشورهای عضو علاوه بر منابع مالی اتحادیه اروپا، از منابع خود نیز برای پشتیبانی از این پروژه‌ها استفاده کنند. سرمایه‌گذاری‌های بانک سرمایه‌گذاری اروپا، منابع حاصل از کاهش محدودیت‌های هزینه‌ای و وام‌های اضافی اتحادیه اروپا، از جمله وام‌های ارائه‌شده از طریق سازوکار SAFE، نیز از دیگر منابع تامین مالی خواهند بود.

چالش: تصمیم‌گیرنده اصلی بودن کشورهای عضو

یکی از ضعف‌های اساسی این نقشه راه به واقعیت بنیادین معضل دفاعی اتحادیه اروپا بازمی‌گردد:‌ کمیسیون اروپا هر اندازه هم پیشرو عمل کند، در نهایت، دفاع و امنیت همچنان در صلاحیت کشورهای عضو قرار دارد و این کشورها سرعت پیشرفت پروژه‌های اتحادیه اروپا را کنترل خواهند کرد.

بااین‌حال، اختیارات کمیسیون اروپا در حوزه دفاع همچنان در حال گسترش است و این روند به بهای کاهش اختیارات حاکمیتی کشورهای عضو صورت می‌گیرد. در عین حال، اجرای طرح‌های راهبردی کلان کمیسیون همچنان به همکاری و همراهی کشورهای عضو وابسته است.

بنابراین، متقاعد کردن کشورهایی که فاصله جغرافیایی بیشتری از تهدید روسیه دارند، برای مشارکت در این پروژه‌ها و تامین مالی آن‌ها ضروری است.

حوزه‌های اولویت‌دار اروپا

کمیسیون اروپا باید بر توسعه چند قابلیت کلیدی تمرکز ویژه‌ای داشته باشد و اطمینان حاصل کند که توسعه و به‌کارگیری این قابلیت‌ها در میان کشورهای عضو به‌صورت هماهنگ انجام می‌شود.

۱.پهپادها و تولید انبوه

ابتکار دفاع اروپایی در برابر پهپادها که در نقشه راه پیش‌بینی شده، هنوز به‌طور رسمی تایید نشده است؛ اما برنامه اقدام مقابله با پهپادها و پروژه اروپایی DECODER، چارچوبی روشن برای تامین مالی و توسعه پهپادها و همچنین تقسیم مسئولیت‌ها میان اتحادیه اروپا و کشورهای عضو مشارکت‌کننده ارائه می‌کنند.

۲.قابلیت‌های حمله دوربرد

اروپا در حال حاضر برای قابلیت‌های حمله دوربرد به موشک‌های آمریکایی «تاماهاوک» و «دارک ایگل» متکی است و هیچ سامانه اروپایی معادلی برای جایگزینی با برد این موشک‌ها ندارد.

این وابستگی تقریبا کامل به آمریکا، توسعه قابلیت‌های حمله دوربرد اروپا را به اولویتی اساسی تبدیل می‌کند؛ به‌ویژه آنکه آمریکا همچنان نشانه‌هایی از تمایل خود برای محدود کردن تامین این سامانه‌ها برای اروپا بروز می‌دهد.

۳.توانمندسازهای راهبردی

با وجود پیشرفت‌های حاصل‌شده از سال ۲۰۲۲، کشورهای اروپایی همچنان برای قابلیت‌های حیاتی موردنیاز جهت اجرای عملیات نظامی گسترده، به‌شدت به آمریکا وابسته‌اند. این قابلیت‌ها شامل اطلاعات راهبردی، نظارت ماهواره‌ای، سوخت‌رسانی هوایی به هواپیماها، حمل‌ونقل راهبردی، دفاع موشکی، دفاع سایبری و ساختارهای فرماندهی یکپارچه است.

۴. تردید تلاش برای جایگزینی کامل آمریکا

اروپا باید بر شکاف‌های کلیدی قابلیت‌های دفاعی خود متمرکز بماند و در تلاش برای جایگزینی کامل آمریکا مسیر اصلی را گم نکند. قابلیت‌های هوش مصنوعی و رایانش ابری نمونه‌هایی از حوزه‌هایی هستند که اروپا نباید در آن‌ها به دنبال بازآفرینی قابلیت‌های موجود باشد.

اگرچه اتحادیه اروپا در حوزه هوش مصنوعی بلندپروازی‌هایی دارد، اما نباید زمان و منابع خود را صرف تکرار قابلیت‌هایی کند که آمریکا اعلام نکرده است قصد دارد دسترسی اروپا به آن‌ها را محدود کند. در عوض، اتحادیه اروپا و کشورهای عضو باید این بلندپروازی‌ها را به سمت شکاف‌هایی هدایت کنند که امروز و در آینده ناگزیر به رفع آن‌ها خواهند بود.

اتحادیه اروپا باید هنگام تعیین اولویت‌های توسعه قابلیت‌های دفاعی، متناسب با این واقعیت‌ها عمل کند و به‌طور مشخص بر چگونگی تخصیص بهینه منابع محدود خود تمرکز داشته باشد.

نتیجه‌

این نقشه راه، گام‌های اساسی اروپا برای رفع شکاف‌های موجود در دفاع اولیه از قاره اروپا را با سرعت برق‌آسا نشان می‌دهد. اروپا باید تمرکز خود بر ابتکارات حفظ و اولویت‌بندی این پروژه‌ها را اصلاح کند. این نقشه راه در طول سال گذشته ساختار خوبی برای اتحادیه اروپا فراهم کرده است، اما باید تمرکز بیشتری بر اجرای این ابتکارات وجود داشته باشد، زیرا ابتکاراتی که اجرا شده‌، موفق بوده‌اند. اتحادیه اروپا و کشورهای عضو باید به همکاری با یکدیگر ادامه دهند تا در مسیر تحقق اهداف نقشه راه قرار گیرند و امنیت اروپا را امروز و در آینده تضمین کنند.