اریک رابینسون و همکاران وی در گزارشی که اندیشکده رند آن را منتشر کرد، با بررسی تاثیرات داعش بر فعالیت اقتصاد محلی در عراق و سوریه، به ارزیابی میزان اثرگذاری حکومت داعش بر مناطق تحت خلافت این گروه پرداخته اند.

این گزارش، با بهره گیری از داده های سنجش از دور و تصاویر ماهواره ای تجاری، چشم انداز منحصر به فردی از شرایط داخلی مناطق تحت کنترل داعش ارائه می دهد. چنانکه می تواند تصویری باورنکردنی از وضعیت زندگی اقتصادی در این مناطق به ارمغان آورد که البته در عمده آن ها نیز، کمبود برق، گستره عظیم آوارگان، کاهش محصولات کشاورزی و افزایش خشونت به شکلی وسیع قابل مشاهده است.

در حالی که داعش در رقه و موصل، به عنوان پایتخت های استراتژیک خود، با ایجاد ساختارهای حکومتی قدرتمند به حفظ فعالیت های تجاری محلی با ثبات کمک کرده بود، اما در سایر مناطق، یا منابع حیاتی را نادیده گرفته است و یا به جای حکومت کردن بر شهروندان به مجازات و تنبیه آنها  می پردازد.

گزارش حاضر نشان می دهد که دلیل اصلی فروپاشی اوضاع اقتصادی در قلمرو تحت کنترل داعش، ناتوانی این گروه در جداسازی قلمرو خود از مناطق تحت سیطره سایر گروه های مسلح مخالف بوده است. مضاف برآنکه، فشارهای نظامی بیرونی بر داعش نیز مانع از آن شدند تا این گروه بتواند جاه طلبی های حکومتی خود را به شکل واقعی در  سراسر بخش های مهم خلافت داعش برپا کند. این موضوع، پیامدهای عمده ای در توانایی این گروه برای حمایت از عملکرد اقتصاد محلی داشت.

این گزارش برای آنهایی که به دنبال فهم تاثیر داعش بر جمعیت های محلی در عراق و سوریه هستند و همچنین کسانی که در پی مقابله با منابع مالی داعش، تثبیت اوضاع در دوران پس از جنگ و نیز تلاش جامع تر برای درک تاثیر اقتصادی بر حکومت شورشیان هستند می تواند بسیار مفید باشد.

یافته های کلیدی

فشار نظامی بر مناطق تحت کنترل داعش، باعث کاهش فعالیت های اقتصادی و نیز مانع تشکیل حکومت مورد نظر این گروه، مبتنی اهداف اعلانی اش می شود.

فشار نظامی، از یک سو باعث کاهش چشمگیر قدرت اقتصادی در سرزمین های تحت کنترل داعش می شود و از سوی دیگر، توانایی های این گروه برای حصول سود از طریق مالیات و کسب مشروعیت عمومی را محدود می کند.

 حکومت سختگیرانه داعش، به تنهایی باعث شکست نمی شود.

اقتصادهای محلی در مناطق تحت کنترل داعش شکست خوردند، زیرا یا مالیات های تحمیلی بیش از حد زیاد بودند و یا قوانین اجتماعی بیش از اندازه محدود کننده. بنابراین توامان شدن شرایط بد اقتصادهای محلی با تلاش های نظامی سختگیرانه داعش برای کنترل اوضاع در تضعیف این گروه موثر بوده است.

 داعش نشانه هایی از نظارت موفق بر اقتصادهای محلی را بروز داد، اما این علائم با بی کفایتی و سهل انگاری همراه بود.

در چندین شهر، داعش تامین برق را برای بیمارستان ها و کارخانجات کلیدی حتی به رغم کمبود عظیم برق، اولویت بندی کرده بود.

 کمبود برق، مشکل عمده فعالیت های اقتصادی در مناطق تحت کنترل داعش بود.

کمبود برق در مناطق تحت کنترل داعش نسبت به دوران بیش از داعش افزایش چشمگیری داشته است، به نحوی که اثرات آن در دوران پس از آزادسازی نیز همچنان باقی خواهد ماند.

 بازارهای مالی بلافاصله پس از آزادسازی شهرها به حالت عادی باز نخواهند گشت.

بازارهای مالی به دلیل جنگ در دوران آزادسازی و فرار مردم از شهرها به شدت آسیب دیده هستند.

 ظرفیت اداری در مناطق آزاد شده احتمالا حفظ خواهد شد.

نیروهای آزادی بخش، احتمالا با پزشکان، مهندسان و کارمندان محلی مواجه خواهند شد که یا داوطلبانه برای داعش کار می کردند یا برای انجام امور به استخدام داعش درآمده بودند.

پیشنهادات

– با توجه به آنکه، حاکمیت سخت گیرانه داعش به تنهایی باعث شکست آن نمی شود، تلاش های نظامی برای آزادی سرزمین های باقی مانده و جلوگیری از احیای مجدد این گروه همچنانان بسیار مهم خواهد بود.

– برنامه آزادسازی مناطق باقی مانده تحت کنترل داعش می بایست بر تامین منابع انرژی و بازسازی زیرساخت های حوزه انرژی متمرکز باشد. به طوری که مسئولان اجرایی باید آمادگی ارائه این کمک ها برای چند ماه نخست پس از آزادسازی را داشته باشند.

– برنامه ریزی برای ارائه کمک های بشر دوستانه در مناطق تحت آزادسازی می بایست با موقعیت و نیازهای منحصر به فرد افراد آواره داخلی تطابق داشته باشد.

– برنامه آزادسازی باید بر روی آموزش نیروی های آزادی بخش جهت تمییز عادلانه و موثر حامیان داعش از شهروندان عادی آسیب دیده جهت ارائه خدمات عمومی در دوران پس از آزادی شهرها متمرکز شود.