دکتر حسین مفیدی احمدی در سخنرانی خود در نشست «آثار راهبردی تروریسم در اروپا» که سایت شورای راهبردی روابط خارجی برگزار کرد، اروپا را با سه تهدید اصلی مواجه دانست: تهدید پروژه اتحادیه اروپا، تهدید جان شهروندان اروپایی و تهدید از جانب روسیه.

وی با تشریح سطوح مختلف تهدیداتی که جان شهروندان اروپایی را با مخاطره مواجه کرده، بر اساس مدل تلفیقی تحلیل سیاست خارجی، آثار راهبردی تروریسم بر سیاست خارجی اتحادیه اروپا و کشورهای اروپایی را ارزیابی کرد.

آنچه در ادامه می خوانید متن کامل این سخنرانی است:

موضوعی که امروزه در اروپا نگرانی‌هایی را با خود به همراه داشته، موضوع تروریسم است. تروریسم در اروپا سبب شده تا سیاست‌های داخلی و خارجی آنها تحت تأثیر این پدیده شوم قرار گیرد. بر اساس مدل تلفیقی که به صورت همزمان عوامل ساختاری، ادارکی و هدف‌گذاری کشورهای اروپایی و اتحادیه اروپا را در برگیرد، بهتر می‌توان تاثیر پدیدار تروریسم را بر راهبردهای سیاسی و امنیتی اروپا درک کرد.

اتحادیه اروپا در درون مرزهای جغرافیایی و سیاسی خود با سه تهدید عمده مواجه شده است. اولین تهدیدی که اتحادیه اروپا با آن مواجه است، تهدید استمرار پروژه اروپاست. دومین تهدید اصلی که امنیت اروپا را به شدت تحت تأثیر قرار داده، تهدید جان شهروندان اروپایی با تروریسم است و روسیه از منظر ژئوپلیتیک جسورتر از گذشته، سومین تهدید قابل توجه اروپای امروز است.

از منظر تروریسم سه نوع تهدید عمده اروپا را در بر گرفته است: 1- «تهدید فوری» که در ارتباط با اعزام تروریست‌ها توسط داعش برای انجام عملیات مخرب و پیچیده است 2- «تهدید مستمر» که به شبکه‌های زندان و شبکه‌های جنایی مرتبط با داعش و القاعده در اروپا مرتبط است و 3- «تهدید بلند مدت» که ریشه در جوامع به حاشیه رانده شده دارد که دچار از خودبیگانگی هویتی شده‌اند و مستعد جذب در شبکه‌های تروریستی و حتی اقدامات خشن منفرد هستند.

خروجی این سه تهدید یک مفهوم مشترک در سرتاسر اروپاست، به‌طوری‌که این مفهوم، موقعیت اروپا را تحت‌تأثیر خود قرار داده است و آن «موقعیت مشترک ترس» است. موقعیتی که در یک دور باطل، ناسیونالیسم افراطی و خشونت تروریستی را تولید می‌کند.

از منظر مولفه‌های بعد ساختاری تصمیم‌گیری سیاست خارجی، به این دلیل که بحران‌های امنیتی و پناه‌جویی برآمده از منطقه پرآشوب خاورمیانه و شمال آفریقاست، دو تاثیر عمده را بر حوزه ادراکی تصمیم‌گیری سیاست خارجی اروپا شاهدیم:

1- بازتولید فرایند خودشناسی و دیگرشناسی در اروپا: به نظر می‌رسد پدیدارهایی چون برگزیت در اروپا، نشانگر آن باشد که جوامع اروپایی به سمت بازتعریف هویت، ارزش ها، قابلیت‌ها و انتظارات خود در حال حرکت هستند. نکته مهم دیگر در این فرایند، بازتعریف «دیگران»، «دشمنان» و «تهدیدات» است. به عنوان مثال امروز پرسش‌هایی چون «منشاء تهدیدات امنیتی اروپا بیشتر داخلی است و یا خارجی؟» و یا «عوامل، روندها و بازیگران امنیت‌زدا و امنیت‌ساز اصلی برای اروپا کدامند؟»، مطرح می‌شود.

2- حرکت به سمت استفاده از هویت‌هایی که نقش عمل‌گرایانه‌تری ایفا کند:  تغییرات ادارکی مورد اشاره، بر بعد هدف‌گذاری سیاست خارجی از جمله اسناد راهبردی این اتحادیه اثر گذاشته است. به طوری‌که با مطالعه اسناد اخیر امنیتی اتحادیه اروپا، به اقداماتی چون حمایت از تجارت اسلحه، حمایت از حملات هوایی، پاسخ نظامی در مواجهه با حملات سایبری برخورد می‌کنیم که بازتابی از بعد ادراکی هویت‌هایی است که نقش عمل‌گرایانه‌تری دارند و در همین حال نشانگر توجه به مولفه‌های سخت‌افزاری قدرت به اندازه مولفه‌های نرم‌افزاری قدرت در اروپاست.

هم «استمرار بقای پروژه اروپا» و هم «رفع تهدید جان شهروندان کشورهای اروپایی» تا حدود زیادی منوط به حل معضل موج پناه‌جویی و امنیتی در کانون‌های بحران‌سازی چون عراق و سوریه است. این واقعیت می تواند با توجه به ظرفیت‌های امنیت‌ساز همکاری ایران و اروپا به ویژه در حوزه مقابله با گروه‌های تروریستی، جلوگیری از ایجاد “دولت های مضمحل” در منطقه و حفظ مرزهای دولت-کشور فعلی منطقه فرصت‌هایی را برای ایران مهیا سازد.